۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ ۰۰:۰۰

دود همچنان از کنده برمی‌خیزد

بیدبلند، سروی به بلندای صنعت ملی

مدیرعامل: علی‌محمد پوررضا
سال تأسیس: 1347
تولید گاز در سال: هشت میلیارد متر مکعب گاز در سال
تعداد کل کارکنان: 1443 نفر
تعداد کارکنان رسمی: 483 نفر
تعداد کارکنان قرارداد مستقیم: 310 نفر
تعداد کارکنان پیمانکاری: 650 نفر

«بیدبلند» همان ساختمان 50‌ساله و البته پیرترین پالایشگاه گاز خاورمیانه است که شاید بتوان گفت از سال‌های قبل تاکنون، تاریخ نفت و گاز کشورمان را در قلب خود نگه داشته است. بازدید یا شنیدن از پالایشگاهی که در ابتدا به منظور تصفیه گازهای ترش چاه‌های نفت آغاجاری و صدور به شوروی تأسیس شد، قطعا برای هیچ ایرانی‌ای خالی از لطف نیست؛ همان گازی که در مقابلش به گواهی تاریخ، کشور شوروی ذوب‌آهن اصفهان را ایجاد کرد.
تاریخچه این پالایشگاه گویای این است که ساختمان اولیه آن با پنج واحد تصفیه گاز با ظرفیت mmscfd240 برای هر واحد قابلیت توسعه تا 9 واحد در سال1347 آغاز به کار کرده و در آذرماه سال 1350 نیز از آن بهره‌برداری شده است. طراحی این پالایشگاه را انگلیسی‌ها و از سوی شرکت Pritchard انجام داده‌اند. ساختمان آن نیز از سوی شرکت costain&press و با نظارت IMEG ایران ساخته‌ شد. بازدید از پالایشگاه گاز بیدبلند که در 18 كیلومتری شمال آغاجاری، 32 كیلومتری غرب بهبهان و 35 كیلومتری شرق میانكوه در استان خوزستان واقع شده است، آغاز شد. خوراك پالایشگاه بیدبلند از سه حوزه تأمین می‌شود. حوزه اول «آغاجاری» است که هم‌اکنون با کاهش فشار گاز موجود در آن تقریبا، بدون‌ِ استفاده شده ‌است. پیش‌از‌این گازهای همراه حوزه آغاجاری از طریق كارخانه‌های گاز مایع 200 و300 با حداكثر گازهای اسیدی H2S,2500PPM و CO2, 2/6mol% پس از تقویت فشار در تأسیسات شهید مكوند‌ی‌فر و یوسفی از طریق یك خط لوله 40 اینچی وارد پالایشگاه می‌شد. حوزه دوم گازهای ترش حوزه «آغاز» است که از طریق كارخانه گاز مایع هزار‌و 600 و یك خط لوله 30 اینچی با حداكثر گازهای اسیدی (CO2,2mol%...H2S, 100 PPM) به پالایشگاه تحویل داده‌ می‌شود. گازهای ترش «حوزه پارس‌جنوبی» نیز در حوزه سوم قرار دارد. این پالایشگاه با حداكثر گازهای اسیدی ((H2S, 4500 PPM,CO2,2/6mol% از طریق خط پنجم سراسری و تأسیسات تقلیل فشار ایجاد‌شده در منطقه تلخاب واقع در 14 كیلومتری پالایشگاه به خط 40 اینچ به ترش آغاجاری تزریق و از این طریق به پالایشگاه تحویل می‌شود. مخلوط گازهای سه حوزه بالا به‌عنوان خوراك واحدهای پالایشگاه كه از دو بخش شیرین‌سازی و نم‌زدایی تشكیل می‌شود، مورد استفاده قرار می‌گیرد. مرحله نخست فعالیت این پالایشگاه از سال 1347 آغاز شد و تا جنگ تحمیلی ادامه داشت. پس از جنگ بازسازی فعالیت این پالایشگاه در دستور کار قرار گرفت؛ ولی به‌دلیل افت فشار گازهای دریافتی، فعالیت آن اندک و حتی در بعضی موارد بی‌انگیزه دنبال می‌شد، تا‌حدی‌که تا سال 1389، تولید گاز در بیدبلند به‌صرفه و اقتصادی‌ محسوب نمی‌شد. با تزریق گاز و تغذیه بیدبلند از خط لوله‌ای که به خط پنج اصلی معروف است، بیدبلند جان تازه‌ای گرفت، به‌طوری‌که رکورد تولید خود را در سال گذشته و در فصل سرما به ثبت رسانده است. از ویژگی‌های دیگر پالایشگاه بیدبلند که نزد کارکنان، غرور‌آفرین است، تربیت و صادرات نیروی انسانی خبره به دیگر پالایشگاه‌های کشور است. تقریبا بسیاری از مدیران و کارشناسان پالایشگاه قشم و سرخون، ایلام، پارسیان و پارس‌جنوبی ابتدای کار خود را از بیدبلند آغاز کرده‌اند. شاید مهم‌ترین فردی که در زمان جنگ، عهده‌دار مسئولیت این پالایشگاه بود و اکنون نیز در ساختار صنعت گاز فعالیت چشم‌گیری دارد، حمیدرضا عراقی، مدیر عامل شرکت ملی گاز ایران، باشد.
واحدهای عملیاتی پالایشگاه
درحال‌حاضر این پالایشگاه چهار ردیف پالایش گاز دارد که هرکدام با ظرفیت 8/6 میلیون متر مكعب در روز فعالیت می‌کنند. این ردیف‌ها شامل بخش‌های شیرین‌سازی و كنترل نقطه شبنم است.
در بخش دوم فرایند تنظیم نقطه شبنم آبی و هیدروكربوری با استفاده از فرایند جذب سطحی در برج‌های مخصوص و با به‌كارگیری مواد جاذب سیلیكاژل نوع Hو WS انجام می‌شود.
گاز خشك و شیرین خروجی در این مرحله با استانداردهای مورد تأیید شركت ملی گاز از طریق تأسیسات تقویت فشار «شهید كاوه‌پیشه» به خط اول سراسری تحویل داده می‌شود. رمضان حمیدی، رئیس عملیات نوبت کاری، گرد پیری بر چهره‌اش نشسته است، اما با حرارت سخن می‌گوید. او معتقد است «نگرش سیستماتیک در بخش نیروی انسانی وجود ندارد و اکنون با بحران کمبود نیروی انسانی ماهر روبه‌رو هستیم. فاصله زیادی بین نیروهای جدید و نیروهای باتجربه و بازنشسته وجود دارد. عِرق کاری و حمیت سازمانی نیروهای جدید، به گرد پای نیروهای باسابقه این پالایشگاه نمی‌رسد؛ بنابراین امروز نه خلاقیت داریم و نه نیروی انسانی پرسشگری که تابع سیستم نباشد. نتیجه چنین نگرشی در صنعت گاز، ازبین‌رفتن نوآوری بوده است».
سیروس نخلیان، رئیس تعمیرات مجتمع گاز بیدبلند، هم اعلام می‌کند: «در بخش مکانیک پالایشگاه بالای 90درصد خودکفا هستیم. با افتخار عرض می‌کنم بسیاری از استانداردهای جهانی با دانش خوبی که در سطح کارشناسان اداره گاز وجود دارد، رعایت می‌شود و نشان آن، فعالیت پالایشگاهی با 50 سال سابقه فعالیت و تولید بیش از ظرفیت نامی است». حمید نقلی دیگر کارشناس پالایشگاه بیدبلند هم مصرف بیش‌از‌اندازه گاز در کشور را دلیل عقب‌ماندگی می‌داند و معتقد است: «باید مبحث 19 ساختمان در کشور جدی گرفته شود و گاز را تبدیل به برق کنیم؛ در‌این‌صورت صرفه بیشتری خواهد داشت. اکنون در کوچه و خیابان‌های کشور، بمب گازی درست کرده‌ایم که باید به‌صورت جدی به حل آن بپردازیم».
بی‌سوادی مصرف در ایران
بیشتر کارشناسان این پالایشگاه برخلاف دیگر پالایشگاه‌های کشور که از وضعیت نسبتا خوبی در داستان خوراک پالایشگاه برخوردار بودند، پایداری خوراک را دلیل اصلی ناتوانی در برنامه‌ریزی پالایشگاه بیدبلند می‌دانستند.
علی‌محمد پوررضا، مدیر عامل پالایشگاه بیدبلند، معتقد است: «بحران تأمین خوراک، مجموعه پالایشگاه را درگیر کرده و اگر این موضوع برای ما حل شود، می‌توانیم با برنامه‌ریزی جدی‌تر، فرایندهای مربوط به خودمان را بهینه کنیم. موضوع دیگر، مالکیت حوزه‌هاست که به ‌نظر باید جدی‌تر پیگیری شود؛ اما موضوع دیگر بی‌سودای مصرف در کشورمان است. در هر دوره با هر وضعیتی، مصرف از تولید سبقت گرفته و این موضوع باعث می‌شود تا توان برنامه‌ریزی از ستاد مدیریت صنعت گاز کشور ستانده شود. ما برای طرح‌های برنامه توسعه خودمان نیازمند خوراک پایدار، مشخص‌شدن مالکیت حوزه‌ها و مدیریت بهینه مصرف هستیم».
براساس آنچه مدیران این پالایشگاه می‌گفتند، شدت مصرف انرژی در ایران تا سه‌برابر متوسط جهانی تخمین زده می‌شود و ظاهرا این موضوع تا حد زیادی صنعت گاز کشورمان را آزار می‌دهد.
پالایشگاه بیدبلند و انقلاب
کارکنان پالایشگاه بر همراهی خود و پیشینیان خود، هم‌زمان با شكل‌گیری مبارزات مردمی در سال‌های 56 و 57 تأکید دارند. غلام‌حسین ضرغامی، رئیس روابط‌عمومی پالایشگاه که اتفاقا به شیوه محلی و گرم خوزستانی از ما استقبال کرد، گفت: «كاركنان پالایشگاه بیدبلند هم‌دوش و هم‌نوا با كاركنان صنعت نفت در راهپیمایی‌ها و تظاهرات مردمی مشاركت و با تشكیل چند گردهمایی در باشگاه البرز میانكوه، همبستگی خود را با آرمان‌های انقلاب اعلام كرده و به خیل اعتصابیون صنعت نفت پیوسته و شیرهای گاز را بستند».
پالایشگاه بیدبلند در هشت سال دفاع مقدس
غلام‌حسین ضرغامی گریزی هم به پایمردی‌های مردان پالایشگاه در دوران جنگ تحمیلی زد و گفت: «مشعل‌های بلند و فروزان پالایشگاه گاز بیدبلند برای هر بیننده‌ای اعم از اهالی شرق استان خوزستان، مجاوران و مسافران محور پرتردد «بهبهان- آغاجاری- رامهرمز» و رزمندگان دلیری كه از این مسیر تردد می‌كردند، روحیه‌بخش بود و امید‌آفرین. در یك مرحله بعثی‌ها با حمله هوایی به شهرك مسكونی كاركنان پالایشگاه و ایستگاه‌های مربوطه در میانكوه، چند منزل مسكونی را تخریب و چند زن و كودك را مصدوم کردند و موجب شهادت یكی از فرزندان كاركنان (شهید اسدالهی) شدند؛ اما در حدفاصل دوره دوساله 1364 تا 1366 پالایشگاه گاز بیدبلند چهار بار مورد اصابت بمب‌ها و راكت‌های هواپیماهای دشمن بعثی قرار گرفت. در ششم آبان‌ماه سال 64 اولین حمله ناجوانمردانه ولی موفق دشمن به پالایشگاه گاز بیدبلند صورت گرفت و قلب پالایشگاه یعنی دیگ‌های بخار هدف گرفته و كاملا تخریب شد. در این حمله افرادی نظیر باباخان كیانپور و علی حمید به درجه رفیع شهادات نائل آمدند و جمع كثیری از سربازان عرصه تولید نیز جانباز شدند. محمدرضا فرامرزی، احمد صالحی و علیرضا صادقی نیز از دیگر شهیدان پالایشگاه بیدبلند محسوب می‌شوند».
استقرار نظام پیشنهادات
مدیریت شركت پالایش گاز بیدبلند با اعتقاد به توانایی‌های بالقوه و بالفعل کارکنان، ایده‌ها و راهكارهای همكاران خود را راهگشای مسائل و مشكلات پیش‌ِروی سازمانی می‌داند و بر‌این‌اساس زمینه را برای ارائه پیشنهادها در زمینه‌های مختلف فراهم ‌آورده است. علی‌محمد پوررضا در‌این‌باره چنین باور دارد: «در راستای راهبرد سازمان برای مشارکت كاركنان و همه ذی‌نفعان در جهت افزایش بهره‌وری و توانمند‌شدن سازمان در سطوح گوناگون، نظام پیشنهادهای شركت پالایش گاز بیدبلند از میانه سال 86 با روند جدید ایجاد تا دریافت، بررسی و اجرای پیشنهادهای گوناگون كاركنان و خانواده‌های آنها را در حوزه‌های مختلف فنی- عملیاتی، منابع انسانی و ایمنی -بهداشت - محیط زیست آغاز کرد. همچنین در جهت ارزیابی بهتر و عمیق‌تر پیشنهادها، برخورداری از حداكثر پتانسیل كارشناسی واحدهای گوناگون در جهت تعمیق و افزایش غنای پیشنهادها، اجرائی‌شدن پیشنهادهای عملی و ارزشمند و ارتقای كمی و كیفی پیشنهادهای دریافت‌شده، شوراهای فرعی، كمیته‌های تخصصی و گروه‌های پیشنهاد‌دهنده منسجم در قالب گروه‌های QCC تشكیل شده است. مجموعه این تیم‌ها و گروه‌ها، كار ارائه، بررسی و ارزیابی و نیز پیگیری تا اجرائی‌شدن پیشنهادهای مفید و اثربخش تأیید‌شده ازسوی شورای مشاركت و پیشنهادها را برعهده دارند».
سکونتگاه میانکوه
بیشتر کارکنان در مکانی که به میانکوه معروف است، زندگی می‌کنند. میانکوه نزدیک به امیدیه در استان خوزستان قرار گرفته است. سال 1323 خانه‌هایی در این مکان از سوی شرکت ملی نفت ساخته و به پالایشگاه گاز بیدبلند تحویل داده می‌شود. به‌تدریج و از سال 1347 که استقرار کارکنان پالایشگاه آغاز شد، خدماتی ازجمله آموزش‌وپرورش، بازار و بانک‌ها نیز مستقر شده‌اند. حضور این مشاغل در کنار کارکنان شرکت گاز ترکیبی متنوع از ساکنان شهرک مسکونی میانکوه می‌سازد که قدری متفاوت از دیگر شهرک‌های مسکونی است. نداشتن حریم باعث شده تا سازمانی‌ها و غیر‌سازمانی‌ها در این منظقه نزدیک به ‌هم زندگی کنند.
ساختار زندگی اما در برخی موارد، ازجمله استفاده آب، گاز، برق و جاده‌سازی و پارک‌سازی قدری عجیب است؛ شهروندان عادی به همان اندازه از خدمات رایگان شرکت گاز بهره می‌گیرند که کارکنان این شرکت. اصغر ضیایی، رئیس مستغلات شهرک مسکونی میانکوه، خاطره‌ای تعریف می‌کند که جالب است: «از خط گاز مجتمع بیدبلند به رایگان برخی شهروندان بخش‌های مسکونی، بهره می‌گیرند که خطرناک هم هست. در یک مورد و از بابت برداشت غیرقانونی از خط گاز انفجاری رخ داد و باعث حادثه‌ای شد. ما به این افراد هشدارهای لازم را داده بودیم و حتی قطع گاز این افراد را در دستور داشتیم؛ اما بنا بر برخی ملاحظات سیاسی از سوی فرمانداری منع شدیم. پرونده‌ای برای ما دراین‌باره در محاکم قضائی باز شد و نتیجه این شد که ما مقصریم و مدیر عامل وقت شرکت پالایشگاه بیدبلند با پرداخت دیه آزاد شد. به قاضی که اعتراض کردم معتقد بود اینها که به لحاظ مالی ضعیف هستند، شما به دریا متصل هستید؛ بنابراین نگرش‌ها در این نقطه با همین رویکرد تنظیم می‌شود، چون ما گاز را فراوری می‌کنیم، باید به رایگان به افراد این منطقه سرویس دهیم. این تفکر شاید دلیل پیشرفت‌نکردن ایرانیان هم باشد».
میانکوه از نقطه بالادست خود با خطی از نیزار پوشیده شده که بعد از انقلاب و افزایش حجم جمعیت مستقر در میانکوه، ایجاد شده است. از قضا میانکوه به دو بخش کارگری- کارمندی هم تقسیم شده است. سیستم فاضلاب در این شهر و در بخش کارگری که با ردی از نیزار قابل مشاهده است، وضعیت ناخوشایندی را به‌وجود آورده، هرچند نیزار را تصفیه‌کننده طبیعی فاضلاب می‌دانند. وضعیت محیط زیست این منطقه مسکونی چندان چشم‌نواز نیست و به فاصله سه متر از هم، منزلی سازمانی و خانه‌ای شخصی دیده می‌شود. این موضوع و تداخل افرادی که در میانکوه زندگی می‌کنند، کار را برای مدیریت این منطقه سخت کرده است. باید توجه کرد که آن دریا با کاهش قیمت نفت و گاز و رویه مصرف وحشتناک ما ایرانیان، دیگر نه موجی دارد و نه بارویی از آن مانده، که با آسودگی خدمات رایگان در شهر توزیع شود و دریافتی بابت این خدمات، صورت نگیرد. نتیجه این رویکر شاید فاضلاب روبازی است که طول شهر را می‌پیماید و به‌دلیل تنگنای اعتباری تا اطلاع‌ ثانوی امیدی به اصلاحش نیست.
در بخش کارمندی میانکوه وضعیت قدری متفاوت است، اگرچه زمین‌های خالی و رها‌شده وجود دارد؛ اما ظاهرا حراست ویژه‌ای از این زمین‌ها صورت گرفته که جمعیتی یک‌دست در این بخش ساکن شده است. سطح خانه‌های کارمندی به هفت بخش تقسیم شده است که اصطلاحا از Atype تا Gtype و بر اساس امتیازات کارمندی دسته‌بندی شده‌اند. خانه مدیرعامل، بهترین و در بخش A واقع شده است. دهان به دهان ساکنان این شهرک مسکونی زمزمه‌های هست که می‌تواند جالب باشد. از زندگی پسرخاله شاه در بخش میانی این شهرک در آن زمان تا گرفتن باشگاه گلف از سوی بسیج.
رودخانه مارون در مسیر میانکوه تا بید بلند علاوه بر تأمین آب پالایشگاه، آب منطقه را نیز تأمین می‌کند. ظاهرا وضعیت پایداری آب این رودخانه مناسب است و گلایه‌ای از قطعی یا کمبود آب دیده نمی‌شود. داستان پالایشگاه بیدبلند به درازای تاریخ گاز ایران است، فرازها و فرودها، بیم‌ها و امیدها همگی بیدبلند را درس‌آموز کرده است. اگرچه به لحاظ حجم تولید در مقایسه با دیگر پالایشگاه‌ها در حجم کمتری گاز تولید می‌کند؛ اما تجربه و آزموده‌بودن کارکنان بیدبلند هویدا بود. سرزمین طلاخیز خوزستان همچنان می‌دود تا رفاه را برای خودش و ایران فراهم آورد. مصرف بیش‌از‌حد ما ایرانیان از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب، نه‌فقط خالی‌کردن سرزمین‌مان از منابع بلکه بی‌ارزش‌‌کردن پایمردی‌هایی است که امثال بیدبلندی‌ها متحمل می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «بله» و «روبیکا» بپیوندید.