شاخص‌های کلان جهانی در صنعت پتروشیمی

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

حمید بختیاری- کارشناس اقتصاد انرژی : تحلیل کلانی که در سال ۲۰۱۸ از سوی مؤسسه اقتصاد آکسفورد انجام گرفت نشان می‌دهد که مجموع تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم صنایع شیمیایی بر اقتصاد جهانی در سال ۲۰۱۷ معادل۵,۷ تریلیون دلار بوده است که معادل ۷٫۱ درصد از مجموع GDP جهانی یا معادل مجموع GDP کشورهای هند، برزیل و مکزیک است. در سراسر جهان درمجموع ۱۵ میلیون نفر در اشتغال مستقیم صنایع شیمیایی هستند که سهم منطقه خاورمیانه از این میزان اشتغال پنج درصد(حدود ۷۰۰ هزار نفر) است.

جایگاه این صنایع در بخش انرژی دنیا نیز کلیدی و قابل توجه است، همچنان که بزرگ‌ترین مصرف‌کننده انرژی در بین سایر صنایع همچون آهن، فولاد یا سیمان است. در سال 2020 حدود ۱۰.۱ درصد مصرف انرژی نهایی در این بخش و حدود ۳2 درصد از مجموع تقاضای صنایع مربوط به این صنعت بوده است. مطابق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در سال مذکور ۱۴ درصد تقاضای نفت خام و هشت درصد تقاضای گاز طبیعی در جهان مربوط به صنایع شیمیایی بوده است. از این میزان تقاضا ۹۰ درصد مربوط به تولید محصولات پایه شیمیایی (متانول، آمونیاک و HVCها) است.

ارزش فروش محصولات پتروشیمی و شیمیایی جهان در سال 2019 بالغ بر ۳.۷ میلیارد یورو بوده است و پیش‌بینی IEA از آینده صنایع پتروشیمیایی نشان می‌دهد تقاضای محصولات تا سال 2030 به میزان 30 درصد و تا افق 2050 میلادی به میزان 60 درصد افزایش خواهد یافت (Cefic Chemdata International 2020).

مطابق آمارهای مؤسسه ICIS میانگین رشد ارزش محصولات پتروشیمی در بازه ۲۰۰۷ تا ۲۰۱9 معادل ۳٫۹ درصد سالانه بوده و نوسانات عمده آن متأثر از تغییرات قیمت نفت خام و بحران مالی ۲۰۰۸ است. همچنین اکثریت سهم بازار جهانی این محصولات (حدود ۶۰ درصد از کل فروش سال 2019) متعلق به منطقه شرق آسیا به رهبری چین است.

توجه به میزان فروش محصولات پتروشیمی و شیمیایی در طول 10 سال گذشته (2019- 2009)، نشان می‌دهد که ارزش فروش محصولات پتروشیمی و شیمیایی جهان در سال 2019 بالغ بر 3.7 میلیارد یورو بوده است. میزان فروش جهانی این محصولات بین سال‌های 2018 تا 2019 حدود ۴.۱ درصد رشد داشته و از 3.525 میلیارد یورو در سال 2018 به 3.669 میلیارد یورو در سال 2019 رسیده است. همچنین صنعت پتروشیمی و شیمیایی اتحادیه اروپا با ۱۴.۸ درصد مقام دوم را در جدول پرفروش‌ترین‌ها در دنیا به دست آورد و ایالات متحده آمریکا با ۱۳.۸ درصد در مقام سوم جای گرفت. میزان رقابت در سطح جهانی در طول 10 سال گذشته به‌شدت متحول شده است. امروزه، کشورهای نوظهور آسیایی در کنار کشورهای عضو اتحادیه اروپا، ایالات متحده آمریکا و ژاپن در 10 رتبه نخست از نظر فروش محصولات پتروشیمی قرار گرفته‌اند.

کشورهای بریکز (BRICS) شامل برزیل، روسیه، هند و چین در سال 2019 درمجموع ۴۷.۲ درصد از کل فروش محصولات پتروشیمی و شیمیایی را به خود اختصاص داده‌اند. تقریبا سه‌چهارم فروش محصولات شیمیایی جهان در سال 2019 متعلق به کشورهای بریکز، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا بوده است. یک‌چهارم باقیمانده نیز متعلق به کشورهای نوظهور در آسیا و خاورمیانه است. این در حالی است که چین در سال 2019 با فروشی بالغ بر 1.488 میلیارد یورو بزرگ‌ترین تولیدکننده محصولات پتروشیمی و شیمیایی جهان بوده که حدود ۴۰.۶ درصد از فروش این محصولات در جهان را به خود اختصاص داده‌ است.

پیش‌بینی‌ها حاکی از افزایش تقاضا و تولید محصولات شیمیایی در افق بلندمدت هستند. فروش محصولات پتروشیمی از ۳٫۸ تریلیون دلار در سال ۲۰۱۷ به سطح ۷٫۳۵ تریلیون دلار در افق ۲۰۳۰ خواهد رسید و چین همچنان بازیگردان عمده این صنعت خواهد ماند.

مجموع تولید محصولات پایه پتروشیمی جهان در سال ۲۰۱۶، حدود ۶۷۰ میلیون تن بوده که سهم هر محصول به صورت جزئی در نمودار زیر مشخص شده است. همان‌طور که پیداست بیشترین سهم از تولید مربوط به مجموعه HVCهاست که نشان از کاربرد و اهمیت این محصولات در سبد زنجیره ارزش محصولات شیمیایی دارد.

پیش‌بینی IEA از آینده صنایع پتروشیمیایی بر اساس سناریو ادامه وضع موجود تکنولوژی(*RTS) نشان می‌دهد تقاضای پتروشیمی تا سال ۲۰۳۰ به میزان ۳۰ درصد و تا افق ۲۰۵۰ میلادی به میزان ۶۰ درصد افزایش خواهد یافت. منطقه آسیا و اقیانوسیه جایگاه خود را در صدر تا افق ۲۰۵۰ حفظ خواهد کرد. در عین حال مناطقی همچون خاورمیانه و آمریکای شمالی با سرعت رشد بالایی سهم خود را در بازار جهانی افزایش خواهند داد.

متانول در بین محصولات پایه بیشترین رشد را تجربه خواهد کرد و تا ۲۰۳۰ به میزان ۵۰ درصد و تا ۲۰۵۰ به میزان صد درصد رشد خواهد داشت. دو سوم از این رشد مربوط به قاره آسیا خواهد بود. در سال ۲۰۱۷، چین بیش از ۵۰ درصد متانول دنیا را تولید کرده است و این وضعیت را تا ۲۰۵۰ حفظ خواهد کرد. منطقه آمریکای شمالی (به ویژه ایالات متحده در این بازه بیشترین سرعت رشد را خواهد داشت و ظرفیت تولید این منطقه در سال ۲۰۵۰ به بیش از سه برابر ظرفیت سال ۲۰۱۷ خواهد رسید. دو دلیل عمده برای افزایش تقاضای متانول خصوصا در کوتاه‌مدت اولا کاربرد این محصول به عنوان مکمل سوخت و ثانیا استفاده از آن به عنوان ماده واسطه در تولید HVC ها، است. حدود ۳۵-۴۰ درصد کاربرد فعلی متانول در بخش سوخت است که با توجه به افزایش نگرانی‌های زیست‌محیطی مربوط به سوخت‌های فسیلی و نقش متانول در افزایش عملکرد احتراق خودروها و کاهش آلودگی، پیش‌بینی می‌شود این سهم در آینده افزایش یابد.

تقاضای HVC‌ها در سال ۲۰۵۰ نسبت به سال ۲۰۱۷، حدود ۶۰ درصد افزایش خواهد یافت. منطقه آسیا و اقیانوسیه هم در سال ۲۰۱۷ و هم در افق ۲۰۵۰ بزرگ‌ترین تولیدکننده HVC‌ها خواهد بود. در سال ۲۰۱۷ سهم این منطقه در تولید HVC جهانی ۴۸ درصد بوده که در سال ۲۰۵۰ به ۵۱ خواهد رسید. منطقه خاورمیانه و آفریقا در بلندمدت بیشترین سرعت رشد را دارند و پیش‌بینی می‌شود تولید خاورمیانه طی ۲۰۱۷ تا ۲۰۵۰ بیش از دو برابر رشد کند. در کوتاه‌مدت محرک اصلی در تقاضای HVCها، پلاستیک خواهد بود. در سال ۲۰۱۷ سرانه تولید پلاستیک ۴۷ کیلوگرم بوده که این رقم در سال ۲۰۵۰ به بیش از ۶۰ کیلوگرم خواهد رسید.

آمونیاک در بین محصولات پایه کمترین رشد را تجربه خواهد کرد. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ تولید آمونیاک بیش از ۱۵ درصد و تا افق ۲۰۵۰ بیش از ۳۰ درصد افزایش یابد. بیشترین رشد تولید این محصول نیز در آفریقا و بعد از آن مربوط به منطقه خاورمیانه خواهد بود. بیشترین استفاده از آمونیاک در بخش کشاورزی در کودهای نیتروژنی است و بنابراین با افزایش بهره‌وری کشاورزی در کشورهای توسعه‌یافته استفاده از این محصول رشد کمتری خواهد داشت.

2-7) بازیگران نقش‌آفرین در صنعت پتروشیمی دنیا

چین با میزان فروش ۱٫۲۹۳ میلیارد یورو همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده محصولات پتروشیمی در جهان است به طوری‌که میزان تولید این کشور در سال ۲۰۱۷ معادل ۹ کشور بعد از خود بوده است. سرمایه‌گذاری چین در صنعت پتروشیمی حدود ۱۵ سال است که رشد تقریبا نمایی را تجربه کرده و طی این مدت جایگاه اتحادیه اروپا در صدر را به خود اختصاص داده است. این کشور در مرحله بعدی توسعه صنایع شیمیایی خود که ذیل برنامه پنج‌ساله سیزدهم نفت و مواد شیمیایی و با هدف چشم‌انداز توسعه ۲۰۲۵ در نظر گرفته شده است، قصد دارد استراتژی خود را از Following the Lead به سمت Taking the Lead و ازBig Country به Great Country تغییر دهد؛ بنابراین اگر تاکنون سیاست این کشور، رسیدن به جایگاه اولی بوده، از این پس به دنبال رهبری و حفظ این جایگاه است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد کشورهای بریکس (برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی) روی هم رفته ۴۴٫۱ درصد از مجموع فروش صنعت پتروشیمی جهان را به خود اختصاص داده‌اند؛ بدان معنی که تقریبا سه‌چهارم از کل فروش جهانی صنعت پتروشیمی به کشورهای بریکس، اتحادیه اروپا و ایالات متحده اختصاص دارد و سهم کشورهای خاورمیانه از مجموع فروش جهانی کمتر از یک‌چهارم بوده است. در سال 2019، گردش مالی ۳۰ کشور بزرگ تولیدکننده محصولات پتروشیمی درمجموع حدود ۳٫420 میلیارد یورو بوده است که این رقم ۹۰٫7 درصد از مجموع فروش جهانی این صنعت را شامل می‌شود. از این ۳۰ کشور، دوازده کشور آسیایی هستند که رقم فروش محصولاتشان دوهزار میلیارد یورو بوده است که معادل ۵۶ درصد کل ارزش بازار جهانی محصولات پتروشیمی است.

آخرین اخبار ویژه نامه را از طریق این لینک پیگیری کنید.