معمای یک کلمه در برجام

سیدمحمدهادی موسوی، کارشناس مسائل سیاسی: در روزهای اخیر و با خروج آمریکا از برجام، مجددا موضوعات و انتقادات قدیمی دراین‌باره در فضای رسانه‌ای داخلی و خارجی بازنشر شده است. از جمله این موارد کلیپی از «وندی شرمن»، مذاکره‌کننده ارشد آمریکاست که با داعیه فریب مذاکره‌کنندگان ایرانی ادعا می‌کند: «کشورهای 5+1 و اتحادیه اروپا توافق کردند که تحریم‌ها را برداریم. کلمه Lift در انگلیسی به معنای تعلیق (Suspend) اما در فارسی به معنای اتمام (End) تحریم‌ها تفسیر می‌شود که به همین دلیل ما از این کلمه استفاده کردیم». دکتر ظریف در مصاحبه اخیرش با «یورونیوز»، ادعای خانم شرمن را این‌گونه پاسخ داد: «کلمات در حقوق بین‌الملل براساس دانش ایشان از زبان انگلیسی تعریف نمی‌‌شوند، اگر او فکر می‌کند lifting به معنای پایان تحریم‌ها نیست، به این دلیل است که با متون حقوقی آشنایی ندارد».

در حقیقت اگر ادعای خانم شرمن درست باشد، بايد در یکی از این جنبه‌های ذکرشده، تحریم‌ها، «تعلیق» شده باشند. در متن برجام حدود 30 بار کلمه Lift به کار رفته است. اکثر مواردی که از این کلمه استفاده شده، بندهایی است که درخصوص تمام تحریم‌ها (شامل تحریم‌های سازمان ملل، اتحادیه اروپا و...) شرح داده می‌شود (مانند بند 24 و 26 برجام). اما در مواردی که وظیفه یکی از طرفین را مشخص می‌کند، از اصطلاحات ویژه هر کدام بهره می‌گیرد. سه نوع تحریم اصلی در برجام تعیین ‌تکلیف شده‌اند؛ «تحریم‌های سازمان ملل» و «تحریم‌های اتحادیه اروپا» که به‌ترتیب براساس بندهای 18 و 19 برجام، «لغو» (Terminate) می‌شوند و «تحریم‌های آمریکا» که شامل دو بخش «تحریم‌های اجرائی رئیس‌جمهور (E.O)» که براساس پاراگراف 19 از بند 21 «لغو» مي‌شوند و «تحریم‌های کنگره» که براساس بند 21 برجام «متوقف» (Cease) می‌شوند. بنابراين براساس متن برجام کلمه Lift در مورد هیچ‌کدام از تحریم‌های اصلی مرتبط با برجام کاربرد ندارد. تنها در بند 25 برجام و «تحریم‌های ایالتی» کلمه Lift به‌کار رفته که براساس آن، دولت آمریکا بايد تلاش خود را جهت لغو این تحریم‌ها به کار ببندد. فقط در بند 37 برجام می‌تواند استفاده از این کلمه مشکل‌ساز باشد و احتمالا منظور خانم شرمن همین بند است. براساس این بند، آخرین راهکار حل اختلاف، رأی‌گیری قطع‌نامه تداوم «لغو تحریم» (sanctions lifting) است. در ادامه توضیح خواهیم داد که رویه معمول در نگارش قطع‌نامه‌های سازمان ملل استفاده از کلمه Lift به معنای «لغو» است.

اثر اجرائی یک کلمه

اجازه دهید فرض کنیم شیطنت طرف غربی باعث شده کلمه Lift در متن برجام به معنای «تعلیق» به‌کار گرفته شده باشد، حال باید ببینیم آیا واقعا در اجرای تعهدات برجامی طرفین نیز، تحریمی تعلیق شده است یا خیر. آنچه تعهدات طرف غربی (غیر از آمریکا) در برجام ذکر شده، «لغو تحریم‌ها» است که همه تحریم‌ها در عمل نیز لغو شده‌اند، یعنی قطع‌نامه‌های لغو (Termination) تحریم سازمان ملل متحد (قطع‌نامه 2231) و آیین‌نامه‌های لغو تحریم اتحادیه اروپا (CFSP) 2015/1863) صادر شده است. پس در عمل نیز، هیچ‌کدام از تحریم‌های سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا «تعلیق» نشده است. لازم به ذکر است بحثی که پیش‌تر در مجلس در مورد وجود کلمه Suspend در متن برجام شکل گرفت، ناشی از عدم آشنایی با روند اتحادیه اروپا در لغو تحریم‌هاست وگرنه تمام تحریم‌های هسته‌ای اتحادیه اروپا لغو شده‌اند.

نمونه‌های مشابه

برعکس ادعای خانم شرمن، در درگاه اینترنتی سازمان ملل متحد در بخش توضیحات مربوط به تحریم‌ها، کلمه Lift به معنای «لغو (Terminate)» تحریم‌ها، تشریح شده است! مضافا اینکه در جزوه توضیحی اروپا در مورد تعهدات این اتحادیه در برجام، کلمه «Lift» به معنای «لغو تحریم‌ها» مشخص شده است. در قطع‌نامه مربوط به تأیید برجام (2231) نیز در نگارش بندهای مربوط به تحریم اروپا (بندهای 28,27,24و30) تحریم‌های اجرائی رئیس‌جمهور آمریکا (بند 25 و 26) و تحریم‌های سازمان ملل (بند 37) از کلمه Lift استفاده شده چراکه این تحریم‌ها براساس برجام، «لغو» شده‌اند. چون برجام یک «معاهده بین‌المللی» و تابع «کنوانسیون وین، حقوق معاهدات» است، براساس بند 3، ماده 31 این کنوانسیون، یکی از روش‌های رایج در حل دعاوی بین‌المللی تفسیر و ارجاع به موارد مشابه است. استفاده از کلمه Lift در «لغو» تحریم‌های شورای امنیت مسبوق‌به‌سابقه است. به‌عنوان مثال در قطع‌نامه 1506 و 2288 شورای امنیت در مورد «لغو» تحریم‌های لیبی (پرونده انفجار هواپیمای آمریکایی)، هم در عنوان قطع‌نامه و هم در متن آن، کلمه Lift به‌عنوان «لغو» تحریم، تلقی شده است. از طرف دیگر و براساس پارگراف‌های دیگر بند 3، بند 4 ماده 31 و نیز ماده 32 کنوانسیون وین، اقدامات مقدماتی یا رویه کشورها در اجرای معاهده، تفسیر‌کننده متن آن معاهده قلمداد می‌شود. از آنجا که هم اروپا و هم سازمان ملل براساس اقدامات مقدماتی انجام‌شده، در مواردی که در متن برجام از کلمه Lift استفاده شده، «لغو» تحریم‌ها را در دستور کار قرار داده‌اند، از این نظر نیز، تفسیر این کلمه «لغو» قلمداد می‌شود. به‌عنوان نتیجه‌گیری باید گفت برخلاف ادعای خانم شرمن کلمه «Lift» نه از نظر ایرانی‌ها بلکه از نظر مدارک و قطع‌نامه‌های بین‌المللی نیز به معنای «لغو» مستفاد شده بنابراين به نظر می‌رسد فرمایش ایشان، بیشتر از یک اظهارنظر حقوقی و فنی، یک جنگ روانی و انحراف افکار عمومی داخل ایران بوده است!

سیدمحمدهادی موسوی، کارشناس مسائل سیاسی: در روزهای اخیر و با خروج آمریکا از برجام، مجددا موضوعات و انتقادات قدیمی دراین‌باره در فضای رسانه‌ای داخلی و خارجی بازنشر شده است. از جمله این موارد کلیپی از «وندی شرمن»، مذاکره‌کننده ارشد آمریکاست که با داعیه فریب مذاکره‌کنندگان ایرانی ادعا می‌کند: «کشورهای 5+1 و اتحادیه اروپا توافق کردند که تحریم‌ها را برداریم. کلمه Lift در انگلیسی به معنای تعلیق (Suspend) اما در فارسی به معنای اتمام (End) تحریم‌ها تفسیر می‌شود که به همین دلیل ما از این کلمه استفاده کردیم». دکتر ظریف در مصاحبه اخیرش با «یورونیوز»، ادعای خانم شرمن را این‌گونه پاسخ داد: «کلمات در حقوق بین‌الملل براساس دانش ایشان از زبان انگلیسی تعریف نمی‌‌شوند، اگر او فکر می‌کند lifting به معنای پایان تحریم‌ها نیست، به این دلیل است که با متون حقوقی آشنایی ندارد».

در حقیقت اگر ادعای خانم شرمن درست باشد، بايد در یکی از این جنبه‌های ذکرشده، تحریم‌ها، «تعلیق» شده باشند. در متن برجام حدود 30 بار کلمه Lift به کار رفته است. اکثر مواردی که از این کلمه استفاده شده، بندهایی است که درخصوص تمام تحریم‌ها (شامل تحریم‌های سازمان ملل، اتحادیه اروپا و...) شرح داده می‌شود (مانند بند 24 و 26 برجام). اما در مواردی که وظیفه یکی از طرفین را مشخص می‌کند، از اصطلاحات ویژه هر کدام بهره می‌گیرد. سه نوع تحریم اصلی در برجام تعیین ‌تکلیف شده‌اند؛ «تحریم‌های سازمان ملل» و «تحریم‌های اتحادیه اروپا» که به‌ترتیب براساس بندهای 18 و 19 برجام، «لغو» (Terminate) می‌شوند و «تحریم‌های آمریکا» که شامل دو بخش «تحریم‌های اجرائی رئیس‌جمهور (E.O)» که براساس پاراگراف 19 از بند 21 «لغو» مي‌شوند و «تحریم‌های کنگره» که براساس بند 21 برجام «متوقف» (Cease) می‌شوند. بنابراين براساس متن برجام کلمه Lift در مورد هیچ‌کدام از تحریم‌های اصلی مرتبط با برجام کاربرد ندارد. تنها در بند 25 برجام و «تحریم‌های ایالتی» کلمه Lift به‌کار رفته که براساس آن، دولت آمریکا بايد تلاش خود را جهت لغو این تحریم‌ها به کار ببندد. فقط در بند 37 برجام می‌تواند استفاده از این کلمه مشکل‌ساز باشد و احتمالا منظور خانم شرمن همین بند است. براساس این بند، آخرین راهکار حل اختلاف، رأی‌گیری قطع‌نامه تداوم «لغو تحریم» (sanctions lifting) است. در ادامه توضیح خواهیم داد که رویه معمول در نگارش قطع‌نامه‌های سازمان ملل استفاده از کلمه Lift به معنای «لغو» است.

اثر اجرائی یک کلمه

اجازه دهید فرض کنیم شیطنت طرف غربی باعث شده کلمه Lift در متن برجام به معنای «تعلیق» به‌کار گرفته شده باشد، حال باید ببینیم آیا واقعا در اجرای تعهدات برجامی طرفین نیز، تحریمی تعلیق شده است یا خیر. آنچه تعهدات طرف غربی (غیر از آمریکا) در برجام ذکر شده، «لغو تحریم‌ها» است که همه تحریم‌ها در عمل نیز لغو شده‌اند، یعنی قطع‌نامه‌های لغو (Termination) تحریم سازمان ملل متحد (قطع‌نامه 2231) و آیین‌نامه‌های لغو تحریم اتحادیه اروپا (CFSP) 2015/1863) صادر شده است. پس در عمل نیز، هیچ‌کدام از تحریم‌های سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا «تعلیق» نشده است. لازم به ذکر است بحثی که پیش‌تر در مجلس در مورد وجود کلمه Suspend در متن برجام شکل گرفت، ناشی از عدم آشنایی با روند اتحادیه اروپا در لغو تحریم‌هاست وگرنه تمام تحریم‌های هسته‌ای اتحادیه اروپا لغو شده‌اند.

نمونه‌های مشابه

برعکس ادعای خانم شرمن، در درگاه اینترنتی سازمان ملل متحد در بخش توضیحات مربوط به تحریم‌ها، کلمه Lift به معنای «لغو (Terminate)» تحریم‌ها، تشریح شده است! مضافا اینکه در جزوه توضیحی اروپا در مورد تعهدات این اتحادیه در برجام، کلمه «Lift» به معنای «لغو تحریم‌ها» مشخص شده است. در قطع‌نامه مربوط به تأیید برجام (2231) نیز در نگارش بندهای مربوط به تحریم اروپا (بندهای 28,27,24و30) تحریم‌های اجرائی رئیس‌جمهور آمریکا (بند 25 و 26) و تحریم‌های سازمان ملل (بند 37) از کلمه Lift استفاده شده چراکه این تحریم‌ها براساس برجام، «لغو» شده‌اند. چون برجام یک «معاهده بین‌المللی» و تابع «کنوانسیون وین، حقوق معاهدات» است، براساس بند 3، ماده 31 این کنوانسیون، یکی از روش‌های رایج در حل دعاوی بین‌المللی تفسیر و ارجاع به موارد مشابه است. استفاده از کلمه Lift در «لغو» تحریم‌های شورای امنیت مسبوق‌به‌سابقه است. به‌عنوان مثال در قطع‌نامه 1506 و 2288 شورای امنیت در مورد «لغو» تحریم‌های لیبی (پرونده انفجار هواپیمای آمریکایی)، هم در عنوان قطع‌نامه و هم در متن آن، کلمه Lift به‌عنوان «لغو» تحریم، تلقی شده است. از طرف دیگر و براساس پارگراف‌های دیگر بند 3، بند 4 ماده 31 و نیز ماده 32 کنوانسیون وین، اقدامات مقدماتی یا رویه کشورها در اجرای معاهده، تفسیر‌کننده متن آن معاهده قلمداد می‌شود. از آنجا که هم اروپا و هم سازمان ملل براساس اقدامات مقدماتی انجام‌شده، در مواردی که در متن برجام از کلمه Lift استفاده شده، «لغو» تحریم‌ها را در دستور کار قرار داده‌اند، از این نظر نیز، تفسیر این کلمه «لغو» قلمداد می‌شود. به‌عنوان نتیجه‌گیری باید گفت برخلاف ادعای خانم شرمن کلمه «Lift» نه از نظر ایرانی‌ها بلکه از نظر مدارک و قطع‌نامه‌های بین‌المللی نیز به معنای «لغو» مستفاد شده بنابراين به نظر می‌رسد فرمایش ایشان، بیشتر از یک اظهارنظر حقوقی و فنی، یک جنگ روانی و انحراف افکار عمومی داخل ایران بوده است!