نگرانیهای جهانی که خطر انقراض صنعت را گمانهزنی میکند
پایان پتروشیمی؟
صنعت پتروشیمی جهان نه با یک نوسان بازار ساده، بلکه با یک «بحران وجودی» روبهروست. برای دههها، پتروشیمی نماد رشد صنعتی بود، اما امروز تیتر اخبار اقتصادی جهان، از ورشکستگیهای پنهان، کاهش ظرفیتهای بیسابقه و زیانهای میلیارد دلاری غولهایی چون باسف، لیونل باسل و شرکتهای بزرگ آلمانی حکایت دارد. دو لبه قیچی که گلوگاه این صنعت را میفشارند؛ بهای گزاف انرژی و تعرفههای تنبیهی محیط زیستی، مقابل صنعت پتروشیمی قرار دارند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
صنعت پتروشیمی جهان نه با یک نوسان بازار ساده، بلکه با یک «بحران وجودی» روبهروست. برای دههها، پتروشیمی نماد رشد صنعتی بود، اما امروز تیتر اخبار اقتصادی جهان، از ورشکستگیهای پنهان، کاهش ظرفیتهای بیسابقه و زیانهای میلیارد دلاری غولهایی چون باسف، لیونل باسل و شرکتهای بزرگ آلمانی حکایت دارد. دو لبه قیچی که گلوگاه این صنعت را میفشارند؛ بهای گزاف انرژی و تعرفههای تنبیهی محیط زیستی، مقابل صنعت پتروشیمی قرار دارند.
کالبدشکافی بحران
صنعت پتروشیمی ذاتا انرژیبر و پرهزینه است. در اروپا، قیمت گاز طبیعی (که هم سوخت و هم خوراک است) در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به طور میانگین چهار تا پنج برابر گرانتر از ایالات متحده بوده است. گزارشهای سفیک یا همان شورای صنایع شیمیایی اروپا نشان میدهد که تولید اتیلن در اروپا دیگر توجیه اقتصادی ندارد. اکنون برای یک شرکت آلمانی، واردات اتیلن از تگزاس و حمل آن از اقیانوس اطلس، ارزانتر از تولید آن در داخل خاک اروپا تمام میشود.
تعطیلی کراکرهای بخار: در سال ۲۰۲۴، بیش از ۱۱ میلیون تن از ظرفیت تولید پتروشیمی در ۲۱ سایت بزرگ اروپایی به حالت تعلیق درآمده یا برای همیشه تعطیل شده است.
سونامی تعرفههای کربنی (CBAM)
اتحادیه اروپا با اجرای مکانیسم تعدیل مرزی کربن، عملا واردات محصولات پرکربن را با مالیاتهای سنگین روبهرو کرده است. شرکتها مجبورند سالانه میلیاردها یورو برای خرید مجوزهای انتشار کربن (ETS) هزینه کنند. قیمت کربن در اروپا به نزدیکی صد یورو به ازای هر تن رسیده که سد بزرگی برای نقدینگی شرکتهاست. غولهایی مانند باسف بهصراحت اعلام کردهاند که سرمایهگذاریهای جدید خود را از اروپا به سمت چین و آمریکا (جایی که مقررات سهلگیرانهتر و انرژی ارزانتر است) هدایت میکنند
اعداد دروغ نمیگویند
بررسی صورتهای مالی غولهای پتروشیمی در سال ۲۰۲۴ نشاندهنده یک «زمستان سرد مالی» بوده است. ارقام مربوط به سال ۲۰۲۵ البته هنوز در دسترس نیستند. آلمان که زمانی موتور محرک شیمیایی جهان بود، اکنون شاهد بالاترین نرخ ورشکستگی شرکتهای صنعتی در یک دهه اخیر است. گزارش آژانس کردیت ریفرم در سال ۲۰۲۴ میلادی پیشبینی میکرد که در سال ۲۰۲۵، نزدیک به ۲۴ هزار شرکت آلمانی (که بخش بزرگی از آنها در زنجیره تأمین پتروشیمی هستند) اعلام ورشکستگی کنند. این پیشبینی تاحدودی به واقعیت پیوسته است. بسیاری از کسبوکارها بهشدت بدهکار هستند و با فشارهای ساختاری مانند قیمت انرژی یا مقررات دستوپنجه نرم میکنند.
بحران اشباع و مازاد ظرفیت
درحالیکه اروپا با هزینه دستوپنجه نرم میکند، غولهای آسیایی (به جز چین) با بحران «اشباع بازار» روبهرو هستند. چین با سرمایهگذاری عظیم در ظرفیتهای جدید، قیمت محصولات پایه مانند پلیپروپیلن (PP) را بهشدت کاهش داده و حاشیه سود رقبا را تا ۹۵ درصد منقبض کرده است. این امر شرکتهای کرهای و ژاپنی را به مرز ورشکستگی فنی کشانده است.
تعرفههای محیطزیستی؛ کاتالیزور تخریب یا نوسازی؟
مقررات زیستمحیطی فقط یک چالش اخلاقی نیستند، بلکه اکنون به یک ردیف هزینه کمرشکن در ترازنامهها تبدیل شدهاند.
بازیافت اجباری: قوانین جدید اتحادیه اروپا که شرکتها را ملزم به استفاده از درصدی از مواد بازیافتی در محصولاتشان میکند، هزینههای تولید را ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش داده است.
پایان عصر پلاستیک ارزان: با تصویب معاهده جهانی پلاستیک سازمان ملل، پیشبینی میشد محدودیتهای تولید پلاستیک بکر (Virgin Plastic) از سال ۲۰۲۵ تشدید شود، امری که مدل کسبوکار سنتی پتروشیمیها را ویران میکند.
استراتژی بقا؛ پتروشیمی سبز یا انحلال؟
شرکتهایی که از این توفان جان سالم به در میبرند، در حال تغییر ماهیت هستند. این تغییرات به پیشبینی بسیاری از ناظران شامل موارد زیر خواهد بود:
از نفت به سوی مواد شیمیایی (COTC): حذف تولید سوخت و تمرکز صد درصدی بر پتروشیمی برای کاهش ضایعات.
برقیسازی کراکرها: جایگزینی کورههای گازی با کورههای برقی (تغذیهشده توسط انرژیهای تجدیدپذیر) برای فرار از مالیات کربن.
ادغامهای بزرگ: سال ۲۰۲۵ سال ادغامهای بزرگ (M&A) برای جلوگیری از ورشکستگی قطعی شرکتهای کوچکتر بوده است. انتظار میرود این روند با شدت هرچه تمامتر در سالهای پیشرو هم ادامه داشته باشد.
صنعت پتروشیمی در دوراهی تاریخ
آنچه امروز شاهدیم، نه یک رکود موقت، بلکه یک تغییر اساسی و بنیادین است. غولهای پتروشیمی که نتوانند زنجیره ارزش خود را با «اقتصاد چرخشی» و «کربنزدایی» تطبیق دهند، محکوم به فنا هستند. افزایش قیمت انرژی در اروپا و تعرفههای سختگیرانه محیطزیستی، تنها فرایند حذف ضعیفترها را سرعت بخشیدهاند. جهان آینده همچنان به محصولات پتروشیمی نیاز دارد، اما این محصولات دیگر در کارخانههای قدیمی و پردود تولید نخواهند شد. باوجود اینکه کشورهایی چون ایالات متحده سیاستهای خود را امروز براساس منافع محیطزیست تنظیم نمیکنند، اما این روند نمیتواند مادامالعمر باشد و شرکتهای پتروشیمی چارهای ندارند مگر اینکه برنامههای آینده خود را بر اساس تغییرات جدید تعیین کنند.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
