توافق خوب یا توافق حداکثری؟

سرانجام و پس از حدود 20 ماه ایستادگی و مقاومت با پرداخت هزینه‌های سنگین توسط ایران، جریان ترامپ و جمهوری‌خواهان با شکست کم‌نظیری در انتخابات مجلسین آمریکا مواجه شدند و هم‌زمان مأموریت تشکیل کابینه جدید اسرائیل نیز به رقیب نتانیاهو واگذار شد. این دو شکست، موجب شادمانی نه‌تنها ملت ایران بلکه اکثر دولت‌ها و ملت‌ها در سراسر جهان شد؛ چراکه افکار عمومی در عرصه بین‌الملل از سلطه‌طلبی، زورگویی، ضد‌و‌نقیض‌گویی و فقدان پایبندی دولت‌های ترامپ و نتانیاهو به معاهدات و قوانین بین‌المللی و حتی قوانین داخلی ایالات متحده و اسرائیل، به انزجار رسیده بود و جا دارد این شکست را به ملت ایران و خانواده‌های شهدا و آسیب‌دیدگان تجاوزات آمریکا و اسرائیل تبریک بگوییم.

تا تشکیل کنگره و سنای جدید که با اکثریت حزب دموکرات شکل می‌گیرند، حدود دو ماه فرصت باقی است و از این فرصت می‌توان برای کسب دستاورد این همه ایثارگری و آسیب‌ به زیرساخت‌ها و از دست‌ دادن مسئولان کشور و غیرنظامیان استفاده کرد.

در جنگ تحمیلی از سوی صدام، چند بار پیروزی‌های مقطعی به دست آمد؛ در فتح خرمشهر، در تصرف فاو و در شلمچه. با این حال، ذهنیت ایدئال‌گرای طیفی از تصمیم‌گیران که به دنبال پیروزی حداکثری بودند، موجب شد تا از این پیروزی‌های مقطعی دستاورد مهمی کسب نکنیم و در نهایت آنها را از دست بدهیم. البته قطع‌نامه 598 که در نهایت پایه آتش‌بس و صلح پایدار شد، نتیجه همین پیروزی‌ها بود؛ اما اگر در زمان خود یعنی بلافاصله پس از تصویب این قطع‌نامه در شورای امنیت سازمان ملل در تیرماه 1366، از فرصت استفاده می‌کردیم، با هزینه‌های کمتری به صلح می‌رسیدیم. 

اکنون همان روند در جنگ تحمیلی میان آمریکا بر ایران نیز حاکم است. جریانی با آرمان‌گرایی و بلند‌پروازی، علیه توافق اسلام‌آباد که امتیازات مهمی به همراه داشت، موضع گرفت و به رؤسای مجلس، جمهور و حتی نظامیان موافق با این توافق حمله و آنها را تخریب کرد و پس از چند ماه مشخص شد که بهتر از توافق اسلام‌آباد برای ما در دسترس نیست و مسئولان بارها آمادگی نظام را برای احیای توافق اسلام‌آباد اعلام کردند؛ اما آمریکا که امکان عبور نفت از تنگه هرمز را ولو با پذیرش ریسک هدف قرارگرفتن برخی نفتکش‌ها فراهم کرده بود، دیگر به توافق اسلام‌آباد بازنگشت. در شرایط فعلی که طیف مخالف جنگ‌طلبان در دولت ترامپ که می‌خواهند با رسیدن به یک توافق و پایان جنگ، آینده سیاسی خود را تضمین کنند و دموکرات‌ها که خود بانی برجام بودند، برای انجام مذاکرات و توافق آمادگی دارند، باز هم فرصت رسیدن به یک توافق خوب و نه توافق آرمانی و حداکثری فراهم است.

اما توافق خوب چه توافقی است؟ نظام در ربع قرن گذشته، یعنی از ابتدای طرح موضوع هسته‌ای‌شدن ایران در سال 1381 توسط رئیس‌جمهور وقت‌ آقای خاتمی، تاکنون‌ سابقه بیش از دو دهه مذاکره و توافقات متعددی را دارد که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از بیانیه سعدآباد در سال 1382، توافق صدروزه در سال 1392، برجام در سال 1394 و توافق اسلام‌آباد در سال 1405. هر یک از این توافق‌ها امتیازات و دستاوردهایی برای ایران درون خود دارند که توسط نظام بین‌الملل و دولت‌های غربی ازجمله آمریکا پذیرفته شده است. بنابراین تثبیت آنها در توافق جدید، امری دور از دسترس و محال نیست. پس نخستین اقدام برای رسیدن به چارچوب توافق خوب، تجمیع دستاوردها و امتیازات به رسمیت شناخته‌شده برای ایران در این توافقات است که به‌عنوان کف مطالبات ایران در مذاکرات پیش‌رو می‌تواند مطرح باشد؛ امتیازاتی نظیر لغو کلیه تحریم‌ها، برخورداری از کمک‌های فنی آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای و کشورهای غربی برای توسعه فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای و احداث 20 هزار مگاوات برق هسته‌ای، به رسمیت شناخته‌شدن حق غنی‌سازی به‌صورت علمی و پژوهش‌های مرتبط در حوزه پزشکی و کشاورزی و بالاخره رسیدن تکنولوژی ساخت رآکتور. با این حال، طبیعتا در هر توافقی دو ستون وجود دارد؛ امتیازات گرفته‌شده و امتیازات داده‌شده. بالطبع‌‌‌ توافق خوب برای ایران توافقی است که امتیازاتی که در آن داده می‌شود، در روند اقتصاد، فناوری، توسعه و امنیت کشور اخلال ایجاد نکند؛ از این‌رو زمانی که مسئولان فعلی نظام‌ بارها اعلام می‌کنند که برای فتوای رهبر شهید انقلاب در حرمت تولید بمب اتمی‌ احترام و اعتبار قائل هستند، اصرار بر حرف‌هایی که شائبه امکان تولید بمب‌ اتم را ایجاد می‌کند و بالطبع هزینه‌های سنگینی همچون تحریم و محاصره را برای اقتصاد کشور به همراه می‌آورد، توجیه عقلانی ندارد.

بنابراین در توافق خوب، باید به قول مشهور‌ روغن ریخته‌شده را نذر  کرد و عدم غنی‌سازی صنعتی بالاتر از 3.5 درصد را که در فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای کشور نیازی به آن وجود ندارد، ابزار کسب امتیازات مهم صنعتی و اقتصادی برای ایران کرد. البته خوشبختانه در شرایط فعلی با حضور آقای محسن رضایی در مسئولیت دبیر شورای عالی امنیت ملی که مسئولیت فرماندهی سپاه در دوران جنگ هشت‌ساله را بر عهده داشته و در آن مسئولیت تجربیات مختلفی از‌جمله هدایت بخشی از مذاکره با آمریکا توسط اطلاعات سپاه‌ مشهور به کانال دوم را داشته است، شاید رسیدن به توافق خوب در دسترس باشد. بنابراین باید توجه داشت‌ که توافق خوب با توافق آرمانی و حداکثری متفاوت است و مهم‌ترین مخالف یک توافق خوب‌ در شرایط فعلی که کشور را از این فشار و محاصره سخت اقتصادی خارج کند، جنگ‌طلبان تل‌آویو هستند که به لطف ایستادگی ملت ایران فعلا شکست خورده و در حال تحویل کابینه هستند، اما می‌خواهند با جلوگیری از توافق، به قدرت و تجاوز بازگردند.