نگاهی به داستان بلند «درد سنگ» نوشته میلنا آگوس
در کرانه ناچیز زندگی خویش
در «درد سنگ» روایت مادربزرگی را میخوانیم که در تمام دورههای سی، چهل و شصتسالگی و حتی بعد از آن تا پایان عمر، به قول راوی داستان، نوه او، بهرغم گذشت زمان گیسهای مشکیاش هیچوقت نه سفید شدهاند و نه تنک. داستان از دهه چهارم زندگی مادربزرگ آغاز میشود.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شیما شرافتی: در «درد سنگ» روایت مادربزرگی را میخوانیم که در تمام دورههای سی، چهل و شصتسالگی و حتی بعد از آن تا پایان عمر، به قول راوی داستان، نوه او، بهرغم گذشت زمان گیسهای مشکیاش هیچوقت نه سفید شدهاند و نه تنک. داستان از دهه چهارم زندگی مادربزرگ آغاز میشود. به صورت پراکنده در داستان اشارههایی به پیش از سیسالگی او میشود. میدانیم که اهل نوشتن بوده است و برخی او را دیوانه میپنداشتهاند و تمامی خواستگارهایش را با شعرهای آتشین خود فراری میداده است. اما شروع بسیار پرکشش داستان دقیقا با دوره پس از سیسالگی اوست که روایت میشود. آغازی که به فلشفوروارد به ده سال بعد، تمامی اطلاعات لازم را آن هم تنها در چند سطر به صورت فشرده در اختیار مخاطب قرار میدهد. اینکه او چندساله است، در کجا زندگی میکند، به بیماری سنگ کلیه مبتلاست و در چه سالی ازدواج میکند. نویسنده گویی به عمد تمامی اینها را در اختیار مخاطب قرار میدهد تا بعد از آن، همه توجه و تمرکز مخاطب را حول چگونگی سیر تغییر و تحولات زندگی شخصیت اصلی نگه دارد. اینکه چطور با پدربزرگ آشنا میشود، سروکله کهنهسرباز از کجا در زندگی او پیدا میشود، چطور بهرغم بچهدارنشدن حالا نوهای دارد که راوی حکایت زندگی اوست. با وجود همه این گرهگشاییها، رفتهرفته پرسشی در ذهن خواننده شکل میگیرد. راوی از چه طریقی به همه این اطلاعات دسترسی دارد، آیا مادربزرگ، خود همه آنها را برای او تعریف کرده است؟ یا خاطرات مکتوبی از او در اختیار راوی قرار دارد؟ در متن، سرنخهایی داده میشود که پای روایت را به حدی فراتر از این پرسش میکشاند. مادربزرگ فردی خیالپرداز بوده است. میتوانسته چنانچه پیش آید، نقشهای مختلفی را بازی کند. به جای ارتباط کلامی به نوشتن پناه میبرده است. در کودکی چیزهایی از او سلب شده است که بعدتر شخصیتهایی از داستان آنها را تمامی در اختیار دارند، مثل حق ادامه تحصیل دختران خانواده. و شاید از همه مهمتر آنکه موها و زیبایی ظاهری او تا دوره کهنسالیاش بی هیچ تغییری باقی میماند. حالا سؤال دیگری پیش کشیده میشود، آیا زندگی مادربزرگ همراه با خط داستانی پیش میرود یا در نقطهای مشخص حوالی سیسالگی او ایستاده است بیآنکه در سن و ظاهر او تفاوتی رخ دهد؟ آیا نمیشود که روی کاغذ، سال از پی سال بگذرد اما در دنیای واقعی تنها چند روز سپری شده باشد؟ آیا این احتمال وارد نیست که روایت را خود مادربزرگ از زبان نوه هرگز زادهنشدهاش نوشته باشد؟ در بخش هفتمِ داستان، مادربزرگ چنین توصیف شده است: «در نوشتههایش دنیای دیگری برای خودش ساخته بود. شعر مینوشت و گاهی افکارش را، یا اتفاقهایی را که برایش میافتاد، البته با کمی دستکاری». از «دنیای دیگری ساختن» و «دستکاریکردن افکار و اتفاقهای واقعی» نمیتوان به راحتی گذشت. چرا مادربزرگ باید دست به خلق دنیایی دستکاریشده بزند؟ براساس توصیفهای داستان، ساکنان ساردِنیا را، زادگاه مادربزرگ، افرادی سختگیر تصویر میکند که بهخاطر هر چیز پیشپاافتادهای ناراحت میشوند و در همهچیز، بیرحمانه، دنبال بدی میگردند. مادربزرگ تا سیسالگی در چنین محیطی زندگی میکند. جایی که دختر سیساله اگر هنوز سروسامان نگرفته باشد پیردختر به حساب میآید. به همین دلیل است که خانواده دل خوشی از او ندارد. انگار تجرد او دستکمی از بیماریِ درمانناپذیر سنگ کلیه او نداشته باشد. نکته قابلتوجه آن است که ورای آنچه در کتاب آمده و از منظر فرامتنی، تحقیقاتی در مرکز مطالعات اجتماعی - اقتصادی ساردنیا در سال 2016 نشان میدهد که طی سالهای 2004 تا 2014 آمار ازدواج در ساردنیا 31 درصد افت داشته و با رتبه 2.9 در هزار، از جمله پایینترین رتبهها در اروپا بوده است. میلنا آگوس این داستان را در همین بازه زمانی نوشته است. چندان دور از ذهن نیست اگر فکر کنیم آگوس که خود ساردنیایی است، درصدد آن بوده که شرایط پرفشاری که جامعه بر دختران ساردنیا وارد میآورده را به تصویر بکشد. بنابراین چهبسا در این داستان اتفاقا تنها با دختری سیساله مواجهیم نه یک مادربزرگ! دختری ناامید از آنکه بخت به او روی بیاورد، به عالم تخیل پناه میبرد و سالهای آتی زندگیاش را به نحوی گیرا هرچند پرمخاطره روی کاغذ میآورد. از این حیث، داستان «درد سنگ» به نوعی تداعیکننده سهگانه آگوتا کریستوف، «دفتر بزرگ»، «مدرک» و «سومین دروغ»، نیز هست اما با تهرنگی کاملا ایتالیایی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.