حکومت با قانون به روایت حزب کمونیست چین

مترجم مسعود یوسف حصیرچین: هر سالی که می‌گذرد، صحبت‌های شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری حکومت کمونیستی چین، بیشتر شبیه قانون می‌شود. شعارهای مورد علاقه‌اش روی بنرهای سرخ چاپ و در خیابان‌های شهر و پل‌های روی بزرگراه‌ها نصب می‌شوند، ولی همچنان تصاویر چهره‌اش در کنار خیابان امری نادر به حساب می‌آیند، دست‌کم در خارج از مناطق ناآرامی مثل تبت یا سین‌کیانگ. اما نامش همه‌جا هست؛ روی بیلبوردهایی که فلسفه‌اش را می‌ستایند یا به شهروندان دستور می‌دهند رهبری‌اش را تأیید کنند. گفته‌هایش در کتب درسی مدرسه آموزش داده می‌شوند. این نشانه تغییر است.

 پس از مرگ مائو در سال 1976 که به سال‌ها جنون و تسویه‌های ایدئولوژیک پایان داد، رهبران حزب کمونیست از همه چیزهای مشابه کیش شخصیت یا حکومت تک‌نفره پرهیز کردند. به نظریه‌های سیاسی اسامی گمنام و خنثی می‌دادند؛ مثلا «سه نماینده». امروزه دستورات شی یکی از بخش‌های اصلی زندگی روزمره‌اند و در این عصر حکومت شخصی، معمایی خودنمایی می‌کند. چون حتی با اینکه کلمات شی وزنی حکم‌مانند دارند، زیردستانش مشغول تبدیل سیاست‌های او به قوانین رسمی‌اند.

یکی از مثال‌های اخیرشان «قانون روابط خارجی» است که یکم جولای اجرائی شد. این مجموعه نوآوری چندانی ندارد و صرفا بازتابی است از اصول قدیمی حزب و ابتکارات جهانی که شی آنها را ترویج می‌کرد. با توجه به اینکه اراده رهبر به چالش کشیده نخواهد شد، تبدیل آنها به قوانینی مستقل چه سودی دارد؟

صحبت‌های شی بخشی از پاسخ را در خود دارند. یکی از شعارهای محبوبش «ییفا ژیگو» یا «اداره کشور مطابق قانون» است. با این کلمات حکومت قانونی را که احتمالا یک اصلاح‌طلب لیبرال می‌فهمد، وعده نمی‌دهد. حزب فراتر از هر قانون حقوقی و حتی قانون اساسی چین قرار می‌گیرد و هیچ دادگاهی قدرت‌هایش را مقید نمی‌کند. بدون‌ تردید شی استقلال قوه قضائیه و تفکیک قوا را به‌عنوان تفکرات خطرناک تقبیح می‌کند.

 در عوض، به گفته دانشمندان علم حقوق، شی حکومت با قانون را پیشنهاد می‌دهد؛ به عبارتی، حکومت حرفه‌ای از سوی مسئولان و بر اساس رویه‌های استاندارد. حزب امیدوار است که در چین با این نوع حکومت اقتدارگرایانه، مشروعیت بیشتری نسبت به گزینه قبلی به دست بیاورد: تصمیم‌گیری خودسرانه مسئولان. برای جهان خارج، قانون روابط خارجی نشان می‌دهد که اگر کسی چین شی را ناراحت کند، باید منتظر جریمه قانونی باشد.

اما نظریه‌های پرطمطراق حکمرانی فقط بخشی از این معما هستند. اگر کسی نظر چینی‌های معمولی را بپرسد، به صورت غریزی می‌گویند قوانین مهم‌اند و آنها را از یک سیاست یا عملِ صرف متفاوت می‌دانند. برای بررسی اینکه منظورشان چیست، به کانال پرچم سرخ رفتیم: پروژه آبیاری بزرگی در استان مرکزی هنان که کشاورزان و کارگران در اوایل دهه 60 میلادی در میان کوهستان ممنوعه کنده بودند. پاییز سال گذشته شی از آنجا دیدار کرد، درست چند روز پس از اینکه سومین دوره رهبری‌اش تضمین شد. در آنجا جوانان را تشویق کرد شیوه‌های «ناز‌پرورده»شان را رها کنند و از پیشینیان‌شان بیاموزند؛ از‌جمله از جوانانی که طی حفر کانال در میان سنگ سخت جان باختند. ما از این کانال دیدن کردیم؛ چون درست از همان نوع محل‌های «توریسم سرخ»ی است که پیش‌نویس قانون آموزش میهن‌پرستانه پیشنهاد ستایش آن را می‌دهد.

ماه گذشته این قانون برای اولین بار خوانده شد. این پرسش می‌تواند ماجرا را روشن کند: اصلا چرا لازم است؟ به چینی‌های جوان، از کودکستان به این سو، می‌آموزند عاشق میهن و حزب باشند. سخت بشود به این فکر کرد که چطور مدارس بتوانند آموزش میهن‌پرستانه بیشتری ارائه دهند و هنوز هم برای آموزش ریاضی وقت داشته باشند. بااین‌همه، رسانه‌های رسمی می‌گویند وجودش بسیار ضروری است و بدون ‌شک به قانون تبدیل می‌شود.

در یکی از روزهای کاری اخیر، کانال پرچم سرخ مملو از دانش‌آموزانی با پرچم‌های لیگ جوانان کمونیست، کارگران شرکت‌های دولتی و ستون‌های رژه‌رونده سربازان شد. بازدیدکنندگان در مصاحبه‌ها کلمات شی درباره روحیه کانال پرچم سرخ و درخواستش برای «خوردن تلخی و تحمل سختی» برای ساخت ملتی قدرتمند را نقل می‌کردند. در پاسخ به اینکه چرا چین به قانون آموزش میهن‌پرستانه نیاز دارد، بسیاری نسخه‌ای از دو اندیشه مشابه را بیان کردند:

 اول اینکه قانون، وظایف شهروندان را مشخص می‌کند. زن جوانی که در دانشگاه کشاورزی هنان درس می‌خواند جرئت کرد و گفت بدون قانون «شاید تفکرات میهن‌پرستانه داشته باشیم، اما با کارهای‌مان میهن‌پرستی را نمایش نمی‌دهیم». 

دوم اینکه قانون اجازه مجازات افراد غیرمیهن‌پرست را می‌دهد. یک معلم زبان انگلیسی مدرسه متوسطه اهل جیانگسو درحالی‌که با چشمانی باز به جمعیت اطراف نگاه می‌کند، می‌گوید برای مبارزه با «تأثیرات خارجی» که ممکن است جوانان در فضای مجازی، فیلم‌ها یا مجلات با آنها مواجه شوند، به ابزارهای قانونی نیاز است.

این توضیحات با آرزوهای پیش‌نویس قانون جور درمی‌آید. سازمان‌های بسیاری را موظف می‌کند میهن‌پرستی را ترویج کنند؛ از مدارس گرفته تا ناشران و نهادهای دینی. ماده 16 می‌گوید والدین «باید عشق به میهن را در آموزش خانوادگی جای دهند» و در فعالیت‌های آموزش میهن‌پرستانه کودکان‌شان در داخل و خارج مدرسه «همکاری» کنند. سپس توهین‌هایی را که باید مجازات شوند، فهرست می‌کند؛ از توهین به پرچم ملی تا زیر سؤال بردن روایت‌های تاریخی تأیید‌شده قهرمانان و شهدای حزب.

پیش‌نویس قانون همچنین به دولت‌های محلی دستور می‌دهد مکان‌هایی را برای ترویج میهن‌پرستی درست کنند. حتی یادمان‌های مبهم هم می‌توانند انتظار پیشرفتی را داشته باشند؛ از‌جمله موزه‌ای در نزدیکی کانال پرچم سرخ که به افتخار گو وِنچانگ، یکی از دبیران شهری قدیمی حزب، بنا شده است. این موزه اگرچه نسبتا چیزی جز چند عکس رنگ‌و‌رو‌رفته از نیروی کادری از‌خودگذشته و ابزار کشاورزی قدیمی ندارد، سالانه بیش از ۴۰ هزار بازدیدکننده جذب می‌کند. بسیاری با تورهای رسمی می‌آیند و در حیاط زیبایی با دیوارهای سفید و احاطه‌شده در میان تپه‌های قرمز با درختان سبزی بر بالای‌شان، قسم وفاداری حزب را می‌خوانند.

 لی هائو، مدیر موزه، در پاسخ به اینکه این قانون جدید چه تأثیری خواهد داشت، گفت امیدوار است شاهد بازدیدکنندگان بیشتری باشد. ضرب‌المثلی چینی را به زبان می‌آورد که می‌گوید چطور قانون‌گذاری توده‌ها را هدایت و کور می‌کند: «اگر قانونی وجود داشته باشد، می‌توانیم از آن پیروی کنیم. اگر قانونی وجود داشته باشد، باید از آن پیروی کنیم».

زمانه خوبی برای حضور در صنعت توریسم سرخ است. مهم‌ترین عامل شهرت گو ونچانگ این است که او یکی از سه دبیر سطح شهرستان حزب است که در سخنرانی‌ها و مقالات شی جین‌پینگ تحسین شده‌اند. سخنان رهبر روی پلاکی در ورودی ثبت شده است. برای اعضای حزب، سخنان شی آنجا را به جای مقدسی تبدیل کرده است. برای دیگران، احترام به‌زودی به قانون تبدیل می‌شود.

منبع: Economist