چاپ تازهای از «دیوان غربی-شرقی» گوته
گوته و ادبیات جهانی
شرق: «دیوان غربی-شرقی» گوته که از دههها پیش در ایران شناخته میشد، اثری است مربوط به سالهای پیری گوته که کار نوشتنش چیزی حدود یک دهه، بین سالهای 1814 تا 1824 به طول انجامیده است. دیوان مشهور گوته همراه رمان «سالهای سیر و سلوک ویلهلم مایستر» و دیگر شاهکار گوته یعنی نمایشنامه «فاوست» از جمله آخرین آثار این چهره درخشان ادبیات کلاسیک آلمان به شمار میروند.
چند سال پیش محمود حدادی «دیوان غربی- شرقی» را به فارسی برگرداند و بهتازگی چاپ جدیدی از این کتاب در نشر کتابپارسه منتشر شده است. «دیوان غربی- شرقی» شامل دو بخش عمده و یک بخش کوچک است. بخش اول آن تقریبا ۲۵۰ قطعه شعر را دربر گرفته و در اصل بزرگترین دفتر تغزلی گوته را تشکیل میدهد. بخش دوم دیوان نیز حدود شصت مقاله درباره فرهنگ و تاریخ و ادبیات ایران به قلم خود گوته را دربر گرفته است. بخش پایانی و کوتاه «دیوان غربی-شرقی» شامل شعرهایی است که گوته بعد از انتشار دیوان اما در همان حالوهوا سروده و پس از مرگ او جمعآوری شده و در انتهای دیوان به چاپ رسیده است. حدادی در بخشی از یادداشت ابتدایی کتاب درباره این دیوان نوشته است: «دیوان غربی- شرقی به این شکل در سال 1819 انتشار یافت و آن بنمایه و رشته راهنمای همه فصول آن، با آن نقش کانونیای که دارد، اندیشه پیونددادن شرق و غرب، برجستهساختن فضیلتهای اقوام این دو پاره جهان، و ایجاد تفاهم میان ملتها باشد. بااینحال نباید تصور کرد این اشعار براساس پیش طرحی صرفا عقلایی تدوین شدهاند، بلکه حس و رنج شخصی هم به آنها رنگ میدهد. این دیوان در مسیر زندگی گوته آن بلندایی است
که یک آن جوانی و پیری را در یک چشمانداز در کنار هم مینشاند تا سپس برای همیشه از هم دور و جداشان کند. همخوان با عنوان دوگانه این کتاب شور جوانی و فرزانگی پیری در آن در کنار هم نشستهاند، به همچنین عناصر دوگانه عشق و جنگ، گذشته و اکنون، غمهای شخصی و نگرانیهای اجتماعی، گوشهگیری و مصاحبجویی، کامخواهی و پرهیزگاری، مستی و هوشیاری، و طنز و زنهار. و این همه به این اشعار آن فردیتی را میدهد که ضرورت شکلگیری جوهره شعر است». دیوان گوته مفصلترین دفتر شعر عمر اوست و به گفته حدادی، ثمره تلاش او در راه پایهگذاری «ادبیات نوجهانی در طلیعه جهانیشدن رابطه ملتهاست، و برابرنهاد او در پیش پدیده جهانگیر استعمار». دفترهای دوازدهگانه دیوان گوته هریک در کنار نام آلمانی، عنوانی فارسی یا عربی هم دارند. سه دفتر اول دیوان با عناوین «مغنینامه»، «حافظنامه» و «عشقنامه»، بیش از سایر بخشها از شیوه حافظ الهام گرفتهاند. «تفکرنامه»، «رنجنامه»، «حکمتنامه»، «تیمورنامه»، «زلیخانامه»، «ساقینامه»، «مثلنامه»، «فارسینامه» و «خلدنامه» عناوین بخشهای دیگر دیوان هستند. گوته شاعری جهانوطن بود. او از سالهای کودکیاش به میانجی قصص
تورات، افسانههای هزار و یکشب و سفرنامههای فراوان با شرق آشنایی داشت و جانمایه دیوانش را بیش از همه از کلام حافظ گرفته است.
شرق: «دیوان غربی-شرقی» گوته که از دههها پیش در ایران شناخته میشد، اثری است مربوط به سالهای پیری گوته که کار نوشتنش چیزی حدود یک دهه، بین سالهای 1814 تا 1824 به طول انجامیده است. دیوان مشهور گوته همراه رمان «سالهای سیر و سلوک ویلهلم مایستر» و دیگر شاهکار گوته یعنی نمایشنامه «فاوست» از جمله آخرین آثار این چهره درخشان ادبیات کلاسیک آلمان به شمار میروند.
چند سال پیش محمود حدادی «دیوان غربی- شرقی» را به فارسی برگرداند و بهتازگی چاپ جدیدی از این کتاب در نشر کتابپارسه منتشر شده است. «دیوان غربی- شرقی» شامل دو بخش عمده و یک بخش کوچک است. بخش اول آن تقریبا ۲۵۰ قطعه شعر را دربر گرفته و در اصل بزرگترین دفتر تغزلی گوته را تشکیل میدهد. بخش دوم دیوان نیز حدود شصت مقاله درباره فرهنگ و تاریخ و ادبیات ایران به قلم خود گوته را دربر گرفته است. بخش پایانی و کوتاه «دیوان غربی-شرقی» شامل شعرهایی است که گوته بعد از انتشار دیوان اما در همان حالوهوا سروده و پس از مرگ او جمعآوری شده و در انتهای دیوان به چاپ رسیده است. حدادی در بخشی از یادداشت ابتدایی کتاب درباره این دیوان نوشته است: «دیوان غربی- شرقی به این شکل در سال 1819 انتشار یافت و آن بنمایه و رشته راهنمای همه فصول آن، با آن نقش کانونیای که دارد، اندیشه پیونددادن شرق و غرب، برجستهساختن فضیلتهای اقوام این دو پاره جهان، و ایجاد تفاهم میان ملتها باشد. بااینحال نباید تصور کرد این اشعار براساس پیش طرحی صرفا عقلایی تدوین شدهاند، بلکه حس و رنج شخصی هم به آنها رنگ میدهد. این دیوان در مسیر زندگی گوته آن بلندایی است
که یک آن جوانی و پیری را در یک چشمانداز در کنار هم مینشاند تا سپس برای همیشه از هم دور و جداشان کند. همخوان با عنوان دوگانه این کتاب شور جوانی و فرزانگی پیری در آن در کنار هم نشستهاند، به همچنین عناصر دوگانه عشق و جنگ، گذشته و اکنون، غمهای شخصی و نگرانیهای اجتماعی، گوشهگیری و مصاحبجویی، کامخواهی و پرهیزگاری، مستی و هوشیاری، و طنز و زنهار. و این همه به این اشعار آن فردیتی را میدهد که ضرورت شکلگیری جوهره شعر است». دیوان گوته مفصلترین دفتر شعر عمر اوست و به گفته حدادی، ثمره تلاش او در راه پایهگذاری «ادبیات نوجهانی در طلیعه جهانیشدن رابطه ملتهاست، و برابرنهاد او در پیش پدیده جهانگیر استعمار». دفترهای دوازدهگانه دیوان گوته هریک در کنار نام آلمانی، عنوانی فارسی یا عربی هم دارند. سه دفتر اول دیوان با عناوین «مغنینامه»، «حافظنامه» و «عشقنامه»، بیش از سایر بخشها از شیوه حافظ الهام گرفتهاند. «تفکرنامه»، «رنجنامه»، «حکمتنامه»، «تیمورنامه»، «زلیخانامه»، «ساقینامه»، «مثلنامه»، «فارسینامه» و «خلدنامه» عناوین بخشهای دیگر دیوان هستند. گوته شاعری جهانوطن بود. او از سالهای کودکیاش به میانجی قصص
تورات، افسانههای هزار و یکشب و سفرنامههای فراوان با شرق آشنایی داشت و جانمایه دیوانش را بیش از همه از کلام حافظ گرفته است.
