تثبیت رویکرد و حقوق ارتباطی ایران در اجلاس دوحه

سفر به دوحه و حضور در اجلاس جهانی سران مختار اتحادیه بین‌المللی ارتباطات (ITU PP-26)، برای ما به‌ویژه در شرایط کنونی، صرفا فرصتی برای شرکت در یک رویداد بین‌المللی یا مجموعه‌ای از دیدارهای دوجانبه نبود؛ مسئله اصلی، حضور مؤثر در جایی بود که بخشی از قواعد آینده ارتباطات جهان شکل می‌گیرد و صدا، رویکرد و حقوق کشورها به دنیا مخابره و ثبت می‌شود؛ چراکه امروز ارتباطات فراتر از یک حوزه فنی، به یکی از ارکان امنیت ملی، رشد اقتصادی و کیفیت زندگی مردم تبدیل شده است. از این‌رو، حضور مؤثر در نهادهای تصمیم‌گیر جهانی، فرصتی برای مشارکت در شکل‌دهی قواعد آینده و تثبیت جایگاه ایران در عرصه ارتباطات است.

در همین راستا، یکی از موضوعاتی که در این اجلاس با جدیت دنبال کردیم، ضرورت توجه به امنیت زیرساخت‌های ارتباطی و پیامدهای حملات نظامی و سایبری بر شبکه‌ها و خدمات عمومی بود. تجربه جنگ اخیر ایران نشان داد که زیرساخت ارتباطی، در شرایط بحران تا چه اندازه برای تداوم زندگی روزمره مردم اهمیت دارد. آسیب به صدها سایت ارتباطی و مرکز تحقیقات فضایی و مواجهه با حملات سایبری متعدد، در کنار تلاش متخصصان برای حفظ خدماتی همچون آموزش، بانکداری و سلامت، واقعیتی بود که در این اجلاس به گوش دنیا رسید. بنابراین در گفت‌وگو با دبیرکل اتحادیه بین‌المللی مخابرات، بر ضرورت ارزیابی جامع، بی‌طرفانه و مستند این خسارت‌ها و پیگیری قطع‌نامه ۱۴۳۶ تأکید و اعلام شد که انتظار ما از اتحادیه، فراتر از ثبت یک موضع یا صدور بیانیه است. 

در عین حال، هیئت ایرانی از فرصت فراهم‌شده در این اجلاس، تنها از حملات، اقدامات و تجربیات پیچیده در پایداری ارتباطات سخن نگفت؛ ظرفیت‌های کشور در توسعه خدمات دیجیتال، گسترش فیبر نوری، اتصال مناطق روستایی و شکل‌گیری اقتصاد دیجیتال نیز بخشی از تصویری بود که ارائه شد. 

توسعه بیش از هفت هزار خدمت عمومی دیجیتال، پوشش فیبر نوری بیش از ۱۱ میلیون خانوار و دسترسی بیش از ۸۳ درصد مناطق روستایی به خدمات پهن‌باند، نشان می‌دهد که کشور با وجود محدودیت‌ها، مسیر توسعه زیرساخت و خدمات دیجیتال را دنبال کرده است. 

از همین زاویه، همکاری منطقه‌ای نیز یک محور ویژه در کانون رایزنی‌های ایران بود. جغرافیای ایران، امکان پیوند آسیای مرکزی به خلیج فارس و مسیرهای بین‌المللی ارتباطی را فراهم می‌کند. گفت‌وگو با ترکمنستان و قزاقستان درباره شکل‌گیری یک کریدور دیجیتال و بررسی ابتکار اتصال فیبر نوری سه کشور در قالب طرح KTI، تلاشی برای تبدیل این مزیت جغرافیایی به ظرفیت اقتصادی و راهبردی بود. اما تحقق چنین طرح‌هایی به توافق‌های سیاسی محدود نمی‌ماند و نیازمند بررسی مسیرها، الگوی سرمایه‌گذاری، مالکیت و بهره‌برداری و مشارکت بازیگران اقتصادی است. این نگاه نیز با پیشنهاد ایجاد کریدورهای تاب‌آوری دیجیتال پیوند دارد؛ ابتکاری که از سوی هیئت ایرانی، در نشست تخصصی اتحادیه مطرح شد. ترکیب مسیرهای زمینی فیبر نوری با کابل‌های زیردریایی و مسیرهای جایگزین می‌تواند به پایداری ارتباطات در زمان اختلال‌های گسترده کمک کند. 

در ادامه این رویداد جهانی، در بخش روابط دوجانبه نیز تلاش کردیم همکاری‌ها را از حوزه گفت‌وگوهای عمومی به زمینه‌های مشخص‌تر هدایت کنیم. با قطر، ظرفیت‌های مشترک در هوش مصنوعی، امنیت سایبری، دولت هوشمند و زیرساخت‌های دیجیتال را دنبال کردیم. در دیدار با مقامات روسیه، استمرار همکاری‌های تخصصی، توسعه ارتباط میان شرکت‌های فناوری و بررسی ظرفیت ایجاد پارک فناوری مشترک پیگیری شد. در گفت‌وگو با قزاقستان نیز زمینه‌های همکاری‌های دانشگاهی، تبادل استاد و پژوهشگر و توسعه فعالیت‌های مشترک در هوش مصنوعی و امنیت سایبری در کنار پروژه‌های زیرساختی فراهم شد.

همکاری با کشورهای دیگری همچون برزیل، غنا، ساحل عاج و عراق نیز از همین منطق پیروی می‌کرد؛ یافتن زمینه‌هایی که توان فنی و تجربه شرکت‌های ایرانی بتواند به نیازهای واقعی کشورها پاسخ دهد. از توسعه فیبر نوری و مراکز داده تا اتصال مناطق محروم، آموزش نیروی انسانی، امنیت سایبری و انتقال فناوری، فرصت‌هایی وجود دارد که با پیگیری منسجم و مشارکت بخش خصوصی می‌توان آنها را به همکاری‌های پایدار تبدیل کرد. در این میان، پیشرفت توافق‌های پیشین با عراق و تسهیل حضور شرکت‌های ایرانی در بازار آن کشور ارزیابی شد. طبیعی است که چنین رویکردی بدون دیپلماسی تخصصی و چندجانبه به نتیجه نمی‌رسد. همراهی معاونان و مدیران وزارتخانه و اعضای هیئت ایران در اجلاس دوحه، امکان پیگیری هم‌زمان ابعاد فنی، اجرائی و بین‌المللی موضوعات را فراهم کرد. در این چارچوب، همکاری با دفتر توسعه مخابرات اتحادیه در زمینه ارزیابی بلوغ تحول دیجیتال، هوش مصنوعی، استانداردسازی و بازسازی زیرساخت‌ها دنبال شد. همچنین رایزنی درباره نامزدی کشورها در جایگاه‌های انتخابی اتحادیه، بخشی از تلاش ایران برای تقویت همکاری‌های بین‌المللی و مشارکت منصفانه‌تر کشورها در تصمیم‌گیری‌های جهانی بود. با این همه، ارزش یک سفر بین‌المللی را نباید با تعداد دیدارها یا تفاهم‌های اعلام‌شده سنجید؛ معیار واقعی، میزان پیشرفت موضوعات پس از بازگشت و تبدیل آنها به پروژه، سرمایه‌گذاری، انتقال دانش و همکاری مؤثر است. مسئولیت ما اکنون آن است که مسیرهای گشوده‌شده در دوحه را با تعیین مسئولیت‌ها، پیگیری کارشناسی و مشارکت بخش خصوصی ادامه دهیم.

معتقدم آینده ارتباطات تنها به دست کشورهایی شکل نخواهد گرفت که فناوری بیشتری تولید می‌کنند، بلکه مجموعه گسترده‌ای از کشورها‌ ازجمله ایران که با یک‌جانبه‌گرایی و تلاش برای قطبی‌سازی فضای ارتباطی جهان مواجه‌ هستند، می‌توانند با همکاری و هم‌افزایی، در تعیین مسیر آینده ارتباطات نقش‌آفرینی کنند؛ چراکه باور دارم آینده عادلانه و پایدار ارتباطات باید بر پایه مشارکت برابر کشورها و احترام به حقوق ملت‌ها شکل بگیرد.