ساخت ایران

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

احسان ثقفی -  رئیس انجمن سازندگان تجهیزات نفتی ایران: 

در حال حاضر، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد نیازهای زیرساختی صنعت پتروشیمی در ایران قابلیت ساخت داخل را دارد و حتی در برخی موارد این میزان تا حدود ۸۵ درصد نیز قابل تحقق است. با این حال، آنچه عملا محقق شده، ورود حدود ۷۵ درصد از این ظرفیت به مدار بهره‌برداری در تأسیسات مختلف بوده که عملکرد قابل قبولی نیز از خود نشان داده است. بر این اساس، می‌توان به‌طور متوسط ادعا کرد که حدود ۸۰ درصد توان ساخت داخل در صنعت پتروشیمی کشور وجود دارد.

این توانمندی‌ها حوزه‌های متعددی را در بر می‌گیرد که از جمله می‌توان به بخش‌های فرایندی، بخش‌های مکانیکی به‌ویژه تجهیزات ثابت، و مواد شیمیایی از جمله کاتالیست‌ها اشاره کرد. علاوه بر این، در حوزه توربین‌ها، سیستم‌های کنترل هوشمند و برخی مواد شیمیایی خاص نیز ظرفیت‌هایی ایجاد شده است، هرچند سطح توانمندی در این بخش‌ها یکسان نبوده و نیازمند تفکیک و بررسی دقیق‌تر است.

در بخش تجهیزات مکانیکی مانند پمپ‌ها و تجهیزات مشابه، وضعیت کشور بسیار مناسب ارزیابی شده و درصد قابل توجهی از این تجهیزات به‌صورت ساخت داخل تأمین می‌شود. در حوزه کاتالیست‌ها نیز از نظر تنوع، شرایط نسبتا مطلوبی وجود دارد، با این وجود برخی کاتالیست‌های خاص همچنان در داخل کشور به‌طور کامل قابل ساخت نیستند. همچنین در خصوص تجهیزات دوار مانند توربین‌های پیشرفته، عمق ساخت داخل، حداقل در سطح فعلی، با فاصله‌هایی همراه است و نیازمند تقویت جدی‌تر است.

درمجموع، شرایط فعلی نسبت به گذشته به‌مراتب بهبود یافته و می‌توان گفت به‌طور متوسط ۷۵ تا ۸۰ درصد تجهیزات زیرساختی مورد نیاز صنعت پتروشیمی قابلیت ساخت داخل و بهره‌برداری عملیاتی را دارند.

در عین حال، باید توجه داشت که برخی از کالاها و تجهیزات، از جمله توربین‌ها و بعضی از سیستم‌های کنترلی و کنترل‌های هوشمند، ماهیتی دارند که طبیعتا بخش‌هایی از آنها نیازمند واردات است. از سوی دیگر، با توجه به قرارگرفتن صنعت پتروشیمی کشور در معرض تحریم‌های بین‌المللی، تأمین این تجهیزات با دشواری‌های قابل توجهی مواجه است.

اگرچه توانایی ساخت بسیاری از تجهیزات در داخل کشور فراهم شده است، اما بخشی از این تجهیزات نیازمند قطعات و مواد اولیه‌ای هستند که تولید داخلی ندارند و وارداتی محسوب می‌شوند. تأمین این اقلام نیز با چالش‌هایی از جمله محدودیت‌های تأمین ارز، مشکلات تبادل مالی و موانع ناشی از تحریم‌ها همراه بوده و در برخی موارد مستلزم استفاده از روش‌های غیرمستقیم برای تأمین است.

در مورد روند ساخت داخل، لازم به ذکر است که بخش عمده‌ای از پیشرفت‌های فعلی طی چند سال اخیر و به‌ویژه با رشد شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور محقق شده است. با این حال، برای دستیابی به خودکفایی کامل، همچنان نیاز به سرمایه‌گذاری گسترده‌تر، به‌ویژه در حوزه فناوری‌های پیشرفته و تجهیزات خاص وجود دارد.

از منظر راهبردی، خودکفایی در صنعت پتروشیمی و سایر صنایع از حیث دستیابی به تکنولوژی ساخت و دانش فنی و مهندسی، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر تلقی می‌شود. این ضرورت صرفا مختص کشور ما نیست، بلکه بسیاری از کشورها ممکن است در برهه‌هایی با تهاجم اقتصادی مواجه شوند؛ شرایطی که نمونه بارز آن تحریم‌های اعمال‌شده علیه کشور ماست. در چنین وضعیتی، تعطیلی صنعت به دلیل تحریم قابل قبول نیست و لازم است امکان دستیابی صددرصدی به فناوری‌ها، حداقل در سطح دانش و توان مهندسی، پیش‌بینی و هدف‌گذاری شود.

با این وجود، باید توجه داشت که خودکفایی به معنای تولید همه تجهیزات در همه شرایط الزاما اقتصادی و منطقی نیست و چنین رویکردی در هیچ‌یک از کشورهای توسعه‌یافته نیز مرسوم نیست. کشورها عموما تولید داخلی را در حوزه‌هایی دنبال می‌کنند که از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر باشد. چنانچه روابط بین‌المللی کشور در حوزه مراودات اقتصادی و تجاری در شرایط عادی قرار داشت، طبیعتا ضرورتی برای تولید تمامی اقلام در داخل وجود نداشت. با این حال، دستیابی به دانش و تکنولوژی همچنان باید به‌عنوان یک اصل راهبردی، به‌ویژه برای روزهای مبادا، مدنظر قرار گیرد؛ شرایط فعلی کشور عملا نمونه‌ای از همان وضعیت‌های پیش‌بینی‌نشده است.

در جمع‌بندی، در صورت حمایت واقعی، اصولی، منطقی و مستمر از صنعت ساخت داخل، می‌توان انتظار داشت که دستاوردهایی فراتر از آنچه تاکنون تجربه شده، در تمامی صنایع و به‌ویژه در صنعت پتروشیمی، محقق شود. شایان ذکر است که کارشناسان کشور، چه در حوزه طراحی و مهندسی و چه در بخش اجرا و ساخت عملیاتی، از توانمندی بالایی برخوردارند و پیشرفت‌های فعلی کشور بی‌تردید مرهون تلاش‌ها و زحمات این نیروهای متخصص است.

در نهایت، اینکه چرا به برخی از تکنولوژی‌ها دست یافته‌ایم و چرا هنوز به برخی دیگر دست پیدا نکرده‌ایم، امری طبیعی است؛ چراکه این مسیر هم زمان‌بر است و هم نیازمند امکانات، زیرساخت و تعاملات بین‌المللی است. در مواردی که یک تکنولوژی خاص فقط در اختیار یک یا چند کشور یا شرکت محدود قرار دارد، دستیابی به آن مستلزم تلاش مضاعف و حتی متقاعدسازی طرف‌های مقابل است. بدیهی است که بهبود روابط بین‌المللی کشور و تعدیل شرایط چند سال اخیر می‌تواند مسیر دستیابی به این فناوری‌ها را هموارتر سازد؛ هرچند باید تأکید کرد که برخی فناوری‌هایی که از دیدگاه غول‌های صنعتی دنیا دست‌نیافتنی تلقی می‌شدند، امروز در داخل کشور بومی‌سازی شده‌اند.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.