بیشترین آمار خودکشی در ایران متعلق به کدام استانهاست؟
تجارتنیوز: سالانه صد هزار نفر در کشور اقدام به خودکشی میکنند. این آخرین آماری است که رستم تقیوندی، معاون وزیر کشور، از میزان خودکشیها در ایران داده است. دبیر کمیته پیشگیری از خودکشی انجمن علمی روانپزشکان ایران میگوید: «از سال ۱۳۸۴ تاکنون خودکشی روند صعودی داشته است. بیشترین میزان خودکشی در گروه افراد با مشاغل آزاد، بیکار و خانهدار است که تأییدکننده نقش وضعیت نابسامان اقتصادی در اقدام به خودکشی است». خودکشی محمد ۱۱ساله بوشهری، سازناز ۱۳ساله در دیشموک و آناهیتای ۱۸ساله در یاسوج گرفته تا خودکشی حاجیان، کارگر پارس جنوبی در عسلویه؛ اینها تنها بخشی از خودکشیهای اخیر است که رسانهای شده.
برخی به روانپزشکان مراجعه میکنند. شاید در روند درمان از تصمیم به خودکشی منصرف شوند، شاید هم نه. برخی کارشان به بیمارستان روانی میکشد و مدتی باید آنجا تحت درمان باشند؛ اما برخی نه دسترسی به روانپزشک دارند، نه آگاهی از چگونگی مواجهه با موقعیت بحرانی.
چرا افراد خودکشی میکنند؟
مریم معصومی، روانپزشک و دبیر کمیته پیشگیری از خودکشی انجمن علمی روانپزشکان ایران میگوید: «بحث خودکشی پیچیده است و حتما بیش از یک علت میتوان برای آن در نظر گرفت. تعامل بین عوامل زیستی، روانی و اجتماعی بهعنوان عامل خطر یا محافظتکننده مطرح شده است. بهعلاوه نرخ بیکاری و فقر، سن، جنس، مصرف مواد و الکل، بیماریهای روانپزشکی درماننشده، میزان دسترسی به روشهای مهلک خودکشی و ناامنی محیط از عوامل تأثیرگذار هستند». او میگوید: «خودکشی یکی از آسیبهای اجتماعی است که شرایط اقتصادی و اجتماعی بهشدت روی آن مؤثر است. بهعنوان مثال، زمانی که شاخص توسعه انسانی پایینتر است، میزان خودکشی افزایش پیدا میکند».
روند صعودی خودکشی در ایران
آمار خودکشی در ایران روندی افزایشی دارد. تقیوندی هم در این مورد هشدار داده است که اگر این سیر صعودی مدیریت نشود، در آینده نهچندان دور در رده کشورهایی قرار خواهیم گرفت که میزان خودکشی در آن نگرانکننده است. در همین مورد دبیر کمیته پیشگیری از خودکشی انجمن علمی روانپزشکان ایران میگوید: «در ایران گزارشهای رسمی سازمان پزشکی قانونی کشور، نشان میدهد که از سال ۱۳۸۴ تاکنون خودکشی روند صعودی داشته است. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۲۱ میزان آن ۵٫۲ در صد هزار نفر جمعیت بوده است. آمار برگرفته از آخرین سالنامه آماری منتشرشده سازمان پزشکی قانونی نشان میدهد که به نظر میرسد در سالهای اخیر نرخ خودکشی حدود 8 تا ۱۰ درصد افزایش داشته است».
کانونهای خودکشی در ایران
اما در کدام استانها میزان خودکشی بیشتر است؟ معصومی در این زمینه میگوید: «توزیع جغرافیایی موارد خودکشی در سطح استانهای کشور ناهمگن است. استانهای مختلف در طول زمان میزانهای متفاوتی از خودکشی را ثبت کردهاند. دراینبین بعضی از استانها مانند ایلام، کرمانشاه، لرستان، همدان، گیلان و کهگیلویهوبویراحمد همواره میزان بالاتری از میانگین کشوری را گزارش کردهاند». او ادامه میدهد: «براساس آخرین برآورد مرکز آمار ایران در تابستان ۱۴۰۰، استانهای ایلام، کهگیلویهوبویراحمد، کردستان و لرستان شاخص فلاکت بالایی دارند (شاخص فلاکت بر پایه تورم و بیکاری محاسبه میشود). از طرفی این استانها از کانونهای خودکشی در ایران حساب میشوند». این روانپزشک میگوید: «بیشترین میزان خودکشیها در گروه افراد با مشاغل آزاد، بیکار و خانهدار است که تأییدکننده نقش وضعیت نابسامان اقتصادی در اقدام به خودکشی است». دبیر کمیته پیشگیری از خودکشی انجمن روانپزشکان ایران میگوید: «از عوامل محیطی خودکشی، میزان دسترسی به روشهای مهلک است به طوری که مواردی مانند خودسوزی در مناطق کمتر برخوردار که دسترسی بیشتری به انواع سوختها (نفت، گازوئیل و...)
دارند، بیشتر دیده میشود. کاهش دسترسی در کاهش نرخ خودکشی تأثیر دارد».
پیشگیری از خودکشی
این روانپزشک درباره پیشگیری از خودکشی در جامعه میگوید: «پیشگیری از خودکشی اصلا کار راحتی نیست و مستلزم یک رویکرد جامع و اجرای طیف گستردهای از مداخلات از آموزش فرزندپروری تا مشاوره خانوادگی و درمان اختلالات روانی است». او ادامه میدهد: «برنامه کشوری پیشگیری از خودکشی از ابتدای سال ۱۳۹۹ در همه ۶۳ دانشگاه علوم پزشکی کشور و مناطق تحت پوشش آنها در حال اجراست». معصومی میگوید: «همانگونه که موارد متعددی از بروز همهگیری خودکشی به دنبال انتشار نامتناسب اخبار مربوط به خودکشی افراط خاص و شناختهشده صورت گرفته است (خودکشیهای تقلیدی). بههمیندلیل نباید خبر خودکشی را خبری هیجانانگیز منتشر کرد. همچنین جزئیات روش انجام و صحنه خودکشی منتشر نشود». این روانپزشک با بیان اینکه اصل مهم در کاهش نرخ خودکشی، شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر است، میگوید: «خودکشی را بهعنوان راهحلی سادهانگارانه مطرح نکنیم. خودکشی پسر ۱۱ساله به خاطر موبایل حتما یادمان باشد. خودکشی هیچگاه در نتیجه یک عامل اتفاق نمیافتد. معمولا تعامل پیچیدهای از عوامل روانی، بیماری جسمی، سوءمصرف مواد، مشکلات خانوادگی، تعارضات بینفردی و استرسهای
زندگی منجر به خودکشی در فرد میشود».
تجارتنیوز: سالانه صد هزار نفر در کشور اقدام به خودکشی میکنند. این آخرین آماری است که رستم تقیوندی، معاون وزیر کشور، از میزان خودکشیها در ایران داده است. دبیر کمیته پیشگیری از خودکشی انجمن علمی روانپزشکان ایران میگوید: «از سال ۱۳۸۴ تاکنون خودکشی روند صعودی داشته است. بیشترین میزان خودکشی در گروه افراد با مشاغل آزاد، بیکار و خانهدار است که تأییدکننده نقش وضعیت نابسامان اقتصادی در اقدام به خودکشی است». خودکشی محمد ۱۱ساله بوشهری، سازناز ۱۳ساله در دیشموک و آناهیتای ۱۸ساله در یاسوج گرفته تا خودکشی حاجیان، کارگر پارس جنوبی در عسلویه؛ اینها تنها بخشی از خودکشیهای اخیر است که رسانهای شده.
برخی به روانپزشکان مراجعه میکنند. شاید در روند درمان از تصمیم به خودکشی منصرف شوند، شاید هم نه. برخی کارشان به بیمارستان روانی میکشد و مدتی باید آنجا تحت درمان باشند؛ اما برخی نه دسترسی به روانپزشک دارند، نه آگاهی از چگونگی مواجهه با موقعیت بحرانی.
چرا افراد خودکشی میکنند؟
مریم معصومی، روانپزشک و دبیر کمیته پیشگیری از خودکشی انجمن علمی روانپزشکان ایران میگوید: «بحث خودکشی پیچیده است و حتما بیش از یک علت میتوان برای آن در نظر گرفت. تعامل بین عوامل زیستی، روانی و اجتماعی بهعنوان عامل خطر یا محافظتکننده مطرح شده است. بهعلاوه نرخ بیکاری و فقر، سن، جنس، مصرف مواد و الکل، بیماریهای روانپزشکی درماننشده، میزان دسترسی به روشهای مهلک خودکشی و ناامنی محیط از عوامل تأثیرگذار هستند». او میگوید: «خودکشی یکی از آسیبهای اجتماعی است که شرایط اقتصادی و اجتماعی بهشدت روی آن مؤثر است. بهعنوان مثال، زمانی که شاخص توسعه انسانی پایینتر است، میزان خودکشی افزایش پیدا میکند».
روند صعودی خودکشی در ایران
آمار خودکشی در ایران روندی افزایشی دارد. تقیوندی هم در این مورد هشدار داده است که اگر این سیر صعودی مدیریت نشود، در آینده نهچندان دور در رده کشورهایی قرار خواهیم گرفت که میزان خودکشی در آن نگرانکننده است. در همین مورد دبیر کمیته پیشگیری از خودکشی انجمن علمی روانپزشکان ایران میگوید: «در ایران گزارشهای رسمی سازمان پزشکی قانونی کشور، نشان میدهد که از سال ۱۳۸۴ تاکنون خودکشی روند صعودی داشته است. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۲۱ میزان آن ۵٫۲ در صد هزار نفر جمعیت بوده است. آمار برگرفته از آخرین سالنامه آماری منتشرشده سازمان پزشکی قانونی نشان میدهد که به نظر میرسد در سالهای اخیر نرخ خودکشی حدود 8 تا ۱۰ درصد افزایش داشته است».
کانونهای خودکشی در ایران
اما در کدام استانها میزان خودکشی بیشتر است؟ معصومی در این زمینه میگوید: «توزیع جغرافیایی موارد خودکشی در سطح استانهای کشور ناهمگن است. استانهای مختلف در طول زمان میزانهای متفاوتی از خودکشی را ثبت کردهاند. دراینبین بعضی از استانها مانند ایلام، کرمانشاه، لرستان، همدان، گیلان و کهگیلویهوبویراحمد همواره میزان بالاتری از میانگین کشوری را گزارش کردهاند». او ادامه میدهد: «براساس آخرین برآورد مرکز آمار ایران در تابستان ۱۴۰۰، استانهای ایلام، کهگیلویهوبویراحمد، کردستان و لرستان شاخص فلاکت بالایی دارند (شاخص فلاکت بر پایه تورم و بیکاری محاسبه میشود). از طرفی این استانها از کانونهای خودکشی در ایران حساب میشوند». این روانپزشک میگوید: «بیشترین میزان خودکشیها در گروه افراد با مشاغل آزاد، بیکار و خانهدار است که تأییدکننده نقش وضعیت نابسامان اقتصادی در اقدام به خودکشی است». دبیر کمیته پیشگیری از خودکشی انجمن روانپزشکان ایران میگوید: «از عوامل محیطی خودکشی، میزان دسترسی به روشهای مهلک است به طوری که مواردی مانند خودسوزی در مناطق کمتر برخوردار که دسترسی بیشتری به انواع سوختها (نفت، گازوئیل و...)
دارند، بیشتر دیده میشود. کاهش دسترسی در کاهش نرخ خودکشی تأثیر دارد».
پیشگیری از خودکشی
این روانپزشک درباره پیشگیری از خودکشی در جامعه میگوید: «پیشگیری از خودکشی اصلا کار راحتی نیست و مستلزم یک رویکرد جامع و اجرای طیف گستردهای از مداخلات از آموزش فرزندپروری تا مشاوره خانوادگی و درمان اختلالات روانی است». او ادامه میدهد: «برنامه کشوری پیشگیری از خودکشی از ابتدای سال ۱۳۹۹ در همه ۶۳ دانشگاه علوم پزشکی کشور و مناطق تحت پوشش آنها در حال اجراست». معصومی میگوید: «همانگونه که موارد متعددی از بروز همهگیری خودکشی به دنبال انتشار نامتناسب اخبار مربوط به خودکشی افراط خاص و شناختهشده صورت گرفته است (خودکشیهای تقلیدی). بههمیندلیل نباید خبر خودکشی را خبری هیجانانگیز منتشر کرد. همچنین جزئیات روش انجام و صحنه خودکشی منتشر نشود». این روانپزشک با بیان اینکه اصل مهم در کاهش نرخ خودکشی، شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر است، میگوید: «خودکشی را بهعنوان راهحلی سادهانگارانه مطرح نکنیم. خودکشی پسر ۱۱ساله به خاطر موبایل حتما یادمان باشد. خودکشی هیچگاه در نتیجه یک عامل اتفاق نمیافتد. معمولا تعامل پیچیدهای از عوامل روانی، بیماری جسمی، سوءمصرف مواد، مشکلات خانوادگی، تعارضات بینفردی و استرسهای
زندگی منجر به خودکشی در فرد میشود».
