وقتی فردا وارد تصمیم‌های امروز می‌شود
بخش بزرگی از تصمیم‌های ما بر تصویری پنهان از آینده تکیه دارد؛ مسئله این است که آیا آن تصویر را آگاهانه آزموده‌ایم یا نه؟
به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
بخش بزرگی از تصمیم‌های ما بر تصویری پنهان از آینده تکیه دارد؛ مسئله این است که آیا آن تصویر را آگاهانه آزموده‌ایم یا نه؟
فرض کنید شهری پس از یک تابستان خشک با کمبود آب روبه‌رو شود. معمولا آن لحظه را «بحران» می‌نامیم، اما بحران اغلب همان روز آغاز نشده است. کاهش بارندگی، افزایش مصرف، فرسودگی شبکه، تغییر الگوی سکونت و تصمیم‌های سرمایه‌گذاری سال‌ها پیش از آن وجود داشته‌اند. مسئله اصلی این نیست که چرا کسی روز دقیق کمبود آب را پیش‌بینی نکرد؛ مسئله این است که چرا تصمیم‌های گذشته برای چند وضعیت متفاوت آماده نشده بودند؟
ما تقریبا در هر تصمیم مهم، تصویری از آینده را پیش‌فرض می‌گیریم. خانواده‌ای که برای تحصیل فرزندش برنامه می‌ریزد، شرکتی که کارخانه می‌سازد، دولتی که یک شبکه حمل‌ونقل طراحی می‌کند یا فردی که مهارتی تازه می‌آموزد، همگی درباره فردا فرض‌هایی دارند. گاهی این فرض ساده است: «تقاضا افزایش خواهد یافت». گاهی پیچیده‌تر است: «این فناوری جای روش فعلی را می‌گیرد». مشکل زمانی آغاز می‌شود که این فرض‌ها پنهان بمانند و مانند حقیقت قطعی با آنها رفتار شود.
آینده‌پژوهی قرار نیست آینده را برای ما آشکار کند؛ کار اصلی آن این است که پیش‌فرض‌های مربوط به آینده را آشکار، نشانه‌های تغییر را رصد کند، مسیرهای متفاوت را مدنظر قرار دهد و پیامد تصمیم‌های امروز را در چند وضعیت محتمل بسنجد. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، آینده‌نگاری راهبردی را رویکردی نظام‌مند برای بررسی آینده‌های باورپذیر می‌داند و تصریح می‌کند هدف آن پیش‌بینی یک آینده واحد نیست.
این نگاه یک تغییر کوچک اما مهم در پرسش ایجاد می‌کند: به‌جای اینکه فقط بپرسیم «چه اتفاقی خواهد افتاد؟»، می‌پرسیم «چه اتفاق‌هایی ممکن است رخ دهد؟»، «کدام نشانه‌ها می‌توانند مسیر فعلی را تغییر دهند؟» و «کدام تصمیم امروز در بیش از یک وضعیت آینده قابل دفاع است؟». همین تغییر، فاصله میان برنامه‌ریزی خشک و آمادگی واقعی را می‌سازد.
یونسکو از مفهوم «سواد آینده» برای توضیح توانایی استفاده آگاهانه از آینده در زمان حال بهره می‌گیرد. معنای عملی آن ساده است: بدانیم تصویری که از فردا داریم، خودِ فردا نیست. هر تصویر مجموعه‌ای از فرض‌ها، تجربه‌ها، امیدها و نگرانی‌های ماست و باید بتوانیم آن را با تصویرهای رقیب مقایسه کنیم. این نوع نگاه در عمل یک فایده دیگر هم دارد: هزینه خطا را پیش از وقوع آشکار می‌کند. اگر موفقیت یک تصمیم فقط در گرو تحقق مو‌به‌موی همه فرض‌ها باشد، آن تصمیم شکننده خواهد بود. اما اگر از ابتدا چند مسیر را در نظر بگیریم، می‌توانیم انتخاب‌هایی داشته باشیم که در برابر تغییرات کوچک و بزرگ دوام بیشتری دارند. تفاوت آینده‌پژوهی با نگرانی مبهم درباره فردا همین‌جاست؛ نگرانی فقط خطر را احساس می‌کند، اما آینده‌پژوهی می‌کوشد خطر، فرصت، فرض و گزینه را از هم جدا کند.
این مهارت برای تصمیم‌های شخصی هم همان‌قدر مهم است. کسی که مسیر شغلی خود را فقط بر اساس بازار امروز انتخاب می‌کند، ناخودآگاه فرض کرده است ساختار مشاغل ثابت می‌ماند. پرسیدن چند «اگر» ساده می‌تواند این فرض را آشکار و انتخاب را واقع‌بینانه‌تر کند.
آینده را نمی‌توان از زمان حال جدا کرد؛ چراکه تصمیم‌های امروز ناگزیر بر فردا اثر می‌گذارند. انتخاب بهتر از جایی شروع می‌شود که به‌جای اطمینان کاذب، فرض‌های خود را روشن کنیم و از خود بپرسیم: اگر فردا دقیقا شبیه انتظار ما نبود، آیا تصمیم امروز همچنان قابل دفاع است؟
@shishehgar
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
