نمایش قدرت پکن با میزبانی از رهبران واشینگتن و مسکو
بلوک ضدغرب در شرق
رهبر چین فقط چند روز پس از بدرقه دونالد ترامپ، میزبان ولادیمیر پوتین در پکن است. نمایش قدرت پکن در میزبانی متوالی از رهبران واشینگتن و مسکو، پرده از یک قمار ژئوپلیتیک برمیدارد؛ جایی که اقتصاد دستوری حزب کمونیست برای تضمین بقای خود، جهان آزاد را به گروگان زنجیره تأمین کارخانههایش درآورده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: رهبر چین فقط چند روز پس از بدرقه دونالد ترامپ، میزبان ولادیمیر پوتین در پکن است. نمایش قدرت پکن در میزبانی متوالی از رهبران واشینگتن و مسکو، پرده از یک قمار ژئوپلیتیک برمیدارد؛ جایی که اقتصاد دستوری حزب کمونیست برای تضمین بقای خود، جهان آزاد را به گروگان زنجیره تأمین کارخانههایش درآورده است.
شی جینپینگ روز گذشته و کمتر از یک هفته پس از سفر پرواکنش رئیسجمهور ایالات متحده، میزبان ولادیمیر پوتین در پکن شد. پکن با این میزبانی استراتژیک تلاش میکند خود را به عنوان یک قدرت پیشبینیپذیر در جهانی که با تنشهای تجاری، جنگها و بحران انرژی متزلزل شده است، معرفی کند. این بیستوپنجمین سفر رهبر روسیه به چین است و مقامات دو کشور آن را نماد شراکت همهجانبه خود در تمام شرایط میدانند. این اتحاد در حالی تقویت میشود که پایتختهای غربی به صورت مداوم از حزب کمونیست میخواهند با استفاده از اهرمهای خود، ماشین جنگی مسکو را در اوکراین متوقف کند.
در لایه سیاسی، پکن خود را یک میانجی صلح و بازیگری بیطرف نشان میدهد، اما پوتین صراحتا اعلام کرده است ساختارهای قدرت در چین و روسیه از منافع مرکزی یکدیگر با تمام توان حمایت میکنند. رهبر روسیه در سایه تحریمهای هدفمند غرب، به دنبال امضای قراردادهای جدید در حوزه انرژی با دومین اقتصاد بزرگ جهان است تا شریان مالی دولت و ارتش خود را در جنگ اوکراین حفظ کند. ایان استوری، پژوهشگر ارشد در مؤسسه یوسف اسحاق در سنگاپور، به رویترز میگوید اجلاس این دو رهبر این پیام را به جهان مخابره میکند که شراکت استراتژیک مسکو و پکن، سنگ بنای سیاست خارجی هر دو دولت است. او تأکید دارد هرگونه تلاش از سوی ایالات متحده برای ایجاد شکاف میان آنها محکوم به شکست است.
عبور از چارچوب رقابت استراتژیک
سفر پوتین درست پس از پایان تور دیپلماتیک ترامپ به پکن انجام میشود؛ سفری که تصاویر دیپلماتیک مثبتی به همراه داشت اما به قراردادهای تجاری کلان و تعیینکننده منتهی نشد. رهبر حزب کمونیست در جریان این دیدارها، روابط با واشینگتن را در قالب ثبات استراتژیک توصیف کرد و چارچوب رقابت استراتژیک را که با جو بایدن، رئیسجمهور پیشین آمریکا، گره خورده بود، علنا به چالش کشید. پکن با میزبانی متوالی از رهبران خارجی، تصویری از ثبات جهانی خود را به نمایش میگذارد و آن را در برابر چالشهای واشینگتن برای مهار جنگ اوکراین و مدیریت درگیری با ایران که جریان انرژی جهانی را مختل کرده است، قرار میدهد.
دستگاه دیپلماسی چین در جریان این سفرهای دولتی تلاش میکند شرکای تجاری غربی، از جمله ایالات متحده را درباره ظهور خود به عنوان یک قدرت اقتصادی مطمئن سازد و همزمان خطرات ناشی از این توسعهطلبی را پنهان کند. کاخ سفید پس از پایان سفر ترامپ با انتشار بیانیهای اعلام کرد دو طرف به اجماعی دست یافتهاند که ثبات را برای تجارت آزاد و مصرفکنندگان جهانی افزایش میدهد. همزمان، تعامل مستمر دولت چین با مسکو این پیام را به داخل ساختار حزبی تقویت میکند که دیپلماسی پکن تحت تأثیر فشارهای خارجی غرب قرار نمیگیرد. ایان استوری معتقد است انتظار برای اعمال فشار پکن بر مسکو واقعبینانه نیست، زیرا شی جینپینگ چنین نفوذ مستقیمی بر پوتین ندارد. ساختار کمونیستی چین میداند شکست مسکو در اوکراین جایگاه سیاسی پوتین را بهشدت تضعیف خواهد کرد. پکن برای جلوگیری از این سناریو، به تأمین پوشش دیپلماتیک در سازمان ملل، ارائه کمکهای اقتصادی و ارسال فناوریهای با کاربرد دوگانه برای ارتش روسیه ادامه خواهد داد.
با وجود شواهد فراوان، مقامات پکن ادعا میکنند هرگز تسلیحات کشنده به هیچیک از طرفین درگیری در اوکراین ارسال نکردهاند و صادرات اقلام دوگانه را کنترل میکنند. گو جیاکون، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، روز دوشنبه در یک نشست خبری رسمی اعلام کرد رهبران دو کشور درباره همکاریهای دوجانبه در تمام حوزهها و مسائل منطقهای تبادل نظر خواهند کرد. در جریان سفر پیشین پوتین در سپتامبر 2025، دو کشور برای ساخت خط لوله گاز «سیبری دو» به توافق رسیدند، اما اقتصاد دستوری چین هنوز بر سر فرمول قیمتگذاری با مقامات مسکو به نتیجه نرسیده است. کمبودهای انرژی ناشی از درگیریها و بحرانهای ایران ممکن است موضع روسیه را برای تثبیت سریعتر این خط لوله به عنوان یک منبع گاز بلندمدت تقویت کند.
در بازار نفت، اقتصاد متمرکز چین همچنان بزرگترین خریدار نفت خام روسیه از طریق خطوط لوله و محمولههای دریایی است. پالایشگاههای مستقل چینی با دورزدن تحریمهای غرب، مشتریان ثابت این محمولههای ارزانقیمت هستند و تسویهحسابهای مالی خود را بیشتر با یوان چین انجام میدهند. شرکتهای دولتی انرژی چین نیز بهتازگی و پس از دریافت یک معافیت کوتاه از تحریمهای ایالات متحده، خرید رسمی خود از مسکو را از سر گرفتهاند. روسیه در سال 2025 موافقت کرد سالانه 2.5 میلیون تن نفت اضافی را از مسیر ترانزیتی قزاقستان به چین صادر کند. پوتین نهم می در جمع خبرنگاران گفت مسکو و پکن به اجماع بالایی برای پیشبرد همکاریها در بخش نفت و گاز رسیدهاند. او اظهار امیدواری کرد این قراردادهای استراتژیک در طول سفر پیشرو به امضای نهایی برسند.
ورود ولادیمیر پوتین به پکن یک نقطه عطف تاریخی برای شی جینپینگ است؛ هدفی که او از زمان رسیدن به بالاترین سطح قدرت در سال 2012 دنبال کرده و آینده کشورش را روی تحقق آن شرط بسته است. استقبال از رهبر مسکو فقط چند روز پس از خروج ترامپ، برای شی جینپینگ به معنای اثبات 14 سال رقابت اقتصادی بیرحمانه با ایالات متحده است. هیچ رهبر چینی در تاریخ معاصر نتوانسته بود در یک هفته، میزبان رؤسایجمهور آمریکا و روسیه در قالب سفرهای رسمی دولتی باشد. استیون هدلی، مشاور امنیت ملی در دولت پیشین جورج دابلیو بوش، میگوید شی با این سفرهای متوالی پیام روشنی میدهد که با واشینگتن به برابری کامل رسیده است. او تأکید میکند پکن بدون هیچ امتیازی به واشینگتن، همچنان از ساختارهای تندرو پشتیبانی خواهد کرد.
افول مسکو و صعود پکن
سفر روز گذشته پوتین، نهمین دیدار حضوری او با شی جینپینگ از زمان صدور فرمان حمله به اوکراین در فوریه 2022 خواهد بود. این دفعات دیدار برای یک رهبر منزوی روس بسیار استثنایی است و نشان میدهد ماشین نظامی کرملین تا چه حد به حمایتهای پکن وابسته شده است. پوتین در حالی وارد پایتخت چین شده که تصویر مرد قدرتمند او در داخل روسیه رو به افول است و موازنه استراتژیک نیز به ضرر او تغییر کرده است. روسیه نتوانست بشار اسد را در سوریه نجات دهد و در مورد ایران نیز کاملا ناتوان بود. مسکو همچنین نظارهگر بود که واشینگتن چگونه یک توافق صلح را میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان درست در مرزهای جنوبی روسیه امضا کرد.
شی جینپینگ در اجلاس این هفته، پوتین را نه به عنوان یک همتا و شریک برابر، بلکه در قامت یک شریک کوچکتر و وابسته میپذیرد. تحلیلگران امور امنیتی بر این باورند پوتین در این سفر باید ثابت کند همچنان همان رهبر قدرتمندی است که پکن در روزهای نخست جنگ از او حمایت کرد. او باید مطمئن شود هیچ توافق پنهانی میان پکن و واشینگتن شکل نگرفته است؛ بهویژه توافقاتی که در آن پکن با اعمال فشار بر ایران، یک پیروزی دیپلماتیک روشن را به واشینگتن هدیه دهد. تضمین ادامه حمایتهای مادی پکن از ارتش روسیه، از جمله خریدهای کلان نفتی و تأمین قطعات نظامی الکترونیکی، حیاتیترین مأموریت مسکو در این سفر است. اگر شی جینپینگ در شراکت با روسیه رهبر بلامنازع محسوب میشود، اجلاس او با ترامپ تلاشی آشکار برای اثبات برابری با قدرت واشینگتن بود.
اواخر سال گذشته، این ترامپ بود که نشست دیپلماتیک خود در کره جنوبی با رهبر چین را «گروه دو» نامید؛ عنوانی که اشارهای به گروه هفت کشور صنعتی جهان دارد اما در آن چین حضور ندارد. ترامپ بار دیگر در پایان اجلاس پکن از همین عنوان معنادار استفاده کرد. با وجود اینکه ساختار کمونیستی چین در لایههای پنهان از جایگاه شریک برابر لذت میبرد، اما هرگز این برچسب را به صورت عمومی در رسانههای خود نپذیرفته است. مشاوران سیاسی مستقر در پکن معتقدند پذیرش رسمی این عنوان باعث دوری و نگرانی کشورهای جنوب جهانی میشود. این کشورها برای تحقق هدف بلندپروازانه شی جینپینگ در بازسازی نظم جهانی مبتنی بر نگاه چپگرایانه، متحدانی ضروری هستند. شی جینپینگ در نشست هفته گذشته تلاش کرد دولت ترامپ را در یک چارچوب دیپلماتیک قابل پیشبینیتر نگه دارد و برای این کار از عبارت «شراکت استراتژیک سازنده» بهره برد.
