تاریخچه حیات روي کره زمین
حسامالدین فروزان
آیا میدانستید ستاره دریایی عمر جاودانه دارد؟ این موجود میتواند بهدفعات نامحدود جوان شود و به زندگی ادامه دهد. سؤالاتی از این دست آدم را یاد کتابهای «به من بگو چرا» میاندازد؛ کتابهای کشکولگونهای که در چندین مجلد چاپ میشدند و به نظر میرسید پاسخ همه سؤالات ما در آنها بود. مجله «دانستنیها» نیز در دهه 70 چنین حکمی داشت. «دایرهالمعارف حیات» نوشته گراهام ال. بینز از آندست کتابهایی است که اگر در قفسه کتابخانه مدرسه میدیدیم، با کنجکاوی برمیداشتیم و ورق میزدیم و دلمان میخواست آن را برای خودمان داشته باشیم. در این کتاب، طبقهبندی جانوران به شیوهای تازه صورت گرفته است.
تاریخ طبقهبندی جانوران
طبقهبندی جانوران از ابتدای پیدایش علوم طبیعی مورد توجه دانشمندان بوده است. علم طبقهبندی در واقع زیرمجموعهای از دانش آرایهشناسی زیستی (تاکسونومی) است. ارسطو به عنوان معلم اول، کتاب مهمی به نام تاریخ طبیعی نوشت و در مقام پدر علم جانورشناسی به دستهبندی جانوران بر اساس صفات اختصاصیشان پرداخت. حاصل کار ارسطو در حدود ۲۰۰۰ سال معتبر ماند. پس از آن، «جان دی»، زیستشناس انگلیسی، در سال 1705 میلادی تصور تازهای از گونههای جانوری به دست داد. «کارلوس لینه» دانشمند دیگری بود که در اواسط قرن هجدهم نظام طبقهبندی صحیحی را پایهگذاری کرد. لینه با تقسیمات بزرگ و کوچک سلسله جانوری را از بالا تا پایین نظم داد. در واقع لینه بنیانگذار «طبقهبندی علمی» به مفهوم امروزی بود. او جانداران را بر اساس مشخصههای همسان جسمی گروهبندی کرد. لینه در کتاب مهمش «نظام طبیعت» (۱۷۳۵ م) طبیعت را به سه سلسله اصلی تقسیم کرد: معدن، گیاه و جانور. پنج رتبه نیز برای هریک در نظر گرفت: رده، راسته، سرده،گونه و جوره. علم زیستشناسی پس از لینه تحت تأثیر آرای چارلز داروین و نظریه تکامل او قرار گرفت. طبقهبندی لینه برای سازگاری با «اصل نسب مشترک»
داروین بازبینی شد. نظریات داروین تأثیر زیادی در تغییر نظام طبقهبندی داشت. از دهه ۱۹۶۰ میلادی گرایشی به نام آرایهشناسی شاخهبندی رایج شد که آرایهها را در یک درخت تکاملی مرتب کرد. رابرت ویتاکر در 1969 طبقهبندیاي ارائه کرد با پنج سلسله تکسلولیها، آغازیان، گیاهان، قارچها و جانوران. توماس کاوالیز در 1998 طبقهبندی با شش شاخه اصلی صورتبندی کرد؛ شامل باکتریها، تکیاختهها، گیاهان تکسلولی، گیاهان، قارچها و جانوران.
دانشنامه حیات
در کتاب دایرهالمعارف حیات کینگ فیشر گونههای زیستی در چهار گروه جداگانه طبقهبندی و هریک با رنگی مشخص شدهاند: میکروارگانیسمها، گیاهان و قارچها، بیمهرگان و مهرهداران. گراهام ال. بینز فارغالتحصیل جانورشناسی از دانشگاه بریتیش کلمبیا است و چندسالی را به تحقیق روی اورانگوتانهای پارک ملی اندونزی گذرانده است و هماکنون از پژوهشگران دانشگاه کمبریج انگلستان است. او در مقدمه کتاب مینویسد: «این سیاره شلوغ زیستگاه مشترک ما و میلیونها گونه جانوری است که هرکدام حیاتی بسیار متفاوت دارند. برخی از گونهها فقط به مدت چند دقیقه یا چند روز زندهاند و لازم است از فرصت محدودی که دارند، بهطور کامل استفاده کنند. برخی دیگر از ارگانیسمها ممکن است یک هزاره زندگی کنند. عمر برخی درختان و صخرههای مرجانی به هزاران سال نیز میرسد». برای اولینبار در این کتاب طول عمر مشابه جانوران مورد توجه قرار گرفته است و فصلبندی کتاب از جانورانی با عمر چند ثانیه تا بینهایت امتداد دارد. در واقع ۳۰،۰۰۰ سال تاریخ تکامل بیولوژیکی جانوران از دریچه طول عمر روایت شده است. کتاب از آخرین یافتههای علمی استفاده میکند تا روایتی جذاب از حیات
جانوری به دست دهد. با توجه به اهمیت تصویر در ذهن خوانندگان امروزی، کتاب از تصاویر حیرتانگیز و دیدنی بهره میبرد. نویسنده سعی میکند شگفتی خواننده را برانگیزد و اهمیت جهان طبیعت و مسئولیت هریک از انسانها را برجسته کند. داستان انسان در قلب کتاب قرار گرفته است؛ به عنوان موجودی که بیش از همه بر حیات کره زمین اثر گذاشته و موجب نابودی آن شده است. در صفحاتی ویژه، نویسنده نگاهی دارد به جمعیت انسان از ابتدا تاکنون و عواملی همچون قحطی و خشکسالی و جنگهای جهانی که موجب مرگومیرهای جمعی شده است. کتاب را میتوانیم مقدمهای جامع و کامل بر موضوع گسترده تنوع زیستی حیات در کره زمین بدانیم؛ در عین حال که منبعی آموزشی در علم، زیستشناسی، تاریخ و جغرافیا است. اين كتاب در رده کتابهای مرجع کودکان و نوجوانان قرار میگیرد، اما برای بزرگسالان هم نکات خواندنی بسیار دارد.
آیا میدانستید ستاره دریایی عمر جاودانه دارد؟ این موجود میتواند بهدفعات نامحدود جوان شود و به زندگی ادامه دهد. سؤالاتی از این دست آدم را یاد کتابهای «به من بگو چرا» میاندازد؛ کتابهای کشکولگونهای که در چندین مجلد چاپ میشدند و به نظر میرسید پاسخ همه سؤالات ما در آنها بود. مجله «دانستنیها» نیز در دهه 70 چنین حکمی داشت. «دایرهالمعارف حیات» نوشته گراهام ال. بینز از آندست کتابهایی است که اگر در قفسه کتابخانه مدرسه میدیدیم، با کنجکاوی برمیداشتیم و ورق میزدیم و دلمان میخواست آن را برای خودمان داشته باشیم. در این کتاب، طبقهبندی جانوران به شیوهای تازه صورت گرفته است.
تاریخ طبقهبندی جانوران
طبقهبندی جانوران از ابتدای پیدایش علوم طبیعی مورد توجه دانشمندان بوده است. علم طبقهبندی در واقع زیرمجموعهای از دانش آرایهشناسی زیستی (تاکسونومی) است. ارسطو به عنوان معلم اول، کتاب مهمی به نام تاریخ طبیعی نوشت و در مقام پدر علم جانورشناسی به دستهبندی جانوران بر اساس صفات اختصاصیشان پرداخت. حاصل کار ارسطو در حدود ۲۰۰۰ سال معتبر ماند. پس از آن، «جان دی»، زیستشناس انگلیسی، در سال 1705 میلادی تصور تازهای از گونههای جانوری به دست داد. «کارلوس لینه» دانشمند دیگری بود که در اواسط قرن هجدهم نظام طبقهبندی صحیحی را پایهگذاری کرد. لینه با تقسیمات بزرگ و کوچک سلسله جانوری را از بالا تا پایین نظم داد. در واقع لینه بنیانگذار «طبقهبندی علمی» به مفهوم امروزی بود. او جانداران را بر اساس مشخصههای همسان جسمی گروهبندی کرد. لینه در کتاب مهمش «نظام طبیعت» (۱۷۳۵ م) طبیعت را به سه سلسله اصلی تقسیم کرد: معدن، گیاه و جانور. پنج رتبه نیز برای هریک در نظر گرفت: رده، راسته، سرده،گونه و جوره. علم زیستشناسی پس از لینه تحت تأثیر آرای چارلز داروین و نظریه تکامل او قرار گرفت. طبقهبندی لینه برای سازگاری با «اصل نسب مشترک»
داروین بازبینی شد. نظریات داروین تأثیر زیادی در تغییر نظام طبقهبندی داشت. از دهه ۱۹۶۰ میلادی گرایشی به نام آرایهشناسی شاخهبندی رایج شد که آرایهها را در یک درخت تکاملی مرتب کرد. رابرت ویتاکر در 1969 طبقهبندیاي ارائه کرد با پنج سلسله تکسلولیها، آغازیان، گیاهان، قارچها و جانوران. توماس کاوالیز در 1998 طبقهبندی با شش شاخه اصلی صورتبندی کرد؛ شامل باکتریها، تکیاختهها، گیاهان تکسلولی، گیاهان، قارچها و جانوران.
دانشنامه حیات
در کتاب دایرهالمعارف حیات کینگ فیشر گونههای زیستی در چهار گروه جداگانه طبقهبندی و هریک با رنگی مشخص شدهاند: میکروارگانیسمها، گیاهان و قارچها، بیمهرگان و مهرهداران. گراهام ال. بینز فارغالتحصیل جانورشناسی از دانشگاه بریتیش کلمبیا است و چندسالی را به تحقیق روی اورانگوتانهای پارک ملی اندونزی گذرانده است و هماکنون از پژوهشگران دانشگاه کمبریج انگلستان است. او در مقدمه کتاب مینویسد: «این سیاره شلوغ زیستگاه مشترک ما و میلیونها گونه جانوری است که هرکدام حیاتی بسیار متفاوت دارند. برخی از گونهها فقط به مدت چند دقیقه یا چند روز زندهاند و لازم است از فرصت محدودی که دارند، بهطور کامل استفاده کنند. برخی دیگر از ارگانیسمها ممکن است یک هزاره زندگی کنند. عمر برخی درختان و صخرههای مرجانی به هزاران سال نیز میرسد». برای اولینبار در این کتاب طول عمر مشابه جانوران مورد توجه قرار گرفته است و فصلبندی کتاب از جانورانی با عمر چند ثانیه تا بینهایت امتداد دارد. در واقع ۳۰،۰۰۰ سال تاریخ تکامل بیولوژیکی جانوران از دریچه طول عمر روایت شده است. کتاب از آخرین یافتههای علمی استفاده میکند تا روایتی جذاب از حیات
جانوری به دست دهد. با توجه به اهمیت تصویر در ذهن خوانندگان امروزی، کتاب از تصاویر حیرتانگیز و دیدنی بهره میبرد. نویسنده سعی میکند شگفتی خواننده را برانگیزد و اهمیت جهان طبیعت و مسئولیت هریک از انسانها را برجسته کند. داستان انسان در قلب کتاب قرار گرفته است؛ به عنوان موجودی که بیش از همه بر حیات کره زمین اثر گذاشته و موجب نابودی آن شده است. در صفحاتی ویژه، نویسنده نگاهی دارد به جمعیت انسان از ابتدا تاکنون و عواملی همچون قحطی و خشکسالی و جنگهای جهانی که موجب مرگومیرهای جمعی شده است. کتاب را میتوانیم مقدمهای جامع و کامل بر موضوع گسترده تنوع زیستی حیات در کره زمین بدانیم؛ در عین حال که منبعی آموزشی در علم، زیستشناسی، تاریخ و جغرافیا است. اين كتاب در رده کتابهای مرجع کودکان و نوجوانان قرار میگیرد، اما برای بزرگسالان هم نکات خواندنی بسیار دارد.
