۳۰ دی ۱۳۹۶ ۰۰:۰۰

کلان شهر‌ بودن یا نبودن؟ مساله این است

سامان بوك

تقریباً اولین چیزی که هر مسافر و توریست در بدو ورود به شهر کرمانشاه توجهش به آن جلب می‌شود تابلویی است با این مضمون: «به کلانشهر کرمانشاه خوش‌آمدید». مدت هاست که موضوع کلانشهر بودن یا نبودن کرمانشاه نقل همیشگی محافل رسانه‌ای استان است و مسئولان استانی و شهری هرگاه می‌خواهند از کرمانشاه در سخنانشان نام ببرند پیشوند کلانشهر را به آن اضافه می‌کنند. هفته گذشته بود که خبر خروج نام شهر کرمانشاه از لیست کلانشهرهای کشور فضای خبری و رسانه ای استان را تحت الشعاع قرار داد. در متن خبر آمده بود که «بر اساس ابلاغ وزارت کشور به استانداری کرمانشاه، کرمانشاه از نظر سطح بندی شهری دیگر کلانشهر نخواهد بود.» پس از اعلام این خبر موجی از واکنش های مثبت و منفی در فضای مجازی شکل گرفت. برخی خروج کرمانشاه از لیست کلانشهر ها را یک شکست برای تیم مدیریت استان قلمداد کردند و برخی دیگر مدعی بودند که کرمانشاه هیچگاه جزو کلانشهرها نبوده که حالا از آن لیست خارج شود.
شرایط کلانشهر شدن در ایران
در تعریف کلانشهر که بر اساس ضوابط امور شهری و شورا‌ها تنظیم شده است کلانشهر به شهری اطلاق می‌شود که یک میلیون نفر و یا بالاتر جمعیت داشته باشد. این در حالی است که طبق آخرین سرشماری سال 1395، شهر کرمانشاه 952 هزار نفر جمعیت دارد و طبق قانون کرمانشاه در زمره کلانشهرها قرار نخواهد گرفت؛ اما دو موضوع که باعث شده مسئولان و مردم، کلانشهر بودن کرمانشاه را باور کنند. اولین موضوع، سخنرانی سال گذشته وزیر کشور در مراسم آغاز عملیات احداث تونل قطار شهری است که در آن مراسم وزیر کشور قول کلانشهر شدن کرمانشاه را داده بود. عبدالرضا رحمانی فضلی در آیین آغاز عملیات احداث تونل قطار شهری کرمانشاه با اشاره به درخواست مسئولین شهر کرمانشاه مبنی بر کلانشهر شدن کرمانشاه، گفت: «مسئولین شهری کرمانشاه اعلام کرده‌اند که کرمانشاه 30 تا 40 هزار نفر جمعیت برای کلانشهر شدن کم دارد. چنانچه کرمانشاه برای کلانشهر شدن بین 30 تا 40 هزار نفر جمعیت کم داشته باشد و از طرفی اختیار این کار با من باشد، کرمانشاه از همین الان کلانشهر است و در این زمینه پیگیری‌های لازم را انجام خواهم داد.»
موضوع بعدی اما لیستی است که در تمامی سایت های داخلی و حتی سایت ویکیپدیا در مورد لیست کلانشهر های ایران منتشر شده است و نام کرمانشاه در ردیف نهم این فهرست دیده می شود.
مزایای کلانشهر بودن
کلانشهرها معمولاً از اهمّیّت سیاسی، اقتصادی، بازرگانی و فرهنگی زیادی برخوردارند و از مراکز مهم اقتصادی و تجاری هر کشور به‌حساب می‌آیند. همچنین کلانشهرها معمولا از امکانات بالاتری نسبت به دیگر شهرها برخوردار خواهند بود.از مزایای کلانشهری ، اختصاص بودجه های عمرانی ویژه کلان شهرها، امکان ایجاد مترو و ایجاد امکانات و تسهیلات رفاهی برای شهروندان است.
از طرف دیگر بهبود چارت سازمانی شهرداری و بهبود حقوق و مزایای پرسنل شهرداری از دیگر مزایای کلانشهر بودن است.
همچنین عضویت شهرداری در کمیسیون خاص امور کلانشهرها نیز از دیگر تبعات این موضوع است.
شهردار: هیچگاه کلانشهر نبودیم
بلافاصله پس از انتشار خبر خروج کرمانشاه از فهرست کلانشهرها آرش رضایی شهردار کرمانشاه در سخنانی جالب و تازه اعلام کرد که کرمانشاه هیچگاه کلانشهر نبوده است!
آرش رضایی در گفت و گو با ایسنا در این باره گفت: «بر اساس تقسیمات کشوری و مدیریتی برای تبدیل شدن یک شهر به کلانشهر شرط دارا بودن جمعیت حداقل یک میلیون نفری هم نیاز است.»
او ادامه داد: «بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت کرمانشاه ۹۶۵ هزار نفر است که بر اساس تقسیمات کشوری در حوزه کلانشهرها قرار نمی‌گیرد.»
رضایی با اشاره به سفر وزیر کشور به استان کرمانشاه در جریان کلنگ زنی تونل قطار شهری کرمانشاه، گفت: در این سفر با قولی که از وزیر کشور گرفتیم مقرر شد در تصمیمات اخذ شده در خصوص چارت سازمانی شهرداری و زیرساخت‌های اداری و سایر امتیازات مثبت کلانشهرها، کرمانشاه نیز با توجه به جمعیت ۹۶۵ هزار نفری از این امتیازات برخوردار شود.»
وی افزود: «این بدین معنی نیست که کرمانشاه کلانشهر شده و ما تنها با قول وزیر از امتیازات مثبت کلانشهرها استفاده می‌کنیم، اما هنوز رسما کلانشهر نشده‌ایم.» شهردار کرمانشاه در خصوص خبر منتشر شده در فضای مجازی مبنی بر خروج کرمانشاه از فهرست کلانشهرها، گفت: «این مطلب تنها یک سوء برداشت از یک نامه ادارای داخلی است. در گذشته با توجه به امتیازات خاصی که به کلانشهرها داده می‌شد بسیار اصرار داشتیم که هرچه سریعتر در زمره کلانشهرها قرار بگیریم، اما هم اکنون با توجه به برنامه ششم توسعه و تغییراتی که در بحث توزیع درآمدها در آن مطرح شده ترجیح این است که فعلا کلانشهر نشویم، زیرا از برخی امتیازات محروم می‌شویم.» رضایی افزود: «هم اکنون شهرداری کرمانشاه هم عضو اجلاس کلانشهرهای کشور است، زیرا در این اجلاس شهرداران شهرهایی که جمعیت نزدیک یک میلیون نفر دارند هم حضور دارند.»
رضایی در حالی در جدید ترین اظهار نظرش مدعی است که کرمانشاه هیچگاه کلانشهر نبوده است که او بارها و بارها در سخنرانی های خود کرمانشاه را کلانشهر و خود را شهردار کلانشهر معرفی می کرد و پورتال شهرداری کرمانشاه پر از پیشوند کلانشهر برای شهر کرمانشاه است.
ابلاغیه وزارت کشور یا نامه داخلی استانداری
در حالی که سایت ها و خبرگزاری های مختلف از عنوان «ابلاغیه وزارت کشور» برای نامه خروج کرمانشاه از فهرست کلانشهرها استفاده می کنند که با کمی دقت می توان فهمید که این نامه یک نامه داخلی است و از طرف لادن هاشمی مدیر کل امور شهری استانداری کرمانشاه خطاب به فلاحی مدیر کل دفتر برنامه ریزی، نوسازی و تحول اداری استانداری کرمانشاه نوشته شده و به هیچ عنوان ابلاغیه ای جدید از وزارت کشور به استانداری کرمانشاه صادر نشده است.
فضل الله رنجبر فرماندار کرمانشاه نیز در این باره به ایسکا نیوز گفته است: «هیچ ابلاغیه ای از سوی وزارت کشور در رابطه با خارج شدن اسم کرمانشاه از لیست کلانشهرها به استانداری، فرمانداری و شهرداری صادر نشده است.»
او با بیان این که کرمانشاه جزو کلانشهرها نبوده که از لیست خارج شود، گفت: «جمعیت شهر کرمانشاه در آخرین سرشماری سال 95 بالغ بر 946 هزار نفر است در حالی که جمعیت کلانشهرها باید 1 میلیون نفر باشند و جمیت کل شهرستان کرمانشاه 1 میلیون 83 هزار نفر است.»
فرماندار کرمانشاه ادامه داد: «تاکنون هیچ مرجعی اعلام نکرده که کرمانشاه کلانشهر است، اما خواسته مسوولان و مدیران استانی و شهرستان همواره تحقق موضوع کلانشهر شدن کرمانشاه بوده است.»
او افزود: «سال گذشته در سفری که وزیر کشور به کرمانشاه داشتند درخواست همه ما از وی آن بود که کرمانشاه را هم در لیست کلانشهرها قرار دهند.»
رنجبر گفت: «یک نامه داخلی میان دو واحد از واحدهای اداری استانداری مبنی بر استعلام موضوع کلانشهر بودن کرمانشاه رد و بدل شد که دفتر شهری استانداری پاسخ داد کرمانشاه کلانشهر نیست و این موضوع باعث سوءتفاهم و سوء برداشت در میان شبکه های مجازی شده است.»
او در رابطه با مزایای کلانشهر شدن کرمانشاه گفت: «در هیات دولت کمیسیونی مربوط به کلانشهرها است که در صورت کلانشهر شدن کرمانشاه هم می تواند جزو آن کمیسیون قرار گیرد و شهردار در جلسات مربوط به کمیسیون حضور پیدا کند؛ همچنین می توان به مزایایی که برای کارکنان شهرداری تابع وجود دارد اشاره کرد که کلانشهرها می توانند از آن امتیازات برخوردار شوند.»
کرمانشاه ذاتا کلانشهر است
بیژن کلهر نیا متخصص امور شهری و مدرس دانشگاه رازی کرمانشاه درباره تعریف کلانشهر از نظر علمی به شرق کرمانشاه گفت: «کلانشهر از نظر علمی یعنی یک شهر و تعدادی شهر اقماری در پیرامون آن که با هم یک حوزه منطقه ای را تشکیل دهند و نقش فرا ملی دارند. در مورد کلانشهر در جهان جمعیت زیاد ملاک نیست و آنچه بیشتر مورد توجه قرار می گیرد پلاسمای شهری است. از این دیدگاه هیچکدام از شهرهایی که در ایران عنوان کلانشهر را بر آن ها میگذارند کلانشهر نیستند.»
کلهر نیا ادامه داد: «این که وزارت کشور اصطلاح محدوده یک میلیون نفری را ملاک کلانشهر بودن قرار داده است یک اقدام اشتباه است. اصلا عبارت محدوده در کلانشهر مفهوم ندارد زیرا یک منطقه است. به نظر می رسید وزارت کشور در ذیل این تقسیم بندی های اشتباه می خواست امتیازهایی را واگذار کند. این تعریف اشتباه باعث شد که تعدادی شهر عنوان کلانشهر پیدا کنند تا وزارت کشور امتیازاتی را به آن شهرها واگذار کند.»
او افزود: «ابتدا آمدند و گفتند که ملاک ما شهرهای بالای 500 هزار نفر است که با این تعریف شهری مثل همدان هم در زمره کلانشهر ها تعریف می شد. باز هم ملاک تغییر کرد و این بار شهرهای بالای یک میلیون نفر را به عنوان کلانشهر معرفی کردند.» این استاد دانشگاه افزود: «اگر بخواهیم جمعیت شهر کرمانشاه را با احتساب جمعیت سر بار که روزانه به کرمانشاه برای خدمات و گردشگری و تجارت به کرمانشاه سفر می کنند و همچنین جمعیت پادگان ها را نیز به آن اضافه کنیم، جمعیت کرمانشاه به یک میلیون و صد هزار نفر می رسد.»
این دکترای شهرسازی در ادامه گفت: «کرمانشاه یکی از قطب های ده گانه توسعه ملی است؛ یعنی مرکز منطقه ای غرب کشور است. در طرح آمایش ملی نیز این موضوع تایید شده است. در طرح گردشگری ملی نیز کرمانشاه مرکزیت غرب کشور را در اختیار دارد؛ و کرمانشاه مرکزیت همدان و لرستان و کردستان است. اگر همه این ها را کنار هم بگذارید متوجه می شوید که کرمانشاه از هر لحاظ شرایط کلانشهری را داراست.»

کلهر نیا افزود: «ما در غرب ایران دیگر شهری با این مشخصات نداریم و حذف کرمانشاه از لیست کلانشهرها به ضرر غرب کشور است. اگر جایگاه بیستون و طاقبستان را در نظر بگیریم نقش کرمانشاه جهانی خواهد شد و جهانی بودن یکی دیگر از شرایط کلانشهر هاست. بازارچه های مرزی نیز چنین حالتی دارند. کرمانشاه تنها شهر غرب کشور است که نقش اقماری دارد و این یکی دیگر از ملاک های کلانشهر بودن است.»
کلهر نیا در ادامه با اشاره به اینکه اینکه وزارت کشور یک تصمیم غلط گرفته است و باید مسئولین استانی از کلانشهر بودن کرمانشاه دفاع کنند، گفت: «وظیفه مدیریت استان این است که مطالبه گری کند. نه فقط در مورد بحث کلانشهر بلکه در مورد موضوعات دیگر مثل فرودگاه که چندی پیش توسط نماینده همدان مطرح شد نیز باید دفاعیه مطرح گردد.» او ادامه داد: «الان وقت آن است که از این فرصت استفاده کنیم و یک مناظره ملی راه بیندازیم و بپرسیم که چرا در مورد کرمانشاه این گونه فکر می کنید. آن زمان که ما در 8 سال دفاع مقدس میجنگیدیم شما کجا بودید و چه می کردید که حق کلانشهری را از این مردم می گیرید؟»
کلهر نیا در پاسخ به این پرسش که چرا شهردار کرمانشاه اعلام کرده است که ما هیچگاه کلانشهر نبودیم، گفت: «این دیدگاه یک دیدگاه اشتباه است. ما ذاتا کلانشهریم. وقتی می گویند مرکز آمایش یعنی کلانشهر. وقتی می گویند طرح کاربری ملی یعنی کلانشهر.»
نکته مهمی که هیچکدام از مسئولین و کارشناسان کوچکترین اشاره ای به آن نکردند این است که اصولا به طور ذاتی کلانشهر خطاب کردن کرمانشاه چه تاثیر مثبتی می تواند بر بهبود فضای شهری بگذارد؟ چند سال از طرح تعریض و ساماندهی خیابان مدرس می گذرد و هنوز هیچ اقدامی نشده است؟ چند سال است که شهرداران مختلف می خواهند به داد قره سوی بیمار کرمانشاه برسند و هیچ نکرده اند؟ آیا اگر کلانشهر باشیم مشکل قدیمی سرویس های عمومی بهداشتی در سطح شهر حل خواهد شد؟ آیا با کلانشهر خواندن کرمانشاه پله برقی پل های هوایی تعمیر می شوند؟ کلانشهر خواندن کرمانشاه وضعیت تقاطع های غیر هم سطح امام حسین (ع) و دیگر تقاطع ها را حل می کند؟
به نظر می رسد مسئولین شهری و استانی و مردم باید بیشتر از آن که برای حذف کرمانشاه از لیست کلانشهر ها نگران باشند به فکر حل مشکلات شهری باشند. مشکلاتی که دیگر برای مردم کرمانشاه عادی شده ولی ناخود آگاه بر سیمای بصری شهر تاثیر منفی می گذارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «بله» و «روبیکا» بپیوندید.