چشمانتظاری سرمایهگذاران نیروگاههای خورشیدی از صف تخصیص ارز تا توقف تجهیزات در گمرک
پاسخ رئیس ساتبا به مطالبات بخش خصوصی
توسعه نیروگاههای خورشیدی در ایران در حالی به یکی از راهکارهای اصلی جبران ناترازی برق تبدیل شده که سرمایهگذاران این حوزه میگویند روند اجرای پروژهها بیش از آنکه با محدودیت فنی مواجه باشد، درگیر مشکلات اداری، تأمین ارز، ترخیص تجهیزات و واگذاری زمین است. با توجه به تأخیر در تخصیص ارز و عدم تأیید ثبت سفارش واردکنندگان تجهیزات نیروگاههای خورشیدی، روند اجرای پروژههای جدید با چالشهایی جدی مواجه شده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
مریم علیزاده: توسعه نیروگاههای خورشیدی در ایران در حالی به یکی از راهکارهای اصلی جبران ناترازی برق تبدیل شده که سرمایهگذاران این حوزه میگویند روند اجرای پروژهها بیش از آنکه با محدودیت فنی مواجه باشد، درگیر مشکلات اداری، تأمین ارز، ترخیص تجهیزات و واگذاری زمین است. با توجه به تأخیر در تخصیص ارز و عدم تأیید ثبت سفارش واردکنندگان تجهیزات نیروگاههای خورشیدی، روند اجرای پروژههای جدید با چالشهایی جدی مواجه شده است.
در پی افزایش هزینههای حملونقل و واردات پس از شرایط جنگی، سرمایهگذاران و واردکنندگان نگران هستند که تجهیزات پس از ورود به گمرک، به دلیل نبود تخصیص ارز، برای مدت طولانی متوقف شده و هزینههای سنگین انبارداری و خواب سرمایه به آنها تحمیل شود. این نگرانی باعث شده بسیاری از مجریان و سازندگان نیروگاههای خورشیدی از واردات تجهیزات خودداری کنند. در حالی که اگر در ماههای گذشته وزارت صنعت، معدن و تجارت و سایر دستگاههای مسئول تمهیدات لازم را برای تسریع در تأیید ثبت سفارش و تخصیص ارز اتخاذ میکردند، حجم واردات تجهیزات افزایش مییافت، پروژههای بیشتری وارد مرحله اجرا میشد و در نهایت ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر کشور با سرعت بیشتری توسعه پیدا میکرد. درخصوص زمینهای ارائهشده برای استحداث نیروگاههای خورشیدی، باید اشاره کرد که به گواه برخی فعالان صنعت تجدیدپذیر، بعضا زمینهای واگذارشده نیز از نظر فنی قابلیت اجرای پروژه نداشته و رسیدگی به این مشکلات، زمان شروع به کار پروژه را با تأخیر فراوان روبهرو میکند. در چنین شرایطی، محمود طرزطلب، رئیس سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، در گفتوگوی اختصاصی با «شرق» به این انتقادها پاسخ داده و از بررسی روند تخصیص ارز، وضعیت تجهیزات وارداتی و برنامه جدید ساتبا برای آمادهسازی زمینهای مناسب خبر داده است.
بررسی تخصیص ارز؛ تجهیزات وارد شده به نیروگاه تبدیل شدهاند؟
ممنوعیت واردات توسط بازرگانان یا تولیدکنندگان، موضوعی نیست که به شرکتهای تولیدی تجهیزات نیروگاههای خورشیدی مربوط باشد. این مسئله در واقع ناشی از اختلافها و ناهماهنگیهای موجود میان ساتبا و وزارت صنعت، معدن و تجارت در فرایند ثبت سفارش و واردات تجهیزات است.
در نتیجه این ناهماهنگیها، بسیاری از تولیدکنندگان و سرمایهگذاران مدتهاست موفق به ثبت سفارش نشدهاند و پروژههای آنها در بلاتکلیفی باقی مانده است. این تأخیرها در شرایطی رخ داده که همزمان با وقوع جنگ، هزینههای واردات و حملونقل نیز بهشدت افزایش یافته و فرایند تأمین تجهیزات را با چالشهای مضاعف مواجه کرده است؛ موضوعی که در نهایت روند توسعه نیروگاههای خورشیدی را کُند کرده و هزینه اجرای پروژهها را بهطور درخور توجهی افزایش داده است. در این زمینه، رئیس ساتبا با اشاره به انتقادهای مطرحشده درباره نحوه تخصیص ارز به واردکنندگان تجهیزات نیروگاههای خورشیدی گفت: «باید میان تولیدکنندگان و بازرگانان تفکیک قائل شد. عمده افرادی که ساتبا برای دریافت ارز به وزارت صمت معرفی کرده، تولیدکنندگان بودهاند و تعداد بازرگانانی که از این مسیر موفق به دریافت ارز شده باشند، بسیار محدود است». به گفته او، ساتبا در حال بررسی روند تخصیص ارز از اواسط سال ۱۴۰۳ تاکنون است؛ بررسیای که قرار است مشخص کند چه میزان ارز به تولیدکنندگان و چه میزان به بازرگانان اختصاص یافته، مجوزها توسط چه نهادهایی صادر شده و تجهیزات واردشده در نهایت به احداث نیروگاه منجر شدهاند یا خیر. طرزطلب گفت نتایج این بررسی تا پایان هفته نهایی خواهد شد و تأکید کرد: «صرف واردات تجهیزات برای ساتبا ملاک موفقیت نیست؛ مهم این است که این تجهیزات به ظرفیت واقعی تولید برق تبدیل شوند. اگر تجهیزاتی وارد کشور شده اما به نیروگاه تبدیل نشده باشد، باید علت آن مشخص شود».
رئیس ساتبا: واردات تجهیزات باید به احداث نیروگاه منجر شود
یکی دیگر از انتقادات نیروگاهداران، ارائه مجوز به بازرگانان جهت ورود تجهیزات برق خورشیدی است. در نتیجه باید بین بازرگان و تولیدکننده تفکیک قائل شد. نخست اینکه براساس ضوابطی که ساتبا اعلام کرده است، مجوز واردات تجهیزات خورشیدی به بازرگانان داده نمیشود و این مجوز صرفا برای نیروگاهداران و تولیدکنندگان برق و انرژی صادر میشود. حالا اگر فردی با همین مجوز تجهیزات را وارد کند اما بهجای استفاده در پروژه خود، آن را در بازار به فروش برساند، سؤال اینجاست که مسئول نظارت و کنترل این موضوع چه نهادی است؟ این دقیقا وظیفه رگولاتور است. اگر چنین تخلفی رخ داده است، یعنی فرایند نظارتی دچار نقص بوده و این ایراد را نمیتوان صرفا متوجه واردکننده دانست. از سوی دیگر، حتی اگر فرض کنیم واردکننده یک بازرگان بوده و تجهیزات را در بازار فروخته است، این تجهیزات در نهایت به چه کسی فروخته میشود؟ قطعا به مصرفکنندهای که قصد اجرای نیروگاه خورشیدی را دارد. بنابراین تجهیزات از چرخه مصرف خارج نشده و شبکه تأمین نیز نباید دچار اختلال شود. مشکل اصلی این است که بازرگان در این حوزه عملا نقش دارند، اما جایگاه آنها در مقررات بهطور شفاف تعریف نشده است. در نتیجه، این موضوع سبب بالارفتن هزینههای تأمین قطعات پروژههای برق خورشیدی میشود. در ادامه رئیس ساتبا در واکنش به برخی انتقادها به فعالیت بازرگانان در این حوزه گفت: «ما مخالف حضور بازرگانان نیستیم. حتی اگر قرار باشد تجهیزات مورد نیاز نیروگاههای خورشیدی وارد کشور شود، این موضوع باید نسبت به بسیاری از کالاهای غیرضروری در اولویت باشد». به گفته او، آنچه برای ساتبا اهمیت دارد، کیفیت تجهیزات و استفاده از آنها در پروژههای نیروگاهی است، نه میزان سود یا قیمت فروش تجهیزات.
تجهیزات متوقف در گمرک؛ بخشی از پروندهها همچنان بلاتکلیف است
یکی دیگر از گلایههای فعالان صنعت، توقف تجهیزات نیروگاهی در گمرک است؛ موضوعی که به گفته سرمایهگذاران، اجرای برخی پروژهها را ماهها به تعویق انداخته است. طرزطلب در پاسخ به این انتقادها گفت: هر تولیدکنندهای که شرایط لازم را داشته باشد، ساتبا برای ترخیص تجهیزات او معرفینامه صادر کرده است. او افزود: بخشی از پروندهها به دلیل مسائل اداری یا ارائه تضامین از سوی متقاضیان هنوز در جریان است و در برخی موارد نیز خود سرمایهگذاران مراحل لازم را تکمیل نکردهاند. به گفته رئیس سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق، درباره واردات تجهیزات، ساتبا برای ترخیص کالا از گمرک، نامههای لازم را در اختیار شرکتها قرار میدهد. با این حال، باید در نظر داشت که هرچند صدور این نامهها انجام میشود، اما در عمل به دلیل اینکه مستندات قانونی لازم در سامانه ثبت سفارش وجود ندارد، گمرک برای ترخیص کالا از واردکنندگان ضمانتنامه بانکی معادل صددرصد ارزش کالا مطالبه میکند. این در حالی است که بسیاری از واردکنندگان و تولیدکنندگان توان تأمین چنین ضمانتنامهای را ندارند. در نتیجه، تجهیزات آنها برای مدت طولانی در گمرک متوقف میماند و علاوه بر تحمیل هزینههای سنگین انبارداری و خواب سرمایه، روند اجرای پروژههای نیروگاههای خورشیدی را نیز با تأخیر جدی روبهرو میکند.
تخصیص ارز همچنان خارج از اختیار ساتبا
رئیس ساتبا درباره مهمترین مطالبه سرمایهگذاران یعنی تأمین ارز پروژهها نیز گفت: تصمیمگیری درباره منابع ارزی در اختیار وزارت صمت و بانک مرکزی است. با این حال، او تأکید کرد: «با توجه به ناترازی انرژی کشور، انتظار داریم تأمین ارز پروژههای نیروگاههای تجدیدپذیر در اولویت قرار گیرد».
طرزطلب همچنین از برگزاری جلسهای با مسئولان وزارت صمت در هفته آینده خبر داد و ابراز امیدواری کرد بخشی از مشکلات ارزی این صنعت برطرف شود.
زمینهای نامناسب؛ برنامه ساتبا جهت آمادهسازی سایتهای نیروگاهی
واگذاری زمینهای فاقد شرایط فنی نیز از دیگر انتقادهای سرمایهگذاران بوده؛ موضوعی که به گفته آنها موجب افزایش هزینهها و طولانیشدن زمان اجرای پروژهها شده است.رئیس ساتبا با تأیید وجود چنین مشکلاتی، گفت: در برخی موارد زمینهای معرفیشده برای احداث نیروگاه از نظر فنی مناسب نبودهاند.او از تدوین برنامهای خبر داد که براساس آن، زمینهای مناسب پس از انجام مطالعات فنی و فراهمشدن بخشی از زیرساختها به سرمایهگذاران واگذار خواهد شد. به گفته طرزطلب، این برنامه با هدف کاهش ریسک سرمایهگذاری و تسریع در اجرای پروژههای نیروگاه خورشیدی در دست اجراست.
مطالبات بخش خصوصی، چشمانتظار تحقق وعدههای ساتبا
با وجود توضیحات رئیس ساتبا و همچنین اقدامات مثبت صورتگرفته از سوی مسئولان این سازمان، فعالان صنعت انرژیهای تجدیدپذیر معتقدند مشکلات اصلی این بخش تاحدودی همچنان پابرجاست؛ از صف طولانی تخصیص ارز گرفته تا تجهیزات متوقف در گمرک و دشواری دسترسی به زمینهای مناسب. هرچند ساتبا از بررسی روند تخصیص ارز، پیگیری پروندههای گمرکی و اصلاح فرایند واگذاری زمین خبر میدهد، اما اثربخشی این اقدامات زمانی قابل ارزیابی خواهد بود که سرعت اجرای پروژهها افزایش یابد و سرمایهگذاران آثار عملی این وعدهها را در روند توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر مشاهده کنند. در پایان، همچنان پرسشهای مهمی بیپاسخ مانده است؛ ازجمله اینکه چه تعداد از شرکتهای واردکننده و تولیدکننده در ماههای گذشته در صف ثبت سفارش کالا و دریافت مجوزها قرار داشتهاند؟
پرسش مهمتر این است که اگر این فرایندهای طولانی و موانع اداری وجود نداشت و مجوزها در زمان مناسب صادر میشد، تا امروز چه میزان ظرفیت جدید نیروگاه خورشیدی در کشور به بهرهبرداری رسیده بود؟ چند مگاوات برق خورشیدی میتوانست وارد مدار شود؟ با وجود چالشهای مطرحشده از سوی فعالان صنعت، گفتوگوی صریح رئیس ساتبا درباره برخی از این مسائل و اعلام برنامههایی برای پیگیری موضوعاتی مانند تخصیص ارز، تعیین تکلیف تجهیزات گمرکی و اصلاح فرایند واگذاری زمین، میتواند نشانهای از پذیرش دغدغههای بخش خصوصی باشد. از سوی دیگر، باید در نظر داشت که بسیاری از مشکلات مطرحشده، صرفا در حوزه اختیارات ساتبا قرار ندارد و حل آن نیازمند هماهنگی میان دستگاههایی مانند وزارت صمت، بانک مرکزی، گمرک و سایر نهادهای مرتبط است. با این وجود، انتظار فعالان صنعت از ساتبا همچنان ایفای نقشی فعالتر در پیگیری مطالبات بخش خصوصی و تسریع فرایندهاست. بیتردید اگر وعدههای مطرحشده در این گفتوگو به نتایج عملی منجر شود، میتوان انتظار داشت بخشی از نگرانی سرمایهگذاران کاهش یافته و مسیر توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر با سرعت بیشتری دنبال شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
