دو سال سختتر
ترامپ در 12 نوامبر در پاسخ به خبرنگاری (Hugh Hewitt) که از او سؤال کرده بود «اگر زمانی که دوره شما به پایان میرسد، رژیم ایران همچنان در قدرت باشد، آیا شکستی برای شما خواهد بود؟».
ترامپ در 12 نوامبر در پاسخ به خبرنگاری (Hugh Hewitt) که از او سؤال کرده بود «اگر زمانی که دوره شما به پایان میرسد، رژیم ایران همچنان در قدرت باشد، آیا شکستی برای شما خواهد بود؟».
جواب داد: «بله. این یک شکست خواهد بود. من میگویم این یک شکست خواهد بود». مطلقا این جمله و تأکید بر آن شاید بازتاب ذهنیت واقعی او باشد و در تاریخ بماند. ایران یکی از مشغلههای اصلی او در چهار سال اول و در دو سال اول دور دوم بوده است. او با واردشدن در جنگی که به پایگاه سیاسیاش قول اجتناب از آن را داده بود، خسارت سیاسی زیادی را متحمل شد و این پایگاه را درگیر شکاف و تفرقه کرد و شکست فاحش و غیرمعمولی را در انتخابات میاندورهای به جان خرید. همین تجاوز به ایران، در بازماندن او از داشتن دستاوردی در حوزه اقتصاد که معیار اصلی قضاوت درباره رؤسای جمهور آمریکاست، نقش داشته است. اکنون ترامپ با چنین پیشزمینهای در آستانه شروع دو سال آخر ریاستجمهوریاش قرار دارد که با توجه به سنت، میراث در مرکز توجه است. اکثریت قاطع دموکراتها در کنگره دو سال سختی را در برابر او گشوده؛ خاصه آنکه رسیدگی به اتهامات فساد خود و خانوادهاش و نیز لطمات او به دموکراسی و نهادهای آمریکا در دستور کار کنگره است. با توجه به نرخ تورم 4.1 درصد و نرخ بیکاری 4.2 درصد در اکتبر، دورنمای دستاوردی در حوزه اقتصاد نیز روشن نیست. به این ترتیب، محتمل است که ترامپ نیز مانند اکثر پیشینیانش در دوساله باقیمانده، بهناچار بر سیاست خارجی متمرکز شود. ریگان، بوش پدر، کلینتون، بوش پسر و اوباما نیز چنین کردند. بعد از اینکه دموکراتها در 1986 پس از هشت سال کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست گرفتند، ریگان عمده وقتش را صرف مسائل سیاست خارجی مانند کنترل تسلیحات، درگیری در خلیج فارس و تتمه رسوایی ایران-کنترا کرد. دو سال آخر بوش پدر و کلینتون نیز به ترتیب مصروف جنگ عراق و خاتمه جنگ سرد و مذاکرات صلح خاورمیانه شد. بوش پسر نیز بعد از شکست در انتخابات میاندورهای 2006، عمدتا درگیر مسئله عراق و افزایش حضور نظامی در آن کشور شد. اوباما نیز در دو سال پایانی، بیشتر با برجام، جنگ کریمه، تجارت آزاد پاسیفیک و گشایش به سمت کوبا درگیر بود.
ترامپ نیز محتمل است که با توجه به مانع کنگره در سیاست داخلی، در دو سال باقیمانده بکوشد تا در سیاست خارجی دستاوردی کسب کند و در این حوزه نیز تمرکز او عمدتا بر ایران خواهد بود. با توجه به شکست فاحش او در کنگره و مخالفت دموکراتها و افکار عمومی با ازسرگیری جنگ، محتمل است که او فعلا بیشتر متمایل به پذیرش نظر جناح طرفدار فشار اقتصادی در داخل دولتش باشد. سؤال مهم اکنون این است که آیا او بر این خطمشی باقی خواهد ماند یا احتمال بازگشتش به جنگ وجود دارد؟ در شرایطی که ترامپ در نیل به اهدافش در جنگ 40روزه شکست خورد، باید برای او مسلم شده باشد که «تغییر رژیم» از راه جنگهای هواپایه و از راه دور ممکن نیست. بنابراین، او قاعدتا نباید قصد تکرار تجربه شکستخورده را داشته باشد؛ خاصه آنکه جناح آیزنکوت در اسرائیل نیز نظری مشابه دارد. البته این احتمال نیز منتفی نیست که دو کشور نیل به تفاهمی بدون توافق رسمی را بیازمایند. هرچند بازگشت به جنگ نیز منتفی نیست. اگر جناح نتانیاهو در قدرت بماند و بتوانند بهانهای نیز در حوزه هستهای یا ترور و... جعل کنند، در آن صورت احتمال جنگ گسترده دیگری را نباید از نظر دور داشت. در چنین صورتی، احتمال حمله اسرائیل با مجوز آمریکا و ایفای نقش تدافعی توسط آمریکا نیز ممکن است تحت بررسی قرار گیرد. اما در صورت غیرمحتملبودن جنگ، سؤال مهم این خواهد بود که واکنش ایران به سناریوی محاصره دریایی و فشار به همسایگان برای بستن مرزهای زمینی چه خواهد بود؟ اگر ایران تصمیم بگیرد که تحمل چنین سناریویی برای دو سال ممکن نیست و اقدام نظامی را در دستور کار قرار دهد، شرایط کاملا متفاوتی شکل خواهد گرفت.
با صورتمسئله به شرح فوق، به باور نگارنده، شرایط از هر زمان دیگری برای شکلگیری یک روند دیپلماتیک جدی و مؤثر فراهم است؛ چون اولا شکست آمریکا در نیل به اهدافش از طریق جنگ ثابت کرد واشینگتن از طریق جنگ راه به جایی نخواهد برد.
ثانیا شکست فاحش ترامپ در انتخابات، نشان داد او فاقد مشروعیت لازم نزد کنگره و در افکار عمومی برای جنگ دیگری است؛ اگرچه این عامل الزاما تعیینکننده نیست. ثالثا محاصره دریایی نیز اگر قرار باشد حاصلی داشته باشد، بسیار زمانبر خواهد بود که با روحیات ترامپ سازگار نیست. در چنین وضعیتی، قاعدتا شرایط باید بیشتر از هر زمان دیگری برای پیشبرد یک مذاکره موفق فراهم باشد. بدیهی است برای این منظور، انعطاف از هر دو سو ضرورت خواهد داشت. طرح هفتروزه یا دوروزه ایران که به نوعی احیای یادداشت تفاهم اسلامآباد است، بدون ارائه مابازایی، تاکنون راه به جایی نبرده است. از طرفی، بعید است ترامپ بعد از شکست در انتخابات حاضر باشد به یک شکست آشکار دیگر نیز تن دهد. اگر از فرصتی که به سه دلیل فوق شکل گرفته استفاده نشود، دو سال سختتری را در پیش خواهیم داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.