خاتمی: میتوان به آینده امیدوار بود
رئیسجمهور اسبق با طرح این پرسش که آیا ایرانیان میتوانند راهی به سوی آینده بهتر بیابند، تصریح کرد: مهمترین شرط، توان اجتهاد در سنت است و علاوهبر این باید از زنجیر مشعوفیت و نفرت به غرب که هردو مانع شناختند، رها شوند تا علاوهبر شناخت، قدرت اجتهاد در آن را پیدا کنند؛
به گزارش گروه رسانهای شرق،
رئیسجمهور اسبق با طرح این پرسش که آیا ایرانیان میتوانند راهی به سوی آینده بهتر بیابند، تصریح کرد: مهمترین شرط، توان اجتهاد در سنت است و علاوهبر این باید از زنجیر مشعوفیت و نفرت به غرب که هردو مانع شناختند، رها شوند تا علاوهبر شناخت، قدرت اجتهاد در آن را پیدا کنند؛ در این صورت میتوان به آینده امیدوار بود.به گزارش ایسنا؛ حجتالاسلام سیدمحمد خاتمی در پیامی به آیین نکوداشت رضا داوریاردکانی نوشت:
«به نام پروردگار بزرگ که انسان را آفرید
و انسان را خردمند و آزاد آفرید
سخنگفتن از حضرت استاد داوری سخنگفتن از معرفت است و فضیلت، اعم از عقلی و اخلاقی.
این بزرگوار عمر شریف را (که دراز باد و همچون گذشته پربار) در پی یافتن حقیقت (که بسی دیریاب است) گذرانده است و دلش به آهنگ درد و درک انسانی تپیده است که در بیشتر زمانها در بند هوای نفس خود یا هوس قدرتهای زورگو یا هر دو بوده است و رهایی این آفریده ممتاز خداوند را از این بندها (که البته باید به دست خود انسان برداشته شود) خواسته است؛ و از این رو مدام او را هشدار و تذکر داده است و در نمودن راه کوتاهی نکرده است و همواره، به ویژه در مرحله اخیر عمر شریفش مسائل ایران و ایرانی مورد اهتمام بیشترشان بوده است. تمدن جدید، پدیدهای شگفتیآور است و دستاوردهای شگرف و عظیمی برای بشریت داشته است و زندگی انسانها را از رنجها و محرومیتها و ناخشنودیهای فراوان رهانیده است؛ گرچه این دستاوردها عادلانه و منصفانه میان بشریت تقسیم نشده و بخشهایی از جهان از این بابت دچار رنجهای مضاعف شده است. این پدیده بزرگ و شگفتانگیز، اما، بحرانها و دردهای تازهای را پدید آورده که پارهای شناختهشده است و پاره دیگر هرچند که احساس یا به شهود دریافته میشود ولی بهدرستی درک و تعریف نشده است. دانش جدید و زاده سترگ آن فناوری (تکنولوژی) که بنا بوده است بهشت موعود دینها را در زمین و برای انسان (که بهجای خدا نشانده شده است) فراهم آورد، برای بشریت از جهاتی جهنمی به همان سوزانی که در بیان پیشینیان آمده است ایجاد کرده است. آنچه بنا بود ابزاری باشد در استخدام و خدمت انسان برای بهبود زندگی و آسانکردن و لذتبخشکردن آن به تعبیری جان و جهان انسان را تسخیر کرده است که نمونه بارز آن را این روزها در هیبت غول از بند رهاشده توانمندِ (ولی بی احساس و عاطفه و...) به اصطلاح «هوش مصنوعی» میبینیم که میتواند منشأ آینده بسیار وحشتآورتری از وضعیت کنونی برای بشر باشد، امری که حتی آفرینندگان این پدیده را نیز نگران کرده است. آنچه ما را به عنوان بخشی از جهان بیرون از حوزه تمدن غرب دچار بحران مضاعف کرده است، افزون بر آنچه به اجمال گفته شد، بیاندیشگی، آشفتگی در اندیشه و وهمانگاریهایی است که مدعیان درمان بیماریها دارند و در آرزوی آینده بهترند. آفت بزرگی که سلطه بیگانه، فزونخواهی سلطهطلبان که به چپاول سرمایههای معنوی و مادی ما مشغولاند بر شدت آن افزوده است. ما به تعبیری پرتابشده در تجددیم که به لحاظی روح تمدن جدید است. و ما را گریزی و گزیری از آن نیست چراکه بدون پذیرش بسیاری از آنچه تمدن جدید ایجاب کرده است زندگیکردن ناممکن شده است. تمدن جدید و تجدد- اما- همچون هر تجربه بشر پایان تاریخ نیست و اثرها و نشانههای پساتجدد به روشنی آشکار شده است. و نقد یا اعتراضهایی که در خود غرب اساسیتر از آنچه غیر غربیان بر این تمدن و بنیاد آن کردهاند و شالودهشکنیهایی که شده و میشود همگی نشان از پایانپذیری این دوران دارد. و نسبت به آینده گرچه گمانهزنیهایی هست ولی هیچکس به درستی نمیداند که پساتجدد چیست و در کجا و چگونه رخ خواهد داد. با در نظر گرفتن آنچه تاریخ به ما میآموزد میتوان به گفتن این گفته خطر کرد که با ظرفیت و بضاعت بالقوه، بخشهای مهمی از جهان غیرمتجدد میتواند نقش زیادی در این تحول تاریخی داشته باشد به شرط اینکه:
۱. از خودبیگانگی و خودباختگی و خودکمبینی به در آید و از بیفکری و آشفتهفکری رهایی یابد و
۲. غرب را و بنیادها و بناهای تمدن موجود را بهتر و بیطرفانهتر بشناسد و
۳. از تاریخ عبرت بگیرد.
برای مای ایرانی که اگر نگوییم قدیمیترین، دستکم یکی از دیرپاترین تمدنها را آفریدهایم و نیز در آفرینش و گسترش تمدنی که به تمدن اسلامی نامبردار است نقش ممتاز داشتهایم و ریشهای که در سنت قویم و بر مایه اسلامی-ایرانی (که از سنت هم گریزی نیست) داریم و خوشبختانه هنوز کامل از آن نبریدهایم؛ آیا مای ایرانی میتوانیم راهی به سوی آینده بهتر بیابیم؟! اگر پاسخ به این پرسش مثبت باشد، باید به شرایطی که بدون آن پاسخ منفی خواهد بود تن بدهیم. و مهمترین شرط اینکه: توان و دلیری اجتهاد در سنت را داشته باشد (سنتی که اگر هم مایه و پایه قدسی داشته باشد، که دارد اما). آنچه در ذهن و زندگی انسان جای میشود امر بشری است نه مقدس و تصلّب در ظاهر، و غفلت از بنمایههایِ رنگباخته در برابر قشر و پوست، خود مانع بزرگ اجتهاد است.
علاوه بر این باید از زنجیر دو عامل عاطفی نسبت به غرب یعنی مشعوفیت و نفرت که هر دو مانع شناختند، رها شود تا علاوه بر شناخت، قدرت اجتهاد در آن را پیدا کند.
در این صورت میتوان به آینده امیدوار بود.
بارها گفتهام و باز هم میگویم نفی سنت نه، نقد آن آری؛ نفی غرب و تجدد نه، نقد آن آری.
رهایی از این وضع ناگوار که با لطف و عنایت حضرت حق ممکن است، بیتردید به معنی بازگشت به پیشاتجدد نیست که چنین امری ناممکن و آرزوی محال است. و متأسفانه در بسیاری از مواضع و بیانها به صراحت یا تلویح شاهد حرکت قهقرا به سوی پیشاتجدد و دعوت به آن هستیم؛ حرکت اما باید به سوی پساتجدد باشد.
استاد بزرگوار حضرت دکتر داوری از دیرباز در مقام تذکر و هشدار و آموزگار ما برای اندیشیدن و درک درست از گذشته و حال داشتن، و امیدواربودن به آینده و انسانیت را و معنویت راستین را پاسداشتن و پایبندنبودن به ظواهری که نه تنها کارآمدی خود را از دست دادهاند، بلکه مانع راه و حتی راهزنند، بودهاند و نقش ارزنده خود را به خوبی ایفا کردهاند.
بر دوام باد عمر پربرکت و برکتهای وجودی این استاد گرانقدر».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.