یکی از همین روزهای اوایل اسفند

حافظ روحانی

روزی در اوایل اسفند سال 1344، چهار روز پیش از تولد 30‌سالگی، منصور قندریز در تصادف رانندگی کشته شد. مرگی تراژیک برای هنرمندی بااستعداد که بخت یاری‌اش نکرد تا از استعدادش آن‌چنان که باید بهره ببرد. با این‌ حال قندریز در عمر کوتاهش به‌ مدد چند رخداد در یادها ماند. کریم امامی نام او را در کنار حسین زنده‌رودی، فرامرز پیل‌آرام و بهزاد گلپایگانی قرار داد و از آنها با عنوان جدیدی نام برد که خود مکتب سقاخانه خواند. از طرف دیگر قندریز در کنار 11 نفر دیگر، یکی از بنیان‌گذاران تالار ایران است. حتی بعد از اینکه بیشتر بنیان‌گذاران تالار را ترک کرده و هریک پی تجربه شخصی خود می‌روند، قندریز در کنار روئین پاکباز و محمدرضا جودت می‌ماند و تا پیش از مرگ عضوی از گردانندگان تالار است. پس از مرگش بود که نام تالار ایران به احترامش به تالار قندریز تغییر کرد و با همین نام تا اوان انقلاب به کار خود  ادامه داد.

نخستین بارها در اوایل دهه 1380 می‌شد آثار منصور قندریز را تنها در نگارخانه‌های دولتی تماشا کرد. در این نمایشگاه‌های اندک آثار محدودی به‌ نمایش گذاشته می‌شد که معمولا در اختیار خانواده بود و در وضعیت نه‌چندان خوبی نگهداری شده بودند. می‌شد ردی را روی آثار دید که حاصل تاشدن بوم بود و نشان می‌داد که مالک اثر در نگهداری آن چندان تلاش و دقتی نکرده است. در آن سال‌ها نام قندریز بیشتر از دهان کسانی خارج می‌شد که با او رفت‌و‌آمدی داشتند و نقش روئین پاکباز در حفظ نامش از دیگران بیشتر بود. پاکباز که از بنیان‌گذاران تالار بود و تا پایان هم جزء گردانندگان ماند، در سال‌های پس از انقلاب در کلاس‌های خصوصی مبانی هنرهای تجسمی و تاریخ هنر درس می‌داد و در همان کلاس‌های تاریخ هنرش بود که همیشه نامی از منصور قندریز هم می‌آورد. در آن سال‌ها که بخت یافتن اثری از قندریز در نمایشگاهی بسیار اندک بود، پاکباز نسلی از شاگردانش را به تماشای آثار قندیز تشویق و حریص می‌کرد. بعدتر که کتابی از آثار نقاش به چاپ رسید، پاکباز در انتشارش نقش داشت و همکاری کرد. همه اینها باعث شد در میان آن سال‌های فراموشی، نام منصور قندریز  در یادها بماند.

رشد بازار هنر در یک دهه گذشته، فرصتی را فراهم کرد تا آثار منصور قندریز مجدد از پستوها بیرون بیایند و راهی حراجی شوند. زمان زیادی لازم نبود تا نگهداری اثری از منصور قندریز باب میل مجموعه‌داران آثار هنری شود که برای داشتن اثری از او سر و دست می‌شکستند. از نقاشی‌هایش که گاه روی گونی نقاشی می‌شد و بافت زمختش اسب‌های انتزاعی‌اش را همراهی می‌کردند تا چاپ‌ها که انگار یادآور طلسم‌ یا چشم‌زخم بودند؛ اما منصور قندریز سال‌ها بود که درگذشته بود و برخلاف دیگر همگنان‌ و هم‌نسلانش فرصت بهره‌بردن از روزگار پررونق خرید‌وفروش آثار هنری را نیافت. منصور قندریز در یکی از همین روزهای اوایل اسفند ماه 87 سال پیش به دنیا آمد و چهار روز پیش از سالگرد تولدش، در یکی از همین روزهای  اوایل اسفند درگذشت.