کارشناسان انرژی با بررسی معادلات قیمت آتی نفت معتقدند فرصت طلایی مذاکرات با اهرم نفت هماکنون است
پرده آخر بازار نفت
بازار نفت درحالحاضر با یک معادله چندوجهی مواجه است؛ معادلهای که میتواند قیمت جهانی نفت را در میانمدت به تعادل نسبی برساند و تأثیر اهرم نفت در مذاکرات ایران و آمریکا را کاهش دهد. کارشناسان انرژی با اشاره به شاخصهای اثرگذار بر بازار نفت در میانمدت، تأکید میکنند که فرصت طلایی ایران برای بهرهبرداری از اهرم نفت در مذاکرات هماکنون است و ایران نباید این فرصت را با تعلل بیشتر از دست بدهد.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: بازار نفت درحالحاضر با یک معادله چندوجهی مواجه است؛ معادلهای که میتواند قیمت جهانی نفت را در میانمدت به تعادل نسبی برساند و تأثیر اهرم نفت در مذاکرات ایران و آمریکا را کاهش دهد. کارشناسان انرژی با اشاره به شاخصهای اثرگذار بر بازار نفت در میانمدت، تأکید میکنند که فرصت طلایی ایران برای بهرهبرداری از اهرم نفت در مذاکرات هماکنون است و ایران نباید این فرصت را با تعلل بیشتر از دست بدهد.
بازیگران نفت در تکاپوی کاهش قیمت
سازمان اوپک در گزارشی اعلام کرده است که تولید نفت خام تمام اعضای اوپکپلاس در ماه مارس بهطور میانگین ۳۵.۰۶ میلیون بشکه در روز بوده که ۷.۷ میلیون بشکه در روز کمتر از ماه فوریه است. از اعضای اوپکپلاس که شامل تولیدکنندگان بزرگ نفت اوپک و متحدان آن است؛ عربستان، عراق، کویت و عمان در حاشیه خلیج فارس قرار دارند و الجزایر، قزاقستان و روسیه خارج از این محدوده قرار میگیرند. پیش از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، روزانه چیزی حدود ۱۱ تا ۱۶ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور میکرد و با انسداد تنگه هرمز و جنگ در خلیج فارس تولید نفت خام اوپکپلاس ۷.۷ میلیون بشکه نفت کاهش داشته است. حمید حسینی، دبیر اتحادیه فراوردههای نفتی ایران، به «شرق» میگوید جنگ، صادرات نفت کشورهای منطقه را به صفر نرساند و عربستان و امارات تلاش کردند بخشی از نفت خود را از طریق خط لولههای جایگزین صادر کنند. همچنین عراق تلاش کرده است که حدود ۵۰۰ هزار بشکه نفت خود را از شمال این کشور و از طریق سوریه صادر کند و عمان به دلیل موقعیت جغرافیایی امکان صادرات نفت خود را بدون محدودیت انسداد تنگه هرمز داشته است. ضمن اینکه ایران اعلام میکند که روزانه یک تا ۱.۵ میلیون بشکه صادرات نفت داشته است؛ بنابراین جنگ، روزانه چیزی حدود هفت تا هشت میلیون بشکه نفت را از بازار جهان کسر کرده است که این میزان کسری نفت با کاهش تولید کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس همخوانی دارد؛ عددی که به آمار اوپک پلاس نزدیک است.
اگر بخواهیم روشهای کوتاهمدت مهار قیمت، مانند تزریق ذخایر استراتژیک به بازار نفت را نادیده بگیریم، درحالحاضر تکاپوهایی برای مهار قیمت در میانمدت رخ داده است.
صادرات نفت آمریکا صعودی شد
افزایش تولید نفت آمریکا یکی از این موارد است. در گزارشی از سیانبیسی به شلوغی بیسابقه بندر کورپوس کریستی پرداخته شده که شاهد سیل نفتکشهایی است که از سراسر جهان به سواحل خلیج مکزیک در ایالات متحده آمریکا سرازیر شدهاند تا نفت خام آمریکا را بارگیری کنند. براساس دادههای مؤسسه کپلر، صادرات نفت ایالات متحده در ماه آوریل به ۵.۲ میلیون بشکه در روز افزایش داشته که رشدی بیش از ۳۰ درصدی در مقایسه با صادرات ۳.۹ میلیون بشکهای در ماه فوریه و پیش از جنگ را نشان میدهد. آمریکا بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است و اکنون با تولید روزانه ۱۲.۹ میلیون بشکه نفت خام و انواع فراوردههای نفتی، به رکوردی تاریخی دست پیدا کرده است.
گذشته از اینکه افزایش قیمت نفت درآمد آمریکا را افزایش داده است که رشد قیمت نفت به بالاتر از ۷۰ دلار، افزایش تولید نفت گرانقیمت شیل را توجیه میکند. پیش از این رویترز به نقل از مدیران مؤسسه «انرژی اسپکت» نوشته بود که صنعت نفت آمریکا برای تحقق اهداف رشد تولید به افزایش قیمتهای جهانی نفت و حفظ آن در سطوح ۷۰ دلار برای هر بشکه نیاز دارد و کاهش قیمت نفت به کمتر از این محدوده قیمتی سبب توقف بخشی از تولید نفت در منطقه «پرمین» میشود.
امارات به دنبال احیای توان نفتی
افزایش صادرات نفت آمریکا به میزان ۱.۳ میلیون بشکه نفت آنهم در کوتاهمدت در شرایطی رخ میدهد که چندی پیش امارات به صورت رسمی از سازمان اوپک خارج شد تا بتواند گره محدودیت تولید نفت را از دستوپای خود بگشاید و به تولید روزانه پنج میلیون بشکه نفت دست پیدا کند. امارات روزانه بین ۳.۵ تا چهار میلیون بشکه نفت تولید میکند و این کشور تولید روزانه پنج میلیون بشکه نفت را تا سال ۲۰۲۷ در دستور کار خود گذاشته است. درحالحاضر صادرات نفت امارات بین ۲.۸ تا ۳.۲ میلیون بشکه در روز است. گذشته از این امارات به دنبال توسعه خط لولهای است که صادرات نفت این کشور را بدون نیاز به تنگه هرمز انجام میدهد. خط لوله حبشان–الفجیره که بهعنوان خط لوله نفت خام ابوظبی (ADCOP) نیز شناخته میشود، یک زیرساخت حیاتی در امارات متحده عربی است که به دلیل نقش آن در دورزدن تنگه هرمز، از اهمیت استراتژیک بالایی برخوردار است. طول این لوله ۳۶۰ کیلومتر و به قطر ۴۸ اینچ (هزارو ۲۲۰ میلیمتر) با ظرفیت ۱.۵ میلیون بشکه در روز (قابل افزایش تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز) است که از سال ۲۰۱۲ میلادی با هزینه ساخت ۴.۲ میلیارد دلار عملیاتی شده است.
در پی تشدید تنشهای سال ۲۰۲۶ و منع تردد نفتکشها از تنگه هرمز، اهمیت این خط لوله بیشازپیش نمایان شده است. گزارشها حاکی از آن است که این خط لوله درحالحاضر با حداکثر ظرفیت اسمی خود یعنی ۱.۵ میلیون بشکه در روز کار نمیکند و هنوز ظرفیت مازادی برای افزایش صادرات وجود دارد. با این حال، تهدید حملات به زیرساختهای انرژی در منطقه همچنان یک چالش جدی برای تداوم فعالیت آن محسوب میشود. هرچند شرکت بهرهبردار آن، ADNOC، اعلام کرده برنامههای گستردهای برای افزایش ظرفیت صادرات نفت از مسیر فجیره دارد. جدیدترین پروژه در این راستا، خط لوله غرب به شرق (West-East Pipeline) نام دارد که قرار است با سرمایهگذاری ۴.۸ میلیارد دلاری ساخته شود وهدف آن پروژه جدید افزایش ۱.۵ میلیون بشکهای در روز به ظرفیت انتقال نفت از حبشان به فجیره است. این خط لوله جدید به طول ۵۰۰ کیلومتر، پایانههای جبل الظنه (Jebel Dhanna) در غرب ابوظبی را از طریق حبشان به فجیره متصل خواهد کرد. طبق پیشبینیها، این پروژه احتمالا تا سال ۲۰۲۷ به بهرهبرداری برسد و عملا ظرفیت فعلی خط لوله (ADCOP) را دو برابر کند.
اوپک و بازیگردانی عربستان
رخداد دیگر افزایش سقف تولید نفت اوپک است و مهمتر از آن نقشی است که عربستان بهعنوان یکی از سه تولیدکننده بزرگ نفت جهان در بازار ایفا میکند. بهتازگی رویترز خبر داده است که هفت کشور عضو اوپکپلاس توافق کردهاند تولید نفت را در ماه ژوئن حدود ۱۸۸ هزار بشکه در روز افزایش دهند. به گزارش رویترز این سومین افزایش متوالی ماهانه است و نشان میدهد این گروه با وجود جنگ و خروج امارات متحده عربی از اوپک، به برنامههای خود ادامه میدهد. این گزارش همچنین توضیح میدهد هفت عضو حاضر در نشست اوپک عربستان، عراق، کویت، الجزایر، قزاقستان، روسیه و عمان بودهاند و سازمان اوپک ماه گذشته در گزارشی اعلام کرد تولید نفت خام تمام اعضای اوپکپلاس در ماه مارس بهطور میانگین ۳۵.۰۶ میلیون بشکه در روز بوده که ۷.۷ میلیون بشکه در روز کمتر از ماه فوریه است. در این میان عراق و عربستان به دلیل محدودیت در صادرات، بیشترین کاهش تولید را ثبت کردهاند. در خارج از خلیج فارس، روسیه پس از آسیب زیرساختهایش در اثر حملات پهپادی اوکراین، تولید خود را کاهش داده است. با این حال عربستان یکی از سه تولیدکننده بزرگ نفت جهان است و قادر است از طریق خط لولهای که تنگه هرمز را دور میزند، روزانه هفت میلیون بشکه نفت منتقل کند. عربستان از توان تولید روزانه بین ۱۰ تا ۱۱ میلیون بشکه نفت برخوردار است و سهمیه تولید نفت عربستان در اوپک هم تقریبا به همین میزان است اما این کشور پیش از جنگ خلیج فارس اعلام کرده بود که تولید نفت خود را به دلیل کاهش تقاضا در بازار جهانی، بین هشت تا ۹ میلیون بشکه در روز نگه میدارد. عربستان از این میزان تولید نفت بین شش تا هفت میلیون بشکه در روز را صادر میکند. حالا گزارشها حاکی از آن است که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران گرچه صادرات نفت این کشور را کاهش داده اما افزایش قیمت نفت سبب افزایش درآمدهای این کشور شده است. بلومبرگ در گزارشی نوشته که گلدمن ساکس تخمین میزند که درآمد هفتگی عربستان از بازار نفت در مقایسه با سطح قبل از جنگ حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است. در این گزارش تأکید شده است که عربستان نسبت به سایر همسایگان خود وابستگی کمتری به تنگه هرمز دارد و میتواند بخش قابل توجهی از نفت خود را از طریق دریای سرخ صادر کند. در این گزارش همچنین توضیح داده شده که افزایش هزینه حملونقل با افزایش قیمت نفت پوشش داده شده و ریاض توانسته از زمان شروع جنگ در اواخر فوریه، تقریبا چهار میلیون بشکه در روز را از طریق خط لوله شرق-غرب که میادین نفتی را به بندر ینبع متصل میکند، پمپاژ کند. در این گزارش همچنین تأکید میشود که جنگ خلیج فارس امارات را بیشتر متضرر کرده است و هرچند امارات نفت خود را از طریق خط لولهای صادر میکند که تنگه هرمز را دور میزند اما صادرات نفتی این کشور در ماه مارس تقریبا به دو میلیون بشکه در روز رسیده که نیمی از صادرات ماه فوریه است. بر اساس گزارش بلومبرگ، عمان که بنادر اصلی نفتی آن در خارج از تنگه هرمز قرار دارد، مجبور به کاهش صادرات خود نشده و طبق برآوردهای گلدمن ساکس، از زمان شروع درگیری، شاهد افزایش حدود ۸۰ درصدی درآمد خود بوده است. در مقابل، کویت، قطر، بحرین و عراق در وضعیت دشوارتری قرار دارند، زیرا درآمدهای نفت و گاز آنها به دلیل فقدان جایگزینهای مناسب برای دورزدن تنگه هرمز به شدت کاهش یافته است. هماکنون پرسش این است که خروج امارات از اوپک و افزایش تولید نفت آمریکا تا چه حد میتواند کسری حدود هفت تا هشت میلیون بشکهای بازار نفت را جبران کند و در این میان سایر تولیدکنندگان بزرگ نفت مانند روسیه و عربستان چگونه با کمبود عرضه در بازار نفت مواجه میشوند؟
روسیه سر دوراهی نفتی
در همین زمینه حمید حسینی، دبیر اتحادیه فراوردههای نفتی به «شرق» میگوید که تداوم جنگ در خلیج فارس مسائل بازار نفت را قدری پیچیده میکند؛ اول اینکه روسیه بزرگترین ذینفع بازار نفت از جنگ خلیج فارس بوده چراکه هم توانسته است نفت خود را با قیمت بالا بفروشد و هم از تحریم معاف شود و هم مشتریان جدید مانند ژاپن پیدا کند. بنابراین مشخص نیست که روسیه در این بازار چه واکنشی نشان بدهد و آیا تولید نفت خود را به سبب مشتریان جدید افزایش بدهد، یا نه بهدنبال افزایش درآمد ناشی از قیمتهای بالای نفت باشد؟ او ادامه میدهد: عربستان هم در وضعیت مشابه روسیه قرار دارد و در حال حاضر از قیمتهای بالای نفت منتفع شده است. در حالی که قبل از جنگ قیمت نفت به میانه کانال ۶۰ دلار سقوط کرده و درآمدهای نفتی این کشور را کاهش داده بود. به جز این عراق به عنوان تولیدکننده شریک و متحد استراتژیک ایران شناخته میشود و چین به عنوان مصرفکننده نفت، چنین جایگاهی برای ایران دارد. با این تفاسیر باید پرسید که مسئله عبور نفتکشهای چینی و عراقی از تنگه هرمز چه شرایطی پیدا میکنند؟
رضا پدیدار، دیگر کارشناس انرژی، معادلات دیگری در بازار نفت جهان مطرح کرده و میگوید بازار نفت در زمان جنگ وضعیت هیجانی را تجربه کرد و مشتریان نفت به دلیل ترس از تداوم اختلال در بازار، شروع به خرید هیجانی و مازاد بر نیاز نفت کردند تا ذخایر استراتژیک خود را بهبود بدهند؛ مشتریان بزرگ مانند چین، هند و اندونزی از این دسته مشتریان هستند. بنابراین قیمتهای نفت به صورت هیجانی افزایش داشت اما مشخص نیست که این وضعیت تقاضا در ادامه تداوم داشته باشد.
او ادامه میدهد: بازار نفت پیش از جنگ با کاهش تقاضا مواجه بود، چراکه میزان مصرف سوختهای فسیلی در جهان رو به کاهش است و با افزایش بهرهوری، میزان مصرف انرژی جهان کاهش مییابد. به عنوان مثال گزارش مؤسسه مکینزی حاکی از آن است که میزان مصرف برق وسایل برقی که از سال ۲۰۲۰ به بعد ساخته شدهاند، حدود نصف نمونههای مشابه قدیمیتر است. همین گزارش حاکی از آن است که مصرف انرژی تا سال ۲۰۵۰ حدود ۴۰ درصد کاهش خواهد داشت و همزمان با این مسئله توسعه انرژیهای تجدیدپذیر به سرعت تقاضا را برای انرژیهای فسیلی کاهشی میکند. بنابراین چشمانداز قیمت نفت در بازار جهانی کاهش تقاضا و کاهش قیمت است و همین مسئله در صورت رفع تقاضای هیجانی بر قیمتها اثر میگذارد. این کارشناس تأکید میکند که افزایش تولید نفت هم میتواند روال کاهش قیمت نفت را سرعت بدهد و به ازای هر یک درصد افزایش تولید نفت دو درصد قیمت کاهش پیدا میکند. گذشته از این، کارشناسان بازار نفت به سودجویی برخی شرکتهای نفتی جهان و تلاش برای قیمتسازی اشاره میکنند و میگویند بسیاری از قیمتهای اعلامشده در چشمانداز آینده بازار جهان از سوی این شرکتها و تلاش برای سودجویی از وضعیت جنگی در بازار است. آنها همچنین تأکید میکنند که با در نظر گرفتن این معادلات قیمت نفت میتواند در میانمدت کاهشی شود.
حمید حسینی به «شرق» میگوید بهای نفت در میانمدت میتواند به ۸۰ تا ۹۰ دلار به ازای هر بشکه برسد و دولت اگر میخواهد از اهرم نفت و تنگه هرمز در مذاکرات استفاده کند، بهترین زمان آن، زمان فعلی است.
