|

توانایی‌ای به نام سواد آینده

همان‌طور که خواندن فقط شناخت حروف نیست، فهم آینده نیز فقط دانستن چند پیش‌بینی و روند نیست. «سواد آینده» در نگاه اول ترکیب عجیبی است. مگر آینده متنی است که باید آن را خواند؟ یونسکو از این مفهوم برای توصیف توانایی افراد و نهادها در استفاده آگاهانه از آینده برای فهم بهتر اکنون و تصمیم‌گیری در شرایط عدم‌قطعیت استفاده می‌کند. نکته اصلی در واژه «استفاده» است.

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

همان‌طور که خواندن فقط شناخت حروف نیست، فهم آینده نیز فقط دانستن چند پیش‌بینی و روند نیست. «سواد آینده» در نگاه اول ترکیب عجیبی است. مگر آینده متنی است که باید آن را خواند؟ یونسکو از این مفهوم برای توصیف توانایی افراد و نهادها در استفاده آگاهانه از آینده برای فهم بهتر اکنون و تصمیم‌گیری در شرایط عدم‌قطعیت استفاده می‌کند. نکته اصلی در واژه «استفاده» است. ما آینده را فقط تصور نمی‌کنیم؛ از تصویرهایی که درباره فردا داریم برای انتخاب‌های امروز بهره می‌بریم. دانش‌آموزی که رشته تحصیلی انتخاب می‌کند، سرمایه‌گذاری که کسب‌وکاری را تأمین مالی می‌کند، مدیری که نیروی انسانی استخدام می‌کند و دولتی که زیرساخت می‌سازد، همگی تصویری از آینده را وارد تصمیم خود می‌کنند. مشکل اینجاست که این تصویرها اغلب پنهان‌ هستند. کسی ممکن است فرض کند بازار کار آینده شبیه امروز خواهد بود، فناوری با همان سرعت کنونی رشد می‌کند یا رفتار مردم تغییر چندانی نخواهد کرد. تا زمانی که این فرض‌ها آشکار نشوند، امکان نقد آنها هم وجود ندارد. ریِل میلر، یکی از چهره‌های اصلی توسعه مفهوم سواد آینده، آن را ظرفیتی برای طراحی و استفاده از فرایندهای پیش‌نگرانه در محیط‌های پیچیده می‌داند. به زبان ساده، سواد آینده یعنی بتوانیم تشخیص دهیم با چه تصویری از فردا به امروز نگاه می‌کنیم و آیا تصویر دیگری نیز می‌تواند معنای متفاوتی به وضعیت فعلی بدهد. فرض کنید یک دانشگاه کاهش تقاضا برای برخی رشته‌ها را فقط «افت علاقه دانشجویان» بداند. اگر تنها آینده مورد تصورش ادامه همان ساختار آموزشی باشد، پاسخ احتمالا تبلیغات بیشتر یا تغییر جزئی در برنامه‌هاست. اما اگر آینده کار، آموزش آنلاین، هوش مصنوعی و تغییر مهارت‌های مورد نیاز را نیز وارد تصویر کند، مسئله از نو تعریف می‌شود. همان داده امروز، در پرتو آینده‌ای متفاوت معنای دیگری پیدا می‌کند. سواد آینده یک مهارت جمعی هم هست. جامعه‌ای که فقط یک روایت رسمی از فردا دارد، ممکن است تجربه گروه‌هایی ‌که آینده را متفاوت می‌بینند، نشنود. واردکردن دیدگاه نسل‌های جوان، کسب‌وکارها، مناطق مختلف یا گروه‌های اجتماعی به گفت‌وگو، لزوما به اجماع منجر نمی‌شود، اما فرض‌های پنهان را آشکارتر و میدان انتخاب را وسیع‌تر می‌کند. به همین دلیل سواد آینده با «حدس‌زدن بهتر» فرق دارد. فرد آینده‌سواد لزوما کسی نیست که بیشتر از دیگران پیش‌بینی درست داشته باشد؛ او کسی است که می‌تواند چند فرض را ببیند، تفاوت میان آینده محتمل و مطلوب را بفهمد، از قطعیت کاذب فاصله بگیرد و در صورت تغییر شرایط، تصویر ذهنی خود را اصلاح کند. یونسکو در آزمایشگاه‌های سواد آینده از فرایندهای مشارکتی استفاده می‌کند تا افراد با روایت‌های گوناگون از آینده روبه‌رو شوند و محدودیت روایت غالب را ببینند. این تمرین فقط برای کارشناسان نیست؛ شهروند، مدیر، معلم یا کارآفرین هم هر روز با تصمیم‌هایی روبه‌روست که افق زمانی آنها از امروز فراتر می‌رود. در جهان پرشتاب، نداشتن سواد آینده به این معنا نیست که از آینده استفاده نمی‌کنیم؛ یعنی ناآگاهانه از آن استفاده می‌کنیم. تفاوت مهم همین‌جاست: آینده‌سوادبودن یعنی بدانیم کدام تصور از فردا در حال هدایت تصمیم امروز ماست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.