آب وچالش های پیش رو در منطقه دماوند

بیش از دوسوم کره زمین را آب فرا گرفته است و 97 درصد این مقدار را آبهای شور و لب شور دریا ها و اقیانوسها و دریاچه ها تشکیل میدهند ، که برای مصارف کشاورزی و آشامیدنی مناسب نیستند ، سه درصد آبهای کره زمین شیرین است ، که دو درصد آن بصورت یخ در قطبین شمال وجنوب ذخیره شده اند، و تنها یک درصد آبهای شیرین بصورت رودخانه ، چشمه، قنات ، چاه و... در اختیار حدود 7 میلیارد و هفتصد میلیون نفر انسان ،گونه های متنوع پستانداران ، پرندگان، دوزیستان، بعضی از انواع ماهیها،حشرات، و گونه های مختلف گیاهان، و...قرار دارد. آبهای زیرزمینی بطور طبیعی ، و بطور کلی تحت اثر وزن خود از نقاط مرتفع به سوی نقاط پست حرکت می‌کنند. حرکت افقی آب در زیر زمین اغلب بسیار آهسته‌تر از رودخانه‌هاست، به نحوی که سرعت آب در رودخانه‌ها را با متر در ثانیه می‌سنجند در حالی که سرعت آبهای زیرزمینی با سانتیمتر در روز و حتی متر در سال سنجیده می‌شود.

در تجزیه و تحلیل حرکت آب زیرزمینی ، مسیر واقعی پرپیچ و خم مولکولهای آب از خلال منافذ رسوبات و درز و شکاف سنگها را به صورت مسیرها صافی در نظر می‌گیرند، بطوری که گویی مولکولهای آب مستقیما از درون ذرات جامد عبور می‌کند. خطوط صاف مسیر حرکت مولکولهای آب را اصطلاحا «خط جریان» می‌گویند. جریان آب زیرزمینی معمولا به‌صورت یکنواخت و ماندگار است. با استفاده از ارتفاع سطح آب در چاههایی که در یک سفره حفر شده‌اند می‌توان «نقشه خطوط تراز ایستایی» را تهیه کرد. منابع زیرزمینی آب به صورت مستقیم یا غیرمستقیم از آب‌های سطحی و بارندگی تغذیه می‌شوند؛ بنابراین استفاده پایدار از این منابع به معنای برداشت محدود از آن‌هاست. در سال‌های اخیر در بسیاری از کشورهای جهان برداشت آب از منابع زیرزمینی از میزان تغذیه سالیانه آن‌ها بیشتر است. این امر به معنای استخراج و استفاده از آبی است که در طول هزاران سال در لایه‌های آب‌دار زمین ذخیره شده‌است.
با این کار سطح آب‌های زیرزمینی در منطقه روز به روز افت کرده و سرانجام به جایی خواهد رسید که آبی برای استخراج وجود نخواهد داشت. پایین افتادن سطح آب‌های زیرزمینی به معنای خشک شدن مناطق پایین دست (مناطق با ارتفاع کمتر که آب جاری در لایه‌های آب‌دار تحت اثر گرانش به سمت آن‌ها جریان می‌یابند) و از بین رفتن چاه‌ها، قنات‌ها و چشمه‌های آن است..
در سال ۲۰۰۵ (میلادی) چین، هند و ایران رتبه‌های اول تا سوم برداشت بیش از حد از منابع زیرزمینی آب را داشته‌اند. ایران به‌طور متوسط سالانه پنج میلیارد مترمکعب آب بیش از ظرفیت لایه‌های آب‌دار زمین از آن‌ها بهره‌برداری می‌کند. این مقدار آب معادل آب مورد نیاز جهت تولید یک سوم کل غله تولیدی این کشور است. در مناطقی از شهرستان دماوند هم‏چون دشت همند در فصل زراعی به علت کاهش سطح آب‏های زیر زمینی مشکلات بیشتری داریم، اگر امروز درباره آن چاره‌‏اندیشی صورت نگیرد، در آینده نزدیک همه زمین‏‌های حاصل‏خیز کشاورزی این منطقه با خشکسالی از بین می‌رود. طرح انتقال آب رودخانه تاررود دماوند به دشت همند آبسرد به منظور تغذیه منابع آبی و تأمین بخشی از آب سد وادان می باشد ، این طرح از چند سال پیش مورد توجه و مطالعه قرار گرفته است، و به نظر میرسد مراحل مطالعاتی آن در وزارت نیرو به اتمام رسیده باشد و با اجرای آن شهر های آبسرد و کیلان و روستاهای بسیاری از خطر خشکسالی نجات پیدا میکنند.. با مجوزهای وزارت نیرو، در فصول غیر زراعی یعنی ماه‏‌های آبان تا اردیبهشت آب مازاد این رودخانه را به وسیله لوله به دشت همند آبسرد منتقل ساخت تا بتواند سفره‏‌های زیرزمینی را تغذیه کند، و اگر این اقدام به تأخیر بیفتد با توجه به برداشت بالای آب از چاهها با مشکل فرو نشست زمین مواجه خواهیم شد.
مردم شهر دماوند از آب رودخانه تاررود در فصل زراعی استفاده می‏‌کنند و این آب در فصل غیر زراعی و طبق سهمیه وزارت نیرو به دشت همند آبسرد می‏‌رود و هیچ مشکلی در آبیاری اراضی کشاورزی شهر دماوند ایجاد نمی‏‌کند، ضمن اینکه حق آبه سد ماملو که بر روی این رودخانه قرار دارد نیز رعایت خواهد شد.. یکی دیگر از چالشهای پیش رو عدم استفاده بهینه ازمنابع آبی است که بیشترین هدر رفت آب در ایران در بخش کشاورزی و باغداری اتفاق می افتد...

بیش از دوسوم کره زمین را آب فرا گرفته است و 97 درصد این مقدار را آبهای شور و لب شور دریا ها و اقیانوسها و دریاچه ها تشکیل میدهند ، که برای مصارف کشاورزی و آشامیدنی مناسب نیستند ، سه درصد آبهای کره زمین شیرین است ، که دو درصد آن بصورت یخ در قطبین شمال وجنوب ذخیره شده اند، و تنها یک درصد آبهای شیرین بصورت رودخانه ، چشمه، قنات ، چاه و... در اختیار حدود 7 میلیارد و هفتصد میلیون نفر انسان ،گونه های متنوع پستانداران ، پرندگان، دوزیستان، بعضی از انواع ماهیها،حشرات، و گونه های مختلف گیاهان، و...قرار دارد. آبهای زیرزمینی بطور طبیعی ، و بطور کلی تحت اثر وزن خود از نقاط مرتفع به سوی نقاط پست حرکت می‌کنند. حرکت افقی آب در زیر زمین اغلب بسیار آهسته‌تر از رودخانه‌هاست، به نحوی که سرعت آب در رودخانه‌ها را با متر در ثانیه می‌سنجند در حالی که سرعت آبهای زیرزمینی با سانتیمتر در روز و حتی متر در سال سنجیده می‌شود.

در تجزیه و تحلیل حرکت آب زیرزمینی ، مسیر واقعی پرپیچ و خم مولکولهای آب از خلال منافذ رسوبات و درز و شکاف سنگها را به صورت مسیرها صافی در نظر می‌گیرند، بطوری که گویی مولکولهای آب مستقیما از درون ذرات جامد عبور می‌کند. خطوط صاف مسیر حرکت مولکولهای آب را اصطلاحا «خط جریان» می‌گویند. جریان آب زیرزمینی معمولا به‌صورت یکنواخت و ماندگار است. با استفاده از ارتفاع سطح آب در چاههایی که در یک سفره حفر شده‌اند می‌توان «نقشه خطوط تراز ایستایی» را تهیه کرد. منابع زیرزمینی آب به صورت مستقیم یا غیرمستقیم از آب‌های سطحی و بارندگی تغذیه می‌شوند؛ بنابراین استفاده پایدار از این منابع به معنای برداشت محدود از آن‌هاست. در سال‌های اخیر در بسیاری از کشورهای جهان برداشت آب از منابع زیرزمینی از میزان تغذیه سالیانه آن‌ها بیشتر است. این امر به معنای استخراج و استفاده از آبی است که در طول هزاران سال در لایه‌های آب‌دار زمین ذخیره شده‌است.
با این کار سطح آب‌های زیرزمینی در منطقه روز به روز افت کرده و سرانجام به جایی خواهد رسید که آبی برای استخراج وجود نخواهد داشت. پایین افتادن سطح آب‌های زیرزمینی به معنای خشک شدن مناطق پایین دست (مناطق با ارتفاع کمتر که آب جاری در لایه‌های آب‌دار تحت اثر گرانش به سمت آن‌ها جریان می‌یابند) و از بین رفتن چاه‌ها، قنات‌ها و چشمه‌های آن است..
در سال ۲۰۰۵ (میلادی) چین، هند و ایران رتبه‌های اول تا سوم برداشت بیش از حد از منابع زیرزمینی آب را داشته‌اند. ایران به‌طور متوسط سالانه پنج میلیارد مترمکعب آب بیش از ظرفیت لایه‌های آب‌دار زمین از آن‌ها بهره‌برداری می‌کند. این مقدار آب معادل آب مورد نیاز جهت تولید یک سوم کل غله تولیدی این کشور است. در مناطقی از شهرستان دماوند هم‏چون دشت همند در فصل زراعی به علت کاهش سطح آب‏های زیر زمینی مشکلات بیشتری داریم، اگر امروز درباره آن چاره‌‏اندیشی صورت نگیرد، در آینده نزدیک همه زمین‏‌های حاصل‏خیز کشاورزی این منطقه با خشکسالی از بین می‌رود. طرح انتقال آب رودخانه تاررود دماوند به دشت همند آبسرد به منظور تغذیه منابع آبی و تأمین بخشی از آب سد وادان می باشد ، این طرح از چند سال پیش مورد توجه و مطالعه قرار گرفته است، و به نظر میرسد مراحل مطالعاتی آن در وزارت نیرو به اتمام رسیده باشد و با اجرای آن شهر های آبسرد و کیلان و روستاهای بسیاری از خطر خشکسالی نجات پیدا میکنند.. با مجوزهای وزارت نیرو، در فصول غیر زراعی یعنی ماه‏‌های آبان تا اردیبهشت آب مازاد این رودخانه را به وسیله لوله به دشت همند آبسرد منتقل ساخت تا بتواند سفره‏‌های زیرزمینی را تغذیه کند، و اگر این اقدام به تأخیر بیفتد با توجه به برداشت بالای آب از چاهها با مشکل فرو نشست زمین مواجه خواهیم شد.
مردم شهر دماوند از آب رودخانه تاررود در فصل زراعی استفاده می‏‌کنند و این آب در فصل غیر زراعی و طبق سهمیه وزارت نیرو به دشت همند آبسرد می‏‌رود و هیچ مشکلی در آبیاری اراضی کشاورزی شهر دماوند ایجاد نمی‏‌کند، ضمن اینکه حق آبه سد ماملو که بر روی این رودخانه قرار دارد نیز رعایت خواهد شد.. یکی دیگر از چالشهای پیش رو عدم استفاده بهینه ازمنابع آبی است که بیشترین هدر رفت آب در ایران در بخش کشاورزی و باغداری اتفاق می افتد...