زنجیره پترو-دارو از مزیت خوراک تا حکمرانی صنعتی
صنعت پتروشیمی ایران طی دهههای گذشته بهدرستی یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد کشور شناخته شده است؛ صنعتی که با اتکا به مزیت نسبی خوراک، توانسته سهم قابل توجهی در صادرات غیرنفتی و ارزآوری ایفا کند. با این حال، تجربه جهانی و شرایط خاص اقتصاد ایران نشان میدهد که تداوم این نقش، صرفا با توسعه ظرفیتهای بالادستی ممکن نخواهد بود و عبور از منطق «تولید محصول پایه» به سمت «خلق زنجیرههای ارزش هدفمند» ضرورتی اجتنابناپذیر است. در این میان، زنجیره پترو-دارو یکی از راهبردیترین مسیرهای توسعه صنعتی کشور بهشمار میرود؛ زنجیرهای که هم از منظر اقتصادی و هم از منظر امنیت ملی و سلامت عمومی، اهمیت مضاعف دارد.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
بهزاد محمدی- مدیرعامل گروه کیمیا: صنعت پتروشیمی ایران طی دهههای گذشته بهدرستی یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد کشور شناخته شده است؛ صنعتی که با اتکا به مزیت نسبی خوراک، توانسته سهم قابل توجهی در صادرات غیرنفتی و ارزآوری ایفا کند. با این حال، تجربه جهانی و شرایط خاص اقتصاد ایران نشان میدهد که تداوم این نقش، صرفا با توسعه ظرفیتهای بالادستی ممکن نخواهد بود و عبور از منطق «تولید محصول پایه» به سمت «خلق زنجیرههای ارزش هدفمند» ضرورتی اجتنابناپذیر است. در این میان، زنجیره پترو-دارو یکی از راهبردیترین مسیرهای توسعه صنعتی کشور بهشمار میرود؛ زنجیرهای که هم از منظر اقتصادی و هم از منظر امنیت ملی و سلامت عمومی، اهمیت مضاعف دارد.
پیوند دو صنعت راهبردی
صنایع پتروشیمی و داروسازی در نگاه نخست دو حوزه مستقل به نظر میرسند، اما درواقع، بخش قابل توجهی از مواد اولیه، حلالها، حد واسطها و مواد جانبی دارویی ریشه در زنجیره پتروشیمی دارند. از الکلها، گلایکولها و آمینها گرفته تا مشتقات آروماتیکی و ترکیبات ویژه، همگی در نقطه تلاقی این دو صنعت قرار میگیرند. در سالهای گذشته، بخش مهمی از این مواد، علیرغم امکان تولید داخلی، از مسیر واردات تأمین شده است؛ موضوعی که کشور را در برابر نوسانات ارزی، محدودیتهای تجاری و تحریمها آسیبپذیر کرده است. اینجاست که نگاه زنجیرهای به پترو-دارو و توسعه حلقههای مفقوده مابین این دو صنعت، از یک انتخاب توسعهای به یک الزام راهبردی تبدیل میشود.
حکمرانی توسعه؛ شرط لازم برای تکمیل زنجیره پترو-دارو
تجربه توسعه صنعت پتروشیمی نشان داده است که افزایش ظرفیت تولید، اگر بدون توجه به نیاز صنایع پاییندستی و ملاحظات اقتصادی باشد، الزاما به خلق ارزش پایدار منجر نمیشود. در این میان توسعه حلقههای مفقوده زنجیره پترو-دارو، برخلاف برخی محصولات پایه، صرفا با منطق بازار و ابتکار بنگاههای اقتصادی به سرانجام نمیرسد. این بخش از زنجیره، به دلیل سرمایهبربودن، پیچیدگی فناورانه و ریسکهای تنظیمگری، نیازمند حمایتهای هدفمند و هوشمندانه دولتی است. تجربه جهانی نیز نشان میدهد که حتی در اقتصادهای آزاد، توسعه صنایع دارویی و مواد واسطهای آن، همواره با اشکالی از حمایت سیاستگذاران همراه بوده است.
نقش دولت و نهادهای حاکمیتی در این میان، نه در اجرای مستقیم پروژهها، بلکه در ایجاد بستر امکانپذیری (Possibility) برای سرمایهگذاری تعریف میشود؛ از جمله از طریق ریلگذاری صحیح توسعه، تضمین دسترسی پایدار به خوراک، طراحی مشوقهای مالیاتی و اعتباری، کاهش ریسکهای مقرراتی و تسهیل انتقال فناوری. چنین حمایتی، به ویژه در مراحل اولیه شکلگیری زنجیرههای جدید، شرط لازم برای ورود بخش خصوصی و شکلگیری مقیاس اقتصادی قابل اتکاست. در مقابل، مسئولیت بنگاهها و سرمایهگذاران، انجام مطالعات امکانسنجی دقیق (Feasibility)، انتخاب فناوری مناسب و اجرای حرفهای پروژههاست. تفکیک شفاف این نقشها، ضمن جلوگیری از دولتیسازی توسعه، امکان همافزایی میان سیاستگذار و بخش خصوصی را فراهم میکند و مسیر تکمیل زنجیره پتروشیمی-دارو را از یک هدف شعاری به یک برنامه عملیاتی قابل تحقق تبدیل میسازد. زنجیره پترو-دارو زمانی میتواند موفق باشد که از ابتدا با منطق اقتصادی طراحی شود؛ از انتخاب محصولات هدف گرفته تا مقیاس تولید، فناوری مورد استفاده و اتصال به بازارهای داخلی و صادراتی. این رویکرد، نهتنها موجب کاهش هزینه تمامشده دارو میشود، بلکه امکان حضور رقابتی در بازارهای منطقهای را نیز فراهم میکند.
نقش بنگاههای خصوصی در توسعه زنجیره
توسعه زنجیرههای جدید صنعتی، همواره نیازمند بازیگران پیشرو است؛ مجموعههایی که بتوانند با نگاه بلندمدت، سرمایهگذاری در حوزههای پرریسکتر اما با ارزش افزوده بالاتر را بپذیرند. در سالهای اخیر، شکلگیری برخی گروههای صنعتی با رویکرد زنجیرهای در حوزه پترو-دارو، نشاندهنده بلوغ تدریجی این نگاه در کشور است.
در این میان، گروه کیمیا به عنوان یکی از مجموعههایی که به صورت هدفمند وارد زنجیره مواد مؤثره دارویی، محصولات نیمهساخته و پیوند میان پتروشیمی و دارو شده، نمونهای از این رویکرد آیندهنگرانه به شمار میرود. حرکت به سمت تکمیل زنجیره، تمرکز بر محصولات با ارزش افزوده بالاتر و تلاش برای همافزایی میان دانش شیمیایی و دارویی، از جمله ویژگیهایی است که میتواند الگویی برای سایر فعالان این حوزه باشد.
جمعبندی
توسعه زنجیره پترو-دارو فرصتی کمنظیر برای اقتصاد ایران است؛ فرصتی که در صورت سیاستگذاری صحیح، تفکیک شفاف نقشها و اتکای همزمان بر منطق اقتصادی و توسعه فناوری، میتواند به کاهش وابستگی، افزایش تابآوری صنعتی و خلق ارزش پایدار منجر شود.
آینده این زنجیره نه در توسعه شتابزده، بلکه در توسعه هوشمند، هدفمند و مبتنی بر حکمرانی صحیح رقم خواهد خورد؛ مسیری که اگر بهدرستی طی شود، میتواند یکی از ستونهای اصلی اقتصاد دانشبنیان کشور را شکل دهد.
آخرین اخبار ویژه نامه را از طریق این لینک پیگیری کنید.
