سقوط سرمایه

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شهریار صحاف: تحریم‌ها، کمبود سرمایه، عقب‌ماندگی تکنولوژیک و بی‌ثباتی مدیریتی از جمله موضوعاتی است که آینده صنعت پتروشیمی ایران را با ابهام روبه‌رو کرده است. منصور معظمی، کارشناس باسابقه‌ای که سال‌هاست در این صنعت فعالیت دارد، در گفت‌وگویی صریح از ریشه‌های افت سرمایه‌گذاری، مشکلات مدیران، بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران و راه‌های برون‌رفت از وضعیت فعلی می‌گوید. او معتقد است که رفع تحریم‌ها اگرچه کلید اصلی توسعه است، اما اعتمادسازی در داخل، تمرکز بر دیپلماسی و تحقیق‌وتوسعه هم می‌تواند چراغ این صنعت را دوباره روشن کند.

سرمایه‌گذاری در صنایع پتروشیمی ایران در یک دهه قبل مدام ریزشی بوده است. منصور معظمی، کارشناس پتروشیمی، درمورد موانع اصلی سرمایه‌گذاری در صنعت پتروشیمی ایران توضیح می‌دهد: «مسیر سرمایه‌گذاری در صنعت پتروشیمی ایران با سه مانع روبه‌رو است؛ اولین مانع سرمایه است. در سال‌های اخیر به علت تشدید تنش‌های بین‌المللی امکان تأمین منابع از خارج از کشور برای ما امکان‌پذیر نبوده و عملا بعد از وضع قانون داماتو توسط آمریکایی‌ها و تحریم‌های ناشی از آن، اساسا سرمایه‌گذاری و هیچ‌گونه تأمین منبع مالی برای ایران میسر نبود، اما اروپایی‌ها این مسیر را کامل نبستند، به ویژه در دولت محمد خاتمی یک فرصت طلایی ایجاد شد؛ برای اینکه به دلیل راه‌آمدن اروپایی‌ها با ما، فرصت سرمایه‌گذاری و تأمین منابع مالی در کشور فراهم شد. بنابراین در حال حاضر چون امکان دسترسی به منابع خارجی وجود ندارد، عملا اینکه بشود یک کار جدی را توسعه داد، امکان‌پذیر نیست».

او مانع دوم را این‌گونه تشریح می‌کند: «مانع دوم تکنولوژی است. ما یکسری تکنولوژی‌هایی داریم که عمدتا به تولید محصولات اولیه یا محصولات پایه برمی‌گردد؛ اینها محصولاتی هستند که قیمت بالایی ندارند. پتروشیمی یک زنجیره است که شما هرچه در این زنجیره جلوتر بروید، ارزش افزوده بیشتر و به تبع آن منابع بیشتری عاید صاحبان صنعت می‌شود».

این کارشناس صنعت پتروشیمی می‌افزاید: «امکان دسترسی به تکنولوژی‌های نو برای ما وجود ندارد. البته این را من اضافه کنم که تقریبا بعد از منع فروش تکنولوژی به ایران، امکان دسترسی به تکنولوژی‌های جدید هم برای ما امکان‌پذیر نبود و این موضوع برای رقبای ما فرصتی فراهم ساخت تا بتوانند با استفاده از منابع و تکنولوژی تولیداتشان را بالا ببرند و درآمد بالایی به دست آورند».

معظمی سومین مانع سرمایه‌گذاری در صنعت پتروشیمی را مدیریت می‌داند و می‌گوید: «نقش مدیریت به نسبت آن دو مانع دیگر یعنی سرمایه و تکنولوژی کم‌رنگ‌تر است، اما حقیقت امر این است که بالاخره با شرایطی که برای مدیران فراهم شده، با نبود ثبات مدیریت، با ایجاد شرایطی که هر روز مدیران را مورد سؤال قرار می‌دهند، با وجود عدم تدوین و ابلاغ استراتژی‌های مشخص از طرف مجامع عمومی شرکت‌ها و تغییر سریع مدیران، ما در این حوزه صدمات بسیاری دیده‌ایم».

او همچنین می‌افزاید: «اتفاقی که در سال‌های اخیر افتاده به دلیل حضور بسیار پررنگ و در بعضی اوقات نامناسب و غیرضرور، قدرت ریسک‌پذیری و شجاعت تصمیم‌گیری از مدیران سلب شده است. به نظر من این قابل توجه است. بالاخره از سوی دستگاه‌های نظارتی امنیتی باید فضایی فراهم شود که مدیران احساس آرامش کنند. گاهی اوقات گفته می‌شود این مدیرانی که مثلا فاسد نیستند و مشکل ندارند، نمی‌ترسند. این حرف درستی است، بله اگر کسی به قول معروف ریگی به کفشش نباشد، حتما نمی‌ترسد، اما سری که درد نمی‌کند، دستمال نمی‌بندند. بالاخره امروز مدیران کشور می‌بینند که سرنوشت مدیران قبلی چه بوده است، بنابراین احتیاط می‌کنند. این احتیاط در شرایط امروز اقتصادی ما و شرایط فعلی بین‌المللی بسیار نامناسب است. امیدوارم که این شرایط اصلاح شود و به مدیران اعتماد کنیم و شرایطی را برای آنها فراهم کنیم تا بتوانند با قدرت و سلامت و تعهد هرچه بیشتر کار خود را انجام دهند».

منصور معظمی درمورد میزان تأثیر این سه مانع در روند کاهش سرمایه‌گذاری می‌گوید:‌ «موارد گفته‌شده، دلایل روند کاهش سرمایه‌گذاری در پتروشیمی‌های کشور در دو دهه به صورت عام و به صورت خاص یک دهه اخیر است؛ اما ما نمی‌توانیم از موضوع تحریم‌ها و آثار و تبعات تحریم‌ها در صنعت پتروشیمی بگذریم. من عرض کردم که بالاخره در تحریم‌ها تکنولوژی و منابع مالی را ممنوع کردند، الان هم دیگر تقریبا صفر است. خب چه تحریمی بیشتر از این؟ چه تأثیری بیشتر از این؟»

او در ادامه این نکته را می‌افزاید: «این موارد به این معنا نیست که ما دیگر هیچ کاری نمی‌توانیم بکنیم، می‌شود کارهایی کرد، اما آن انتظار و سرعتی که مدنظر است، امکان‌پذیر نیست. امیدوارم حاکمیت با تدابیر عاقلانه و شجاعانه و تصمیم‌های درستی که بر اساس منافع ملی است، شرایط را به گونه‌ای رقم بزند که این تحریم‌ها برداشته شوند. شرایط باید طوری شود که برخی از قدرت‌ها در صحنه بین‌المللی از این تخاصم احمقانه‌ای که با ما ایجاد کردند، دست بردارند. به طور قطع و یقین این شدنی است».

معظمی درمورد مسئله خوراک پتروشیمی‌ها در فصل زمستان می‌گوید: «الان که ما وارد فصل سرما و زمستان شدیم، شاهد کاهش خوراک مجتمع‌های پتروشیمی و احتمالا قطع بعضی از آنها خواهیم شد. خب طبیعی است که این بلافاصله روی تولید محصولات پتروشیمی و بالطبع کاهش درآمد آنها اثر می‌گذارد، ولی واقع امر این است که خوراک تنها لازمه توسعه صنعت پتروشیمی نیست. بسیاری از کشورها هستند که خوراک ندارند، ولی صنعت پتروشیمی‌شان توسعه پیدا کرده است. خوراک قابل دسترسی از سایر منابع است. در ایران هم اگر منابع مالی و تکنولوژی باشد، امکان افزایش خوراک وجود دارد؛ یکی از منابع همین گازهای فلر است. این گازها چیزی حدود ۴۰-۴۵میلیون مترمکعب گاز است که اگر بتوانیم به سمت زیروفلرینگ (به صفر رسیدن گازهای فلر) برسیم، یعنی خلاصه به مشعل صفر برسیم، حجم قابل توجهی گاز به دست می‌آوریم. یا همین میعانات گازی؛ اگر فشارافزایی کنیم و تزریق‌ها را انجام دهیم، امکان دسترسی به میعانات و همین‌طور گاز را داریم. این در بخش داخلی است، در بخش خارجی هم از طریق صادرات این امر میسر است. بنابراین از نظر من خوراک، مانع اصلی توسعه صنعتی پتروشیمی نیست. خوراک را می‌توانیم به دست آوریم، به شرط اینکه شرایط تسهیل شود و به گونه‌ای باشد که مجتمع‌های پتروشمی بتوانند بخرند، منتقل کنند و به نرخ بین‌المللی تولید کرده و بفروشند».

‌ نقدینگی و فرصت طلایی سرمایه‌گذاری در پتروشیمی

این کارشناس صنعت پتروشیمی در مورد نقدینگی موجود در کشور و پتانسیل آن برای سرمایه‌گذاری خاطرنشان می‌کند: «ما یک حجم بسیار زیاد نقدینگی داریم، چیزی حدود ۱۳هزار میلیارد که این را من محاسبه کردم اگر با نرخ امروز نگاه کنیم، برای مثال حدودا ۸۰ میلیارد دلار می‌شود. این نقدینگی عبارت است از پول و شبه‌پول که بالاخره دست دولت نیست و به صورت سیال است که علی‌القاعده در اختیار بخش خصوصی یا خصولتی‌ها قرار دارد. خب اگر این حجم پول وارد تولید و سرمایه‌گذاری شود، تأثیرات عظیمی می‌تواند داشته باشد».

او در پاسخ به این پرسش که چرا این پول‌ها نمی‌آید و چرا بخشی از سرمایه‌گذاران ما منابعشان را خارج می‌کنند، پاسخ می‌دهد: «باید شرایطی را فراهم کرد که بخش خصوصی احساس امنیت کند، بخش خصوصی نگران نباشد. باید از سرمایه حضانت کرد، به سرمایه‌گذار احترام گذاشت و شرایط و ثبات داخلی و حتی ثبات روابط خارجی به گونه‌ای باشد که سرمایه‌گذار با اطمینان بیاید و سرمایه‌گذاری کند. الان شرایط بدی است که بالاخره سرمایه‌گذار نمی‌داند آیا جنگ می‌شود یا نه؟ یعنی این شرایط مبهم و سراسر ایهامی که وجود دارد، سم مهلک است. باید کاری کرد که تعیین تکلیف شود، باید کاری کنیم که سایه شوم جنگ از کشور برداشته شود. ما هشت سال جنگ را داشتیم و به نظرم دیگر کافی است. البته ابعاد جنگ آن روز با جنگ امروز متفاوت است؛ جنگ امروز جنگ بی‌رحمانه‌تری نسبت به گذشته است. حاکمیت باید توجه کند از هر هزینه‌ای که آثار و تبعاتش روی زندگی مردم است، پرهیز شود. البته باید بگویم که طرف مقابل هم واقعا جنگ‌طلب و فاقد منطق است. همه اینها روی سرمایه‌گذاری تأثیر می‌گذارد، همه این اتفاقات نگران‌کننده است، امروز جامعه ما جامعه ملتهبی است، جامعه نگرانی است، نگران فردای خود است، مردم واقعا دلهره و اضطراب دارند».

معظمی درباره سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه (R&D) معتقد است: «میزان سرمایه‌گذاری که در سال‌های اخیر در حوزه تحقیق و توسعه صنعت پتروشیمی شده، بسیار اندک است؛ دلیل آن هم این است که هم بلد نبودیم، هم اهمیتش برای ما مسجل نبود و هم اینکه فکر نمی‌کردیم که مثلا این همه سال جنگ و قطع روابط بین‌المللی ادامه داشته باشد. تحقیق و توسعه در این حوزه، اولا سرمایه‌گذاری زیادی می‌خواهد، ثانیا زمان‌بر است؛ البته اگر از ۴۰سال پیش شروع کرده بودیم و توجه داشتیم، شاید امروز شرایط ما متفاوت‌تر بود».

او در پایان می‌افزاید: «نمی‌توانیم بگوییم که R&D عامل بالقوه توسعه است، بلکه از نظر من عاملی است برای افزایش منابع و درآمدهایی که می‌توانیم داشته باشیم. اگر همانند سایر کشورها و رقبا به تکنولوژی دسترسی داشتیم شرایط کاملا متفاوت بود».

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.