شاهنامه ستون استوار هویت ایرانی

علی دارابی‌ - قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌ فرهنگی

۲۵ اردیبهشت، روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، فرصتی مغتنم برای بازخوانی یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های فرهنگی و تمدنی ایران‌زمین است؛ مردی که با خلق شاهنامه، نه‌تنها زبان فارسی را از گزند فراموشی و زوال نجات داد، بلکه روح ایران، خرد ایرانی و هویت ملی را جاودانه کرد.

فردوسی تنها یک شاعر نیست؛ او حکیم است. حکمت در سراسر شاهنامه موج می‌زند. آغاز این شاهکار جهانی با «جان و خرد» است و همین نشان می‌دهد که جهان‌بینی فردوسی بر پایه عقلانیت، اندیشه و خداشناسی بنا شده است:

به نام خداوند جان و خرد

کزین برتر اندیشه برنگذرد

شاهنامه را باید «شناسنامه ایرانیان» دانست؛ کتابی که روایتگر تاریخ، فرهنگ، اسطوره‌ها، آرمان‌ها، باورها و منش ایرانی است. در این اثر سترگ، واژه «خرد» و مشتقات آن صدها بار تکرار شده و این خود نشان می‌دهد که فردوسی، ایران را بر پایه دانایی، تدبیر و خردورزی تعریف می‌کند.

خدمت ماندگار فردوسی به ایران، اسلام، زبان فارسی، وحدت ملی و هویت تاریخی ایرانیان، خدمتی بی‌بدیل و جاودانه است. او در روزگاری که بسیاری از آثار علمی و ادبی به زبان عربی نوشته می‌شد، شاهنامه را به فارسی سرود و همین امر یکی از مهم‌ترین رازهای ماندگاری این اثر شد. به تعبیر استادان بزرگ ادب فارسی، شاهنامه «ترازوی زبان فارسی» و «کتاب مردم ایران» است. فردوسی دلباخته ایران بود. نام ایران در سراسر شاهنامه با غرور، عزت و شکوه تکرار می‌شود و این اثر عظیم، پیوند عمیقی میان ایران پیش و پس از اسلام برقرار کرده است. شاهنامه هم کتاب حماسه است، هم کتاب اخلاق، هم کتاب معنویت و هم کتاب دفاع از استقلال، عزت و هویت ملی.

امروز بیش از هر زمان دیگر، نسل جوان ما نیازمند آشنایی با شاهنامه، حافظ، سعدی، مولوی و دیگر قله‌های فرهنگ و ادب ایران‌زمین است. ملتی که از گذشته، زبان، فرهنگ و مفاخر خود فاصله بگیرد، در برابر تهاجم فرهنگی و بحران هویت آسیب‌پذیر خواهد شد.

زبان فارسی میراث مشترک همه فارسی‌زبانان جهان است؛ زبانی که قرن‌ها زبان علم، ادب و فرهنگ در گستره‌ای وسیع از شبه‌قاره هند تا آسیای میانه و بخش‌هایی از جهان اسلام بوده است. شاهکارهایی همچون شاهنامه، گلستان، مثنوی و دیوان حافظ، گواه عظمت این زبان تمدن‌ساز هستند.

بزرگداشت فردوسی‌ تنها تجلیل از یک شاعر نیست؛ پاسداشت خرد، هویت، ایران‌دوستی، زبان فارسی و فرهنگ ایرانی-‌اسلامی است. امروز وظیفه همه ماست که در حفظ، تقویت و ترویج زبان فارسی و میراث گران‌سنگ فردوسی بزرگ بکوشیم و این امانت تاریخی را به نسل‌های آینده بسپاریم.

همان‌گونه که فردوسی بزرگ سروده است:

نباشد همی نیک و بد پایدار

همان به که نیکی بود یادگار