مرغ تخم طلای پتروشیمی

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

بهمن بهزادی- قائم‌مقام پتروشیمی اروند:  پی‌وی‌سی یکی از پرکاربردترین پلیمرهای مصرفی در جهان است و تنها ترموپلاستیکی است که وابستگی تولید آن به مواد نفتی و گاز حدود 43 درصد است. تاریخچه پلاستیک پی‌وی‌سی به سال ۱۸۳۵ برمی‌گردد، زمانی که هنری ویکتور رگنالت، شیمیدان فرانسوی و شاگردش، جاستوس فون لیبیگ برای اولین‌بار وینیل کلرید را سنتز کردند. داستان پلی وینیل کلراید از قرن نوزدهم با یک کشف تصادفی آغاز می‌شود. در سال ۱۸۷۲، شیمیدان آلمانی، اوگن باومن، تشکیل یک جامد سفید را در داخل یک فلاسک گاز وینیل کلراید که در معرض نور خورشید قرار گرفته بود، مشاهده کرد. این اولین اختراع مستند پی‌وی‌سی بود، اگرچه تولید آن برای چندین دهه محقق نشد. در اوایل قرن بیستم، چندین شیمیدان تلاش کردند تا پی‌وی‌سی را تجاری کنند. ایوان اوسترومیسلنسکی، شیمیدان روسی و فریتز کلات، دانشمند آلمانی، هر دو کاربردهای این پلیمر جدید را بررسی کردند، اما سفتی و شکنندگی پی‌وی‌سی، پردازش آن را دشوار و استفاده صنعتی آن را محدود می‌کرد. در سال ۱۹۱۳، فریدریش کوهل، شیمیدان آلمانی موفق به تولید پلاستیک پی‌وی‌سی با کیفیت بالا، معروف به «سنتاپرین» شد که در صنایع مختلف مورد استفاده قرار گرفت.

در دهه ۱۹۲۰، شرکت بی.اف.گودریچ توانست پلاستیک پی‌وی‌سی با کیفیت بالا را در مقیاس صنعتی، معروف به «باکلیت» تولید کند و در کاربردهای مختلف مورد استفاده قرار دهد. از آن زمان، پلاستیک پی‌وی‌سی به دلیل خواص فیزیکی و شیمیایی خود، به طور گسترده در صنایعی مانند خودرو، ساخت‌وساز و الکترونیک مورد استفاده قرار گرفته است. در دهه ۱۹۶۰، تحقیقاتی برای بهبود فرایند تولید و خواص فیزیکی و شیمیایی پلاستیک پی‌وی‌سی انجام شد. در دهه ۱۹۸۰، پیشرفت‌های بیشتری در فرایند تولید و بازیافت پلاستیک پی‌وی‌سی حاصل شد. در سال ۱۹۱۳، یک شیمیدان آلمانی به نام فریدریش کلات اولین حق ثبت اختراع را در مورد پلیمریزاسیون پی‌وی‌سی با استفاده از نور خورشید دریافت کرد. در طول جنگ جهانی اول، آلمان محصولات مبتنی بر پی‌وی‌سی سفت و سخت و انعطاف‌پذیر را به عنوان جایگزینی برای مواد آهنی خورنده تولید کرد. پی‌وی‌سی یکی از اولین پلاستیک‌های کشف‌شده و همچنین یکی از پرکاربردترین آنهاست. این پلیمر سومین محصول پلاستیکی مصنوعی تولیدشده در جهان است و پس از پلی‌اتیلن رتبه دوم مصرف در جهان را دارد. در ایران 49 سال پس از تولید صنعتی پی‌وی‌سی در جهان، قرارداد احداث اولین کارخانه تولید پی‌وی‌سی با تکنولوژی B.F.Goodrich در سال 1345 با شرکت لاماس آمریکایی منعقد و در سال 1346 عملیات اجرایی آغاز و در 14 آبان‌ماه سال 1348 شمسی برابر با 5 نوامبر 1969 میلادی به بهره‌برداری رسید. سابقه تولید پی‌وی‌سی در ایران بیش از 56 سال بوده و دیگر پلیمرها در ایران سابقه تولید 32 ساله دارند .

اگر پروپیلن را خاویار صنعت ارزش‌آفرین پتروشیمی نام‌گذاری کردیم؛ بدون شک صنعت کلرآلکالی و زنجیره ارزش آن، مرغ تخم‌طلای حوزه شیمیایی و پتروشیمیایی است. در گذشته سرانه مصرف اسید سولفوریک، شاخص معتبر و مهمی برای تعیین پیشرفت فنی و توسعه اقتصادی جوامع در جهان بود؛ اما امروز سرانه مصرف کلر و کاستیک شاخصی معتبر برای تعیین و شناخت جوامع و کشورهای پیشرفته و صنعتی است. اتیلن یکی از محصولات پایه برای تولید پلی‌الفین‌ها از جمله انواع پلی‌اتیلن‌ها و پلی‌پروپیلن و پی‌وی‌سی است. در تولید تمام پلی‌اتیلن‌ها ضریب تولید پلی‌اتیلن به اتیلن کمتر از یک، ولی ضریب تولید پی‌وی‌سی به اتیلن بیش از ۲.۳ است.

توسعه صنعت کلرآلکالی و زنجیره ارزش آن در کشور و صنعت پتروشیمی چندان مورد توجه نبوده و علت آن نیز کاملا مشخص است؛ چراکه متخصصان و تصمیم‌سازان این حوزه در رأس هرم تصمیم‌گیری وجود نداشته است. امروزه قیمت پلی‌اتیلن در محدود هزار الی 1100 دلار در هر تن است، ولی قیمت گریدهای عمومی پی‌وی‌سی سوسپانسیون در محدود 750 الی 800 دلار در هر تن و قیمت گریدهای پی‌وی‌سی امولسیون در محدوده قمیتی 900 دلار در هر تن است. ارزش افزوده یک تن اتیلن به ارزان‌ترین گرید پی‌وی‌سی بیش از 56/1 برابر قیمت گران‌ترین گرید پلی‌اتیلن است. قیمت تمام‌شده نمک خالص مصرفی واحدهای کلرآلکالی فرآوری‌شده برای الکترولیز در محدوده قیمتی 35 الی 50 دلار (قیمت نمک خام در ایران حدود دو الی سه دلار در هر تن) نشان می‌دهد که بیش از این غفلت ممنوع و ضرورت دارد برای توسعه صنعت کلرآلکالی و زنجیره ارزش آن تسریع شود. از طرف دیگر کشور ما، در منطقه خشک و کم‌باران واقع شده و خصوصا در سال‌های اخیر به دلیل تغییر شرایط اقلیمی و اکوسیستمی و اثرات گازهای گلخانه‌ای و برداشت‌های بی‌رویه و دستکاری بشر در محیط زیست، شاهد تنش‌های آبی در کشور هستیم و اگر دیر اقدام شود، قافیه را باخته‌ایم و تداوم زندگی و حیات در فلات مرکزی با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو خواهد شد. ظرفیت‌های بالقوه خدادادی به ما در کشور ما بسیار است که از عمده آنها غافل و بی‌خبر و بی‌توجهیم. سرعت تبخیر بالای پنج هزار میلی‌متر در سال و تابستان‌های گرم و خشک و سوزان در جنوب غرب ایران و حاشیه خلیج فارس، ثروتی ناشناخته است که فقط تهدید و گرمای آن را تجربه کرده‌ایم. این نوشتار سعی و تلاش دارد توجه مدیریت کلان و ارشد کشور و صنعت ارزش‌آفرین پتروشیمی (هلدینگ خلیج فارس) و سرمایه‌گذارانی که هم عاشق توسعه، ترقی و آبادانی ایران عزیز هستند و هم به دنبال سرمایه‌گذاری پایدار و مطمئن با سودی جذاب به منظور تولید آب شیرین از دریا، زنجیره بی‌نظیر ارزش نمک و صنعت کمتر توجه‌شده کلرآلکالی (مرغ‌ تخم‌طلا) و زنجیره ارزش مشترک متانول و صنعت کلرآلکالی، معطوف داشته و به حوزه یکی از محصولات درخت نمک-کلر یعنی پی‌وی‌سی می‌پردازد.

 وضعیت تولید پی‌وی‌سی در جهان و آینده آن

تولید انواع مختلف گریدهای پی‌وی‌سی در جهان در سال 2024 مقدار 57 میلیون تن بوده و پیش‌بینی می‌شود در سال 2025 به 60 و در سال 2035 با نرخ رشد ترکیبی ۳.۵۶ درصدی به 80 میلیون تن افزایش یابد. درصد سهم پی‌وی‌سی نسبت به سایر پلیمرها و کامپوندهای پلیمری در سال 2060 بر اساس پیش‌بینی‌ها ثابت بوده و به رقم 131 میلیون تن افزایش خواهد یافت. سهم ایران از بازار تولید پی‌وی‌سی جهان در سال 2024 برابر با حدود 580 هزار بوده که این مقدار معادل ۱.۱۷ درصد جهان بود و در صورت بی‌توجهی جدی به توسعه این سهم در افق 2060 به 44 صدم درصد کاهش یافته و ایران در همه گریدها به واردکننده تبدیل خواهد شد. ایران اولین کشور تولیدکننده پی‌وی‌سی در خاورمیانه است. ارزش بازار پی‌وی‌سی دنیا در سال 2024 به ۹۲.۹۷ میلیارد دلار رسید و پیش‌بینی می‌شود با نرخ رشد ۳.۸ درصد ترکیبی در سال 2029 به ارزش ۱۴۶.۸۹ میلیارد دلار برسد.

 بزرگ‌ترین تولیدکنندگان پی‌وی‌سی در جهان

شرکت‌های ShinEtsue ژاپن با دارابودن چندین کارخانه در ژاپن، آمریکا و کشورهای اروپایی از جمله هلند و Formosa Plastics تایوان با کارخانه‌هایی در تایوان، چین و آمریکا، Westlake Corporation آمریکا، Oxy Chem آمریکا و INEOS/Inovyn اروپا و BCIG چین از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و بازیگران حوزه پی‌وی‌سی در جهان هستند.

 انواع پی‌وی‌سی سوسپانسیون و کاربردهای آنها Rigid پی‌وی‌سی

پی‌وی‌سی صلب یک پی‌وی‌سی غیرپلاستیکی (uپی‌وی‌سی/پی‌وی‌سی-U) است. این پی‌وی‌سی سفت، سخت و نسبتا مقرون‌به‌صرفه است. این نوع پی‌وی‌سی در برابر ضربه، آب و هوا، مواد شیمیایی، آب و خوردگی مقاوم است.

Flexible پی‌وی‌سی

پی‌وی‌سی انعطاف‌پذیر یک پلی‌وینیل کلراید پلاستیکی است، به این معنی که پی‌وی‌سی با نرم‌کننده‌های سازگار مخلوط شده تا شفافیت و انعطاف‌پذیری آن افزایش یابد. این نوع پی‌وی‌سی معمولا پی‌وی‌سی-P نامیده می‌شود.

پی‌وی‌سی اصلاح‌شده، Modified پی‌وی‌سی

پی‌وی‌سی اصلاح‌شده (پی‌وی‌سی-M) یک پلی‌ وینیل کلراید است که با یک عامل اصلاح‌کننده اصلاح شده است تا دوام و مقاومت آن در برابر ضربه افزایش یابد.

پلی وینیل کلراید کلردار

پلی وینیل کلراید کلردار (Cپی‌وی‌سی) یا پرکلرووینیل نوعی پی‌وی‌سی است که با کلرزنی رزین پی‌وی‌سی ساخته می‌شود. این فرایند باعث می‌شود پی‌وی‌سی بادوام، مقاوم در برابر مواد شیمیایی و مقاوم در برابر شعله باشد. این نوع پی‌وی‌سی همچنین در برابر دماهای مختلف مقاوم است.

Molecular Oriented پی‌وی‌سی

پی‌وی‌سی مولکولی گرا یا پی‌وی‌سی-O یک ماده پلی وینیل کلراید است که ساختار پی‌وی‌سی-U آمورف آن بازآرایی شده و یک ساختار لایه‌ای تشکیل داده است. این نوع با وجود قرارگرفتن در معرض چرخه فشار، سفت‌تر، سبک‌تر و مقاوم‌تر در برابر خستگی در نظر گرفته می‌شود.

کاربرد پلی وینیل کلراید

1- لوله آب

یکی از رایج‌ترین کاربردهای پی‌وی‌سی، ساخت لوله‌های آب است. لوله آب با مایعات متعددی تماس مستقیم دارد، بنابراین باید در برابر آب و خوردگی مقاوم باشد.

2- مصالح ساختمانی

به غیر از لوله‌های آب، پی‌وی‌سی به دلیل مقاومت در برابر خوردگی و استحکام، برای تولید مصالح ساختمانی مانند پروفیل‌های پنجره، اتصالات کابل، سقف، پانل‌های دیواری و سایر مواد استفاده می‌شود.

3- تجهیزات الکتریکی

پی‌وی‌سی می‌تواند عایق خوبی باشد و آن را برای کابل‌های برق و سایر تجهیزات الکتریکی مناسب می‌کند. پی‌وی‌سی همچنین از کابل در برابر آسیب محافظت می‌کند.

4- تجهیزات پزشکی

پی‌وی‌سی معمولا برای تولید تجهیزات پزشکی یک‌بارمصرف مانند دستکش‌های یک‌بارمصرف، کیسه‌های خون و شیلنگ‌های پزشکی استفاده می‌شود.

۵-مبلمان خانگی

پلی وینیل کلراید به دلیل ویژگی‌های انعطاف‌پذیری، استحکام و سبکی‌اش می‌تواند برای تولید مبلمان خانگی مانند قفسه، صندلی و میز استفاده شود.

۶- بسته‌بندی‌ها

پلی وینیل کلراید برای ساخت بسته‌بندی محصولات دارویی و مصرفی مانند بطری‌های پلاستیکی استفاده می‌شود، زیرا ضدضربه و محکم است و می‌تواند محصول را تمیز نگه دارد.

۷- لوازم خانگی

لوازم خانگی مانند کاسه، پرده حمام و سطل با استفاده از پی‌وی‌سی تولید می‌شوند، زیرا قابل تمیزکردن و سبک‌وزن است و همچنین در برابر مواد شیمیایی، آب و غذا مقاوم است.

 سیر تاریخی رشد سرانه مصرف پی‌وی‌سی در جهان

مصرف پی‌وی‌سی یکی از شاخص‌های توسعه صنعتی، ارتقاء بهداشت، سطح و کیفیت زندگی

سال ٢٠١٥

مصرف سرانه پی‌وی‌سی در هند حدود دو کیلوگرم است که در مقایسه با ۱۱.۸ کیلوگرم در ایالات متحده و بیش از ۱۰ کیلوگرم در چین، پایین است. رشد پی‌وی‌سی در هند طی ۱۰ سال گذشته قابل توجه بوده است. نیاز هند در افق ٢٠٣٠، بیش ۳.۳ میلیون تن افزایش خواهد یافت.

سال ٢٠١٧

پیش‌بینی می‌شود چشم‌انداز تقاضا برای پی‌وی‌سی در منطقه جنوب آسیا همچنان قوی باقی بماند.

پاکستان: 1.2 کیلوگرم؛ هند: 2.3 کیلوگرم؛ اندونزی: 2.5 کیلوگرم

سرانه مصرف پی‌وی‌سی در جهان در سال ٢٠٢٤

کشورهایی که بالاترین میزان مصرف سرانه پلی وینیل کلراید در جهان را در سال ۲۰۲۴ داشتند :

ایالات متحده (۱۴ کیلوگرم به ازای هر نفر)، آلمان (۱۳ کیلوگرم به ازای هر نفر) و ترکیه (۱۱ کیلوگرم به ازای هر نفر)

سرانه مصرف آمریکا در سال ٢٠٢٤ نسبت ٢٠١٥ از ۱۱.۸ به ١٤ کیلوگرم یعنی رقمی معادل ۱۸.۶ درصد افزایش یافت.

  وضعیت پروژه‌های جدید در خاورمیانه و جهان:

راه‌اندازی اولین کارخانه پی‌وی‌سی با فرایند سوسپانسیون قطر با ظرفیت اسمی 350 هزار تن در سال

عقد قرارداد اولین مجتمع پی‌وی‌سی Complex کشور امارات متحده عربی در شیخ‌نشین ابوظبی توسط شرکت دولتی نفتی ادنوک ،TA ZIZ به ارزش ۱.۹۹ میلیارد دلار به ظرفیت کلی ۱.۹ میلیون تن در سال

راه‌اندازی کارخانه کلرآلکالی و پی‌وی‌سی شرکت AGC Vinythai تایلند به ظرفیت نهایی 940 هزار تن کاستیک و 850 هزار تن پی‌وی‌سی

راه‌اندازی سومین کارخانه پی‌وی‌سی سوسپانسیون و اولین کارخانه Eپی‌وی‌سی هلدینگ BCIGبه ظرفیت اسمی 400 هزار تن و 120 هزار تن

فاز توسعه‌ای ShinEtsu در بندر نفتی پتروشیمیایی روتردام به ظرفیت 400 هزار تن

پروژه ۱.۱ میلیارد دلاری شرکت OxyVinyl آمریکا

پروژه بزرگ گروه آدانی هند که تا سال 2026 فاز اول این پتروشیمی به ظرفیت یک میلیون تن در گجرات هندوستان راه‌اندازی خواهد شد. هند تا سال 2027 بیشترین ظرفیت جدید پی‌وی‌سی را راه‌اندازی خواهد کرد.

شرکت پتروشیمی Orbia یکی از تولیدکنندگان رنجیره ارزش مرغ تخم‌طلا و پی‌وی‌سی یک مجتمع جدید با ظرفیت 640 هزار تن کاستیک، یک میلیون تن پی‌وی‌سی سوسپانسیون و 110 هزار تن Eپی‌وی‌سی را تا سال 2028 راه‌اندازی خواهد کرد .

 نگاهی به مصارف و واردات پی‌وی‌سی کشور و همسایگان و خاورمیانه

با توجه به عدم تولید برخی گریدهای پی‌وی‌سی و تولیداتی از جمله Cپی‌وی‌سی که در کشور تولید نمی‌شوند، تمام نیاز کشور به گریدهای مذکور از طریق واردات انجام می‌شود . شرکت پتروشیمی اروند تنها تولیدکننده محصول Eپی‌وی‌سی در کشور است و همچنین بزرگ‌ترین تولیدکننده پی‌وی‌سی با فرایند سوسپانسیون بوده که قابلیت تولید هشت گرید مختلف و با کاربردهای متعدد را داراست. دو گرید S-8040H و S-7242 G این مجتمع، دو گرید تخصصی در حوزه محصولات مختلف پزشکی است. ترکیه یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کننده‌های پی‌وی‌سی است و در سال 2023 رکورد واردات پی‌وی‌سی را با واردات 936 هزارتنی شکست. این رقم معادل 7/1 برابر کل تولید سالانه ایران است. بزرگ‌ترین کشور صادرکننده پی‌وی‌سی به ترکیه آمریکا با سهم 24 درصدی و کشورهای مصر و فرانسه در رتبه‌های بعدی قرار داشتند و سهم ایران از تأمین پی‌وی‌سی ترکیه قابل توجه و در رتبه آخر قرار داشت. کشور هندوستان تا سال 2030 به ۳.۳ میلیون تن پی‌وی‌سی علاوه بر مصرف فعلی نیاز دارد . در پایان باید اشاره کرد که جنوب غرب ایران حد فاصل بنادر ماهشهر و ماهرویان، بهترین نقطه دنیا با ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های بی‌نظیر خدادادی، برای توسعه مرغ تخم‌طلا و این زنجیره ارزش است. هرچند فرصت‌سوزی‌ها بی‌شمار است ولی هنوز هم دیر نشده، اما اگر بیش از این تأخیر شود نه‌تنها هیچ نقشی در میان بازیگران بزرگ پی‌وی‌سی دنیا و خاورمیانه نخواهیم داشت، بلکه به کشوری واردکننده تبدیل خواهیم شد .

 

آخرین اخبار ویژه نامه را از طریق این لینک پیگیری کنید.