پدافند مدنی و حاشیهنشینی
پدافند مدنی به دنبال تقلیل خسارات مالی و صدمات جانی واردشده بر غیرنظامیان در جنگ و تروریسم یا در حوادث طبیعی است. رخدادهای دیماه 1404 بهویژه در تهران و شهرهای بزرگ کشور و سطح بالای خشونت در شورشهای شهری از سوی آشوبگران، نشانههایی از شورشهای شهری، اعتراضاتی خشونتبار، ناگهانی و مبتنی بر انگیزههای گوناگون اقتصادی-اجتماعی است که عمدتا با اشغال فضاهای شهری بهعنوان بستر اصلی اعتراضات همراه هستند.
پدافند مدنی به دنبال تقلیل خسارات مالی و صدمات جانی واردشده بر غیرنظامیان در جنگ و تروریسم یا در حوادث طبیعی است. رخدادهای دیماه 1404 بهویژه در تهران و شهرهای بزرگ کشور و سطح بالای خشونت در شورشهای شهری از سوی آشوبگران، نشانههایی از شورشهای شهری، اعتراضاتی خشونتبار، ناگهانی و مبتنی بر انگیزههای گوناگون اقتصادی-اجتماعی است که عمدتا با اشغال فضاهای شهری بهعنوان بستر اصلی اعتراضات همراه هستند. حاشیهنشینها بستر شورشهای شهری هستند. زمانی که علت اعتراضات، سکونتگاههای شهری و کنشگری شورشیان صرفا مبنی بر وندالیسم باشد، شورشهای شهری در سطح محلی است و اگر نارضایتیها فارغ از موضوع از طریق شبکههای تعاملی تشدید شوند و کنشگری کارناوالی در کنار کنشگری وندالیستی در بین معترضان متداول شود، شورشهای شهری در سطح ملی رخ میدهند.
حاشیهنشینها بافتهایی هستند که عمدتا مهاجران روستایی و تهیدستان شهری را در خود جای دادهاند و بدون مجوز و خارج از برنامهریزی رسمی و قانونی توسعه شهری در درون یا خارج از محدوده قانونی شهرها به وجود آمدهاند، عمدتا فاقد سند مالکیت و دچار کمبود شدید خدمات رفاهی، اجتماعی و فرهنگی و زیرساختهای شهری هستند. از سوی دیگر حاشیهنشینی یک مفهوم ذهنی نیز تلقی میشود و مسکن در این مناطق از متزلزل تا بسیار مستحکم و مدرن متفاوت است. عدم برخورداریهای فیزیکی، رفتاری و اجتماعی اعم از استانداردنبودن مسکنها و آلودهبودن محلات از پایههای این حاشیهنشینی است. حفاظت از مراکز حیاتی حساس و مهم از مبانی پدافند مدنی است. مراکز حیاتی، مراکزی هستند که در صورت انهدام کل یا قسمتی از آنها، موجب بروز بحران، آسیب و صدمات قابل توجه در نظام سیاسی، هدایت، کنترل و فرماندهی، تولیدی و اقتصادی، پشتیبانی، ارتباطی و مواصلاتی، اجتماعی، دفاعی با سطح تأثیرگذاری در سراسر کشور میشود. جمعیت ایران بهعنوان شانزدهمین کشور پرجمعیت جهان طی سالهای ۱۳۵۵ تا ۱۳۹۰، ۲۳/۲ برابر افزایش یافته است. رشد جمعیت شهری کشور طی همین مدت بیش از پنج برابر بوده است. طی سالهای گذشته به جز در شهرهای بزرگ کشور، تنها در استان تهران پدیده جدیدی بروز کرده که تقریبا غیرمتعارف است و آن افزایش جمعیت حاشیهنشینی استان تهران است. دستکم حدود ۱۰ میلیون نفر حاشیهنشین در ایران وجود دارند؛ این افراد تاکنون در ۷۰۰ سکونتگاه غیررسمی در کشور شناسایی شدهاند.
کل جمعیت حاشیه شهرها و ساکنان شهرهای ۲۰ تا ۵۰ هزار نفر در بهمن ۱۳۹۳ برابر با ۱۵ میلیون و ۲۱۲ هزار و ۲۲۶ نفر بوده که چهار میلیون و 931 هزار و 956 نفر آن مربوط به جمعیت شهرهای ۲۰ تا ۵۰ هزار نفر و 10 میلیون و 280 هزارو 270 نفر نیز ناظر بر جمعیت حاشیه یا سکونتگاه غیررسمی است. بررسیهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نشان میدهد که سلامتی مردم ساکن در این مناطق، در کنار درآمد پایین، سرمایه انسانی پایین، سواد پایین و سرمایه اجتماعی پایین، از جمله مصادیق فقر شهری هستند که در حاشیهنشینی بروز پیدا میکنند، در معرض تهدید جدی است. این طبقه از جامعه آسیبپذیری بیشتری در برابر تبلیغات رسانهای و تحریک دشمنان دارند. برای کاهش آسیبپذیری و کاهش خسارت و صدمات تأسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی مراکز حیاتی، حساس و مهم نظامی و غیرنظامی کشور در برابر تهدیدات و عملیات دشمن لازم است تا بهصورت جدی به بسترهای شکلگیری این نوع شورشهای شهری که عمدتا حاشیهنشینها هستند توجه ویژه شود.
آخرین مقالات منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
