بازآفرینی شهری زیر سایه سیاست زمین

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

ابوالفضل مشکینی-استاد دانشگاه: ادغام سازمان ملی زمین و مسکن و شرکت بازآفرینی شهری ایران را نباید صرفا اقدامی تشکیلاتی برای حذف موازی‌کاری دانست؛ این تحول می‌تواند فرصتی برای بازتعریف نظام حکمرانی زمین، مسکن و بازآفرینی شهری در ایران باشد. تا پیش از این، سازمان ملی زمین و مسکن عمدتا با رویکرد تأمین، آماده‌سازی و واگذاری زمین برای تولید مسکن فعالیت می‌کرد و شرکت بازآفرینی شهری نیز بر نوسازی و توانمندسازی بافت‌های ناکارآمد متمرکز بود. درحالی‌که مسئله امروز مسکن صرفا کمبود زمین نیست؛ مسئله اصلی، نحوه مدیریت، مکان‌یابی، تجهیز و فعال‌سازی ظرفیت‌های زمین شهری است. از این منظر، مهم‌ترین فرصت این ادغام، حرکت از «عرضه زمین» به سمت «مدیریت یکپارچه زمین» است؛ به‌گونه‌ای که علاوه بر اراضی دولتی، ظرفیت‌های درون‌شهری، بافت‌های ناکارآمد، املاک رهاشده، اراضی دستگاه‌های دولتی، ظرفیت‌های تجمیع و حقوق توسعه نیز در سیاست مسکن مورد استفاده قرار گیرد. این ادغام همچنین می‌تواند سیاست مسکن را از تولید صرف واحد مسکونی به سمت تولید «مکان قابل سکونت» سوق دهد؛ به این معنا که زمین، مسکن، زیرساخت، خدمات و دسترسی به اشتغال در یک چارچوب واحد دیده شوند. با این حال، یک نگرانی اساسی همچنان وجود دارد؛ بازآفرینی شهری نباید تحت سلطه منطق صرفا اقتصادی و دارایی‌محور زمین قرار گیرد. بازآفرینی شهری فقط با زمین سروکار ندارد؛ حقوق ساکنان، فقر شهری، مشارکت اجتماعی، هویت محله و عدالت فضایی نیز بخش مهمی از این حوزه است. بنابراین زمین باید ابزاری برای بازآفرینی باشد، نه اینکه بازآفرینی به ابزاری برای افزایش ارزش و بهره‌برداری از زمین تبدیل شود. در مجموع، می‌توان مأموریت ساختار جدید را چنین تعریف کرد: مدیریت یکپارچه و پایدار زمین و ظرفیت‌های توسعه شهری با هدف تأمین مسکن، بازآفرینی بافت‌های ناکارآمد، ارتقای عدالت فضایی و افزایش بهره‌وری از دارایی‌های عمومی با تأکید بر مشارکت ساکنان و ذی‌نفعان. بنابراین، موفقیت این ادغام به کنار هم قرار‌گرفتن دو تشکیلات وابسته نیست؛ مسئله اصلی این است که آیا ساختار جدید می‌تواند سیاست زمین، مسکن و بازآفرینی را در قالب یک نظام یکپارچه حکمرانی قرار دهد یا خیر. به بیان کوتاه‌تر، ادغام نباید صرفا به زمین‌محور‌شدن بازآفرینی منجر شود؛‌ باید به اجتماعی و شهری‌شدن سیاست زمین بینجامد.