بررسی سود و زیان و صادرات غولهای پتروشیمی سنگاپور، کره جنوبی، چین و عربستان
بزرگان آسیا در چرخه دشوار ۲۰۲۵
در سال ۲۰۲۵، پتروشیمی آسیا شبیه یک موتور عظیم شده که بنزین دارد، ولی جادهاش ترافیک است. ظرفیتها بالا رفته، رقابت نفسگیرتر شده و حتی غولها هم گاهی با اعداد قرمز سراغ سهامداران میروند. با این حال، همین فشار، نقشه آینده را هم واضحتر کرده است: یا هزینه پایین و مقیاس بالا، یا محصولات خاص و ارزش افزوده، یا ادغام و خاموشی ظرفیتهای پیر. داستان فقط «سود کم» نیست؛ این است که صادرات کجا میرود، چه کسی قیمت را میشکند، و کدام کشورها حاضرند برای سهم بازار، چند فصل با ضرر دوام بیاورند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
در سال ۲۰۲۵، پتروشیمی آسیا شبیه یک موتور عظیم شده که بنزین دارد، ولی جادهاش ترافیک است. ظرفیتها بالا رفته، رقابت نفسگیرتر شده و حتی غولها هم گاهی با اعداد قرمز سراغ سهامداران میروند. با این حال، همین فشار، نقشه آینده را هم واضحتر کرده است: یا هزینه پایین و مقیاس بالا، یا محصولات خاص و ارزش افزوده، یا ادغام و خاموشی ظرفیتهای پیر. داستان فقط «سود کم» نیست؛ این است که صادرات کجا میرود، چه کسی قیمت را میشکند، و کدام کشورها حاضرند برای سهم بازار، چند فصل با ضرر دوام بیاورند.
چرا سود پتروشیمیهای آسیا نزولی شد؟
سؤال مهم این است که چرا در ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ سود پتروشیمی اینقدر لاغر شد؟ سه متغیر همزمان فشار را زیاد کرد:
۱. اضافهظرفیت و جنگ قیمت
از ۲۰۲۲ به بعد موج پروژههای جدید در آسیا، بهویژه در چین، به بازار رسید. نتیجهاش ساده بود: عرضه سریعتر از رشد تقاضا بالا رفت. وقتی بازار اینطور «سنگین از محصول» میشود، شرکتها یا باید نرخهای تولید را پایین بیاورند یا با تخفیف صادراتی جلو بروند. گزارش رویترز ۱۴ آگوست ۲۰۲۵ با اشاره به دادههای فدراسیون صنایع نفت و شیمی چین نوشت که در نیمه اول ۲۰۲۵ فشار مالی در بخش پالایش و پتروشیمی چین بیشتر شد و زیانها نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش پیدا کرد؛ واژهای که آنها برای توصیف شدت رقابت به کار بردند، همان مفهوم «رقابت فرسایشی» بود.
۲. خوراک و انرژی: مزیتهای نابرابر
در آسیا، بخش بزرگی از ظرفیت «نفتا-محور» است؛ یعنی حاشیه سود به رابطه قیمت نفتا با قیمت اتیلن، پروپیلن و پلیمرها حساس است. وقتی نفتا بالا بماند و قیمت محصول بهخاطر اضافهعرضه افت کند، حاشیهها له میشود. به همین دلیل، در گزارش رویترز ۱۹ می ۲۰۲۵ یک خط پررنگ دیده میشود: تعدادی از تولیدکنندگان آسیایی دارند دنبال «خوراک ارزانتر» میروند؛ بهخصوص افزایش استفاده از اتان و قراردادهای واردات اتان از آمریکا، چون در بازی هزینه، چند ده دلار اختلاف خوراک میتواند سود و زیان را جابهجا کند.
۳. تقاضا: رشد دارد، اما نه به آن سرعتی که ظرفیت ساخته شد
بستهبندی، کالاهای مصرفی و بعضی زنجیرههای صنعتی هنوز تقاضاسازند، ولی ساختوساز چین، کندی برخی صنایع جهانی، و مسیر تدریجی گذار انرژی باعث شد جهش تقاضا «کمشتابتر» از انتظارات چند سال قبل باشد. بازار در ۲۰۲۵ بیش از هر چیز دنبال «تعادل دوباره» است: یا با رشد مصرف، یا با توقف ظرفیتهای کمبازده.
کره جنوبی؛ از زیان عملیاتی تا نسخه جراحی ظرفیت
کره جنوبی سالها یکی از ستونهای صادرات پتروشیمی آسیا بود: مجتمعهای بزرگ در اولسان، یئوسو و داسان، و شرکتهایی که زنجیره نفتا تا پلیمر را خوب بلد بودند. اما در ۲۰۲۵، همین مزیت «ظرفیت بالا» به یک دردسر تبدیل شد، چون بازار اشباع شد و صادرات هم زیر فشار قیمت و سیاست رفت.
۱. اعداد شرکتها: مثالهای روشن از قرمزشدن حاشیهها
الجیکم در گزارش عملکرد سهماهه سوم ۲۰۲۵ خود (ارائه مالی سهماهه سوم ۲۰۲۵) برای بخش پتروشیمی عددهای خیلی گویاست: فروش پتروشیمی حدود 4.461 تریلیون وون و سود عملیاتی منفی ۹۰ میلیارد وون اعلام شده؛ یعنی حاشیه سود عملیاتی حدود منفی 1.9 درصد. همین گزارش نشان میدهد فصل قبلتر (سهماهه دوم ۲۰۲۵) این بخش سود عملیاتی مثبت ولی کوچک داشته و دوباره در فصل سوم برگشته به زیان؛ یعنی بازار هنوز «ثابت و قابل اتکا» نشده است. لاته کمیکال هم در ۲۰۲۵ عملا درگیر فصلهای سخت بوده است. این شرکت در اعلام نتایج سهماهه سوم ۲۰۲۵ (بیانیه ۷ نوامبر ۲۰۲۵) فروش حدود 4.786 تریلیون وون و زیان عملیاتی منفی 132.6 میلیارد وون را گزارش کرد. طبق گزارش خود شرکت، سهماهه اول ۲۰۲۵ هم زیان عملیاتی منفی 126.6 میلیارد وون بوده است. این یعنی مشکل «اتفاقی» نیست؛ یک چرخه است.
۲. صادرات: وقتی موتور صادراتی کند میشود
دادههای تجارت کره نشان میدهد پتروشیمیها در ۲۰۲۵ نتوانستند مثل قبل بار صادرات را بکشند. در گزارش رسمی وزارت تجارت، صنعت و انرژی کره درباره عملکرد صادراتی نوامبر ۲۰۲۵ که اول دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، صادرات پتروشیمی حدود 3.1 میلیارد دلار گزارش شده و نسبت به نوامبر سال قبل 14.1 درصد کاهش داشته است. همین گزارش در کنار افت برخی اقلام دیگر، تصویر میدهد که پتروشیمی دیگر آن «ستون بیلرزش» نیست و ضربههای بازار جهانی را مستقیم میخورد.
۳. سیاست صنعتی: کوچکسازی برنامهریزیشده
اینجا نقطه مهم گزارش کره است: دولت و شرکتها دارند درباره «کاهش ظرفیت» حرف جدی میزنند، نهفقط کاهش تولید موقت. رویترز ۲۷ آگوست ۲۰۲۵ نوشت که برنامه بازآرایی پتروشیمی کره احتمالا به تعطیلی واحدهای کوچک و مستقل کراکر نفتا منجر میشود و برآورد تحلیلگران این است که کاهش ظرفیت کراکینگ نفتا میتواند 2.7 تا 3.7 میلیون تن در سال باشد؛ چیزی نزدیک به حدود یکچهارم ظرفیت ملی. این عدد، اگر عملی شود، یعنی کره رسما پذیرفته «بازگشت به سود» بدون جمعکردن بخشی از ظرفیت ممکن نیست.
۴. تناقض جالب: هم کاهش ظرفیت، هم پروژههای جدید
همان گزارش رویترز یادآوری میکند که پروژه بزرگ «شاهین» در شرکت اس اویل با پشتوانه آرامکو قرار است اتیلن اضافه بیاورد و این خودش در کوتاهمدت، فشار اضافهظرفیت را بیشتر میکند. اینجا کره دارد همزمان دو کار میکند: از یک طرف ظرفیتهای پیر را میبندد، از طرف دیگر روی واحدهای جدیدتر و احتمالا کاراتر شرط میبندد؛ یعنی «ادغام و جایگزینی» نه صرفا «کوچک شدن».
سنگاپور؛ هاب تجارت و صادرات، زیر فشار سیکل و تغییر مالکیت
سنگاپور بیشتر از آنکه «یک تولیدکننده ملی واحد» باشد، یک هاب منطقهای است: تولید و ترید در کنار هم، با مجتمعهای بزرگ در «جورونگ آیلند»، و حضور شرکتهای چندملیتی.
۱. صادرات: عددی که مزاج بازار را لو میدهد
در گزارشی از آیسیآیاس درباره آمار تجارت سنگاپور، اعلام شده در اوت ۲۰۲۵ صادرات پتروشیمی سنگاپور به حدود ۹۴۴ میلیون دلار سنگاپور رسیده و نسبت به اوت سال قبل 23.2درصد افت کرده است. این عدد به زبان ساده میگوید حتی هابهای تجاری هم وقتی بازار جهانی کمحاشیه میشود و قیمتها پایین میآید، ضربه را حس میکنند: هم از سمت قیمت، هم حجم.
۲. تغییر مالکیت و بازتعریف نقش شیمیایی سنگاپور
در سنگاپور یک اتفاق «نمادین» رخ داد: خروج شل از مالکیت مستقیم بخشی از داراییهای پالایش و شیمیایی. شل در بیانیه اول آوریل ۲۰۲۵ اعلام کرد واگذاری «پارک انرژی و مواد شیمیایی سنگاپور» کامل شده و نام کسبوکار جدید «استر کمیکالز اند انرژی» گذاشته شده؛ خریداران هم کنسرسیومی بودند که محورش «چاندرا اسری» و شریک تجاریاش بود. پیام این تغییر برای بازار ساده است: حتی شرکتهای بزرگ غربی هم در این چرخه، بعضی داراییها را سبک میکنند یا به بازیگران منطقهای میسپارند؛ سنگاپور از «مالکیت غربی» کمی فاصله میگیرد و بیشتر «پلتفرم منطقهای» میشود.
۳. مسئله بهرهوری و نوسازی واحدها
سنگاپور برای بقا باید روی دو چیز بایستد: کارایی عملیاتی و اتصال به شبکه تجارت. خبرهای صنعتی در ۲۰۲۵ نشان میدهد بازیگران بزرگ در سنگاپور دنبال بهینهسازی، نوسازی، یا جابهجایی سبد تولید هستند. اینجا سنگاپور مزیتش را از «جغرافیا و لجستیک» میگیرد: اگر حاشیه سود تولید پایین باشد، وزن ترید و انعطاف عملیاتی بیشتر میشود. برای همین، افت صادرات یک ماه، فقط یک عدد نیست؛ یک چراغ است که میگوید سنگاپور هم از سیکل فرار نمیکند و باید با تغییر مالکیت و چابکی، خودش را سازگار کند.
چین؛ درآمدهای غولآسا، اما شیمیاییها زیر تیغ اضافهظرفیت
چین قلب تپنده بازار آسیاست؛ هم بزرگترین مصرفکننده بسیاری از پلیمرها و مواد پایه، هم تولیدکنندهای که هر سال سهم بیشتری از زنجیره را داخل مرزهای خودش نگه میدارد. نتیجهاش دوگانه است: شرکتها از نظر مقیاس «غول»اند، اما بخش شیمیایی میتواند همزمان زیانده باشد.
۱. سینوپک: سود کلان، اما افت محسوس و درد شیمیاییها
رویترز ۲۳ مارس ۲۰۲۵ گزارش داد سود خالص سینوپک در سال ۲۰۲۴ به میزان 16.8درصد افت کرده و به 50.3 میلیارد یوان رسیده است. این گزارش چند نکته مهم دارد:
سینوپک برای ۲۰۲۵ برنامه سرمایهگذاری حدود 164.3 میلیارد یوان اعلام کرده؛ یعنی حتی در چرخه سخت هم از «سرمایهگذاری برای آینده» عقب ننشسته است. بهعلاوه در همان گزارش اشاره شده فروش برخی محصولات شیمیایی مثل پلاستیکها رشد داشته، اما سود کلی پایین آمده؛ یعنی مشکل اصلی، «قیمت و حاشیه» است نه صرفا «حجم فروش».
اما تصویر ۲۰۲۵ تندتر شد. در خبرهای مربوط به گزارش نیمه اول ۲۰۲۵، اعدادی که از گزارش میاندورهای سینوپک نقل شد نشان میدهد سود نسبت به سال قبل کاهش جدی داشته است. در جمعبندی منتشرشده از نتایج نیمه اول ۲۰۲۵، سود قابل انتساب به سهامداران حدود 23.752میلیارد یوان گزارش شده و افت نزدیک به ۴۰ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل مطرح شده است. مهمتر از عدد سود کل، وضعیت بخش شیمیایی است: گزارشهای مالی و خبری درباره نیمه اول ۲۰۲۵ اشاره کردهاند عملیات شیمیایی سینوپک در این دوره با زیان عملیاتی چند میلیارد یوانی روبهرو بوده؛ یعنی بخش شیمیایی دقیقا همانجایی است که اضافهظرفیت و جنگ قیمت، بیشترین اثر را میگذارد.
۲. پتروچاینا: رکورد سود و رشد ملموس فروش شیمیایی
پتروچاینا در بیانیه رسمی ۳۰ مارس ۲۰۲۵ درباره عملکرد ۲۰۲۴ عددهایی داده که برای مقایسه عالی است:
درآمد سال ۲۰۲۴ حدود 2.9 تریلیون یوان
سود خالص قابل انتساب به سهامداران 164.68میلیارد یوان با رشد دو درصد و یک داده دقیق برای بحث پتروشیمی: «حجم کالایی محصولات شیمیایی» در ۲۰۲۴ حدود 39 میلیون تن بوده که 13.6 درصد رشد داشته است. پتروچاینا همچنین گزارش کرده بخش «پالایش، شیمیایی و مواد جدید» سود عملیاتی 21.4میلیارد یوان ساخته و تولید «مواد جدید» به دو میلیون تن رسیده که رشد 49 درصد داشته است. این بخش آخر خیلی مهم است: چین دارد بهجای اتکا به پلیمرهای ساده، وزن مواد با ارزش افزوده را بالا میبرد. یعنی حتی اگر بازار پلیمرهای پایه سخت باشد، در مواد جدید و محصولات خاص، میشود حاشیه بهتر ساخت.
۳. صادرات چین: از واردکننده بزرگ به صادرکننده تهاجمی در بعضی پلیمرها
صادرات چین در پلیمرهای کالایی در ۲۰۲۵ یک محور بحث جهانی شده، چون وقتی چین با قیمت پایینتر صادر میکند، حاشیه سود تولیدکنندگان کره، تایوان، و حتی بخشی از جنوب شرق آسیا بیشتر له میشود. برخی گزارشهای تحلیلی مبتنی بر تجمیع دادههای گمرکی چین تا ژوییه ۲۰۲۵ نشان میدهد صادرات چند پلیمر کالایی رشد کرده و مجموع صادرات برخی پلیمرهای اصلی در نیمه اول ۲۰۲۵ روند افزایشی داشته است. این نوع دادهها را باید با احتیاط خواند (چون به دستهبندی گمرکی و روش تجمیع حساس است)، اما جهت کلی روشن است: چین در ۲۰۲۵ فقط «بازار مقصد» نیست، «رقیب صادرکننده» هم هست.
عربستان؛ صادرات جهانی با وزن آسیایی، و پروژههای آیندهمحور «نفت به مواد»
عربستان مزیت کلاسیکش «خوراک» و «مقیاس» است؛ و در ۲۰۲۵ هم همچنان یکی از اثرگذارترین بازیگران صادراتی جهان باقی مانده، بهخصوص از مسیر سابیک و راهبرد پاییندستی آرامکو.
۱. سابیک: نقشه فروش جهانی یعنی عملا «صادراتمحور»
در گزارش سهماهه دوم ۲۰۲۵ سابیک (گزارش فصلی ۲۰۲۵ فصل دوم)، یک جدول کوچک هست که اتفاقا خیلی حرف دارد: «توزیع جغرافیایی درآمد بر اساس محل مشتری». برای ششماهه منتهی به ۳۰ ژوئن ۲۰۲۵، سهمها اینطور آمده است:
عربستان حدود ۱۴ درصد چین حدود ۱۷ درصد اروپا حدود ۲۱ درصد
آمریکا حدود ۱۰ درصد آفریقا حدود ۷ درصد
این یعنی حدود ۸۶ درصد درآمد سابیک عملا بیرون از عربستان و متکی به صادرات و شبکه جهانی فروش است. به زبان ساده؛ اگر بازار آسیا (چین و سایر آسیا) تضعیف شود، سابیک مستقیم اثرش را میبیند، چون نزدیک به ۴۰ درصد مشتریهایش در همین دو سبد هستند.
همین گزارش نشان میدهد سرمایهگذاری سرمایهای سابیک در نیمه اول ۲۰۲۵ حدود 3.835 میلیارد ریال سعودی بوده؛ یعنی شرکت با وجود چرخه سخت، همچنان خرج نگهداشت و پروژه میکند. همچنین تصمیم تقسیم سود نقدی برای نیمه اول ۲۰۲۵ هم در همان گزارش آمده که نشان میدهد مدیریت تلاش دارد «اعتماد سهامدار» را حفظ کند، حتی وقتی صنعت در وضعیت نرم و کمحاشیه است.
۲. آرامکو: راهبرد پاییندستی و پروژههای ترکیبی برای کاهش ریسک آینده سوخت
آرامکو در سالهای اخیر صریح گفته آینده را در «پاییندستی و مواد شیمیایی» میبیند؛ چون با رشد خودروهای برقی و بهبود بهرهوری، رشد تقاضای سوخت مثل گذشته نیست. بنابراین عربستان دنبال پروژههایی است که نفت خام را بیشتر به محصولات شیمیایی و مواد تبدیل کند یا مجتمعهای پالایش-پتروشیمی را یکپارچهتر کند. در خبرهای پروژهای ۲۰۲۵ چند مسیر پررنگ است:
توسعه مجتمعهای یکپارچه و افزودن واحدهای شیمیایی به کنار پالایشگاهها
پروژههایی که «تبدیل نفت به مواد» را هدف میگیرند
شراکتهای خارجی برای بازارسازی، مخصوصا در آسیا
این رویکرد یک نکته کلیدی دارد: عربستان برخلاف کره که درگیر هزینه نفتا و فشار ظرفیت است، میخواهد مزیت خوراک و سرمایه را به «سهم بازار در زنجیرههای بعدی» تبدیل کند؛ یعنی نهفقط اتیلن و پلیمر پایه، بلکه آروماتیکها، مواد میانی، و محصولات با ارزش افزوده بالاتر.
جمعبندی عربستان: در چرخه کمحاشیه هم، مزیت خوراک و شبکه صادراتی هنوز قدرت میدهد؛ و راهبرد آیندهاش این است که ریسک افت سوخت را با بزرگکردن پای مواد شیمیایی پوشش دهد.
یک صنعت، چهار نسخه
آسیا در ۲۰۲۵ در حال اجرای چهار نسخه متفاوت برای یک درد مشترک است:
کره جنوبی: درمان با «جراحی ظرفیت» و احتمال ادغام؛ چون نفتا-محور بودن و بدهی و رقابت صادراتی، تحمل زیان را محدود کرده است.
سنگاپور: درمان با «چابکی هاب» و تغییر مالکیت؛ حفظ نقش منطقهای حتی وقتی تولید کمحاشیه میشود.
چین: درمان با «مقیاس، سرمایهگذاری، و حرکت به سمت مواد جدید» همراه با صادرات تهاجمیتر در پلیمرهای کالایی.
عربستان: درمان با «مزیت خوراک+یکپارچهسازی پاییندستی» و فشارآوردن از سمت هزینه و مقیاس، با چشمانداز نفت به مواد.
آخرین اخبار ویژه نامه را از طریق این لینک پیگیری کنید.
