دولت ایالات متحده از توافق جامع اتمی غیرنظامی با عربستان رونمایی کرد
چراغ سبز غنیسازی به ریاض
دولت ایالات متحده از یک توافق جامع هستهای غیرنظامی با عربستان سعودی پرده برداشت که حق غنیسازی داخلی را به ریاض اعطا میکند. مقامات ایالات متحده تأیید کردند که دولت دونالد ترامپ قصد دارد دستیابی به یک توافق گسترده هستهای با عربستان سعودی را اعلام کند؛ توافقی که میتواند مسیر را برای غنیسازی سوخت رآکتورهای هستهای در خاک این کشور هموار کند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: دولت ایالات متحده از یک توافق جامع هستهای غیرنظامی با عربستان سعودی پرده برداشت که حق غنیسازی داخلی را به ریاض اعطا میکند. مقامات ایالات متحده تأیید کردند که دولت دونالد ترامپ قصد دارد دستیابی به یک توافق گسترده هستهای با عربستان سعودی را اعلام کند؛ توافقی که میتواند مسیر را برای غنیسازی سوخت رآکتورهای هستهای در خاک این کشور هموار کند. این پیمان با هدف پیوند عمیقتر واشینگتن و ریاض طراحی شده است؛ چراکه جنگ جاری با ایران فشارهای مضاعفی بر روابط دوجانبه میان واشینگتن و ریاض وارد میکند. برآورد مقامات دولت ترامپ نشان میدهد که این ابتکار دیپلماتیک میلیاردها دلار درآمد برای صنعت هستهای آمریکا به همراه خواهد داشت و نقطه شروع آن شرکت وستینگهاوس خواهد بود که طراحی بسیاری از رآکتورهای صادراتی را بر عهده دارد.
دو مقام آمریکایی که به شرط ناشناسماندن درباره این دیپلماسی حساس با نیویورکتایمز صحبت میکردند، خبر دادند که دولت واشینگتن این توافق را به صورت رسمی با مقامات سعودی امضا و اعلام کرد. جزئیات دقیق این پیمان نیز اندکی پس از آن به کنگره ارائه خواهد شد. هرچند این توافق به احتمال فراوان از حمایت گسترده جمهوریخواهان برخوردار میشود، اما شماری از قانونگذاران هر دو حزب در کنار مقامات اسرائیلی مخالفت خود را ابراز کردهاند. نگرانی اصلی آنها این است که عربستان سعودی ممکن است از این پروژه غیرنظامی بهعنوان پوششی برای توسعه نهایی سلاحهای هستهای بهرهبرداری کند.
پایان توهم در خاورمیانه
این پیمان برای سالها روی میز مذاکره قرار داشت و در دوران دولت جو بایدن، بهعنوان بخشی از یک توافق جامعتر در نظر گرفته میشد که شناسایی دیپلماتیک اسرائیل توسط عربستان را نیز در بر میگرفت. اما پس از حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ گروه حماس به اسرائیل، چشمانداز چنین طرحی رنگ باخت. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با درک این بنبست، پیشنهاد همکاری هستهای غیرنظامی واشینگتن-ریاض را از هرگونه پیششرط مبنی بر به رسمیت شناختن اسرائیل جدا کرد. این توافق اکنون نیازمند بررسی در کنگره است که براساس قانون انرژی اتمی، قدرت رأیگیری برای صدور قطعنامه مخالفت را در اختیار دارد. با این وجود، در عمل احتمال تصویب آن بسیار بالاست؛ زیرا کنگره برای لغو ابتکار ترامپ نیازمند کسب اکثریتی است که توانایی وتو را خنثی کند. با این حال پیشبینی میشود که بحث و جدل بر سر این پیمان بهشدت بالا بگیرد. ترامپ برای نهاییکردن این معامله با شاهزاده محمد بنسلمان، رهبر دوفاکتو و ۴۰ساله عربستان سعودی، مجبور به پذیرش شروطی شد که ممکن است دسترسی بازرسان بینالمللی را به سایتهای مشکوک محدود کند؛ سایتهایی که به باور بازرسان میتوانند مسیری برای انحراف سوخت به سمت پروژههای تسلیحاتی باشند. او همچنین موافقت کرد که پس از انجام یک مطالعه مشترک با عربستان درباره توجیه اقتصادی تولید سوخت هستهای، سعودیها اجازه یابند در خاک خود به غنیسازی اورانیوم یا بازفرآوری پلوتونیوم بپردازند. روزنامه والاستریت ژورنال سهشنبهشب تأیید کرده بود که ترامپ این توافق را تصویب کرده است.
سایه تهدیدها
محمد بنسلمان پیش از این با صراحت هشدار داده بود که اگر ایران به سلاح هستهای دست یابد، او نیز چنین خواهد کرد و در یک مصاحبه تأکید کرد که این کار را «بدون هیچ شکی» انجام میدهد. ایران یک برنامه هستهای را هدایت میکند که دارای اهداف غیرنظامی است. پس از خروج ترامپ در سال ۲۰۱۸ از توافق هستهای دوران اوباما، ایران اورانیوم را تا سطح نزدیک به تسلیحاتی غنیسازی کرده است. ترامپ و شاهزاده محمد در جریان سفر ماه نوامبر گذشته ولیعهد به کاخ سفید، برای پیشبرد همکاریهای هستهای غیرنظامی به توافق رسیدند. از آن زمان تاکنون، مقامات آمریکایی و سعودی در حال مذاکره روی یک طرح مدون بودهاند. روزنامه نیویورکتایمز اوایل ماه جاری گزارش داد که دو طرف در طول بهار و تابستان مشغول نهاییکردن جزئیات بودهاند و هدفشان ارائه زودهنگام این طرح به کنگره است. این پیمان شامل دو نامه جانبی و محرمانه با مقامات سعودی است. انتظار میرود دولت استدلال کند که این نامهها حاوی اطلاعات تجاری انحصاری هستند و به مسائل حساس امنیت ملی میپردازند. اما شماری از اعضای کنگره ممکن است تا زمان انتشار عمومی تمامی این نامهها، حاضر به رأیدادن به نفع این پیمان نباشند.
پایان سختگیری
مدل توافقی که دولت ترامپ با عربستان به آن دست یافته است، «توافق ۱۲۳» نامیده میشود که یک چارچوب الزامآور قانونی را میان کشورها برای همکاری هستهای ایجاد میکند. تعهدات مندرج در چنین پیمانی با هدف تضمین عدم اشاعه سلاحهای هستهای تنظیم میشوند و ایالات متحده هماکنون ۲۶ توافق از این نوع را با ۵۱ دولت و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در اختیار دارد. امتیازاتی که ترامپ در مفاد این توافق هستهای به سعودیها داده، بسیار شایان توجه است. هنگامی که واشینگتن در سال ۲۰۰۹ توافق مشابهی را با امارات متحده عربی اجرائی کرد، شروط بسیار محدودکنندهتری اعمال شده بود. امارات با امضای یک «پروتکل الحاقی» با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بازرسیهای سختگیرانه را پذیرفت و از حق تولید سوخت بومی چشمپوشی کرد تا هرگونه احتمال دستیابی به زیرساختهای ساخت سلاح از بین برود. آن پیمان در حوزه عدم اشاعه هستهای بهعنوان یک «استاندارد طلایی» شناخته شد. با وجود اینکه دولت کنونی قصد دارد استدلال کند محدودیتهای دیگری ازجمله مشارکتهای مشترک با سعودیها اعمال خواهد شد تا واشینگتن بتواند نظارت دقیقی بر برنامه ریاض داشته باشد، اما این واقعیت پابرجاست که ترامپ از محدودیتهای مذاکرهشده توسط دولتهای بوش و اوباما عقبنشینی کرده است. در حالی که بخش اعظم مذاکرات با امارات در دوره ریاستجمهوری جورج دبلیو بوش انجام شد، این روند توسط باراک اوباما رئیسجمهور پیشین، تکمیل و در سال ۲۰۰۹ اجرائی شد. در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، توماس جی. باراک جونیور، تاجر و از تأمینکنندگان ارشد مالی ترامپ، به کاخ سفید پیشنهاد داد که شرکتهای آمریکایی ازجمله شرکت سهامی خاص خودش، به عربستان در ساخت نیروگاههای هستهای کمک کنند. آن پیشنهاد تا حدی به دلیل اکراه سعودیها از پذیرش سیاستهای عدم اشاعه آمریکا متوقف شد.
مهار توسعهطلبی در خلیج فارس
دولت بایدن نیز گفتوگوهایی با سعودیها بر سر یک توافق هستهای غیرنظامی داشت که بهعنوان بخشی از پیشنهاد شناسایی اسرائیل توسط عربستان مطرح میشد. مقامات آمریکایی اعلام کردند که در آوریل ۲۰۲۵، اندکی پس از بازگشت ترامپ به قدرت، کریس رایت، وزیر انرژی، در جریان سفری به عربستان، پیشنهادی را با شاهزاده محمد به بحث گذاشت که شش ماه پیش از سفر ولیعهد به واشینگتن صورت گرفت. ترامپ و شاهزاده محمد در ماه می بر سر برخی حملات و اقدامات ایالات متحده در جنگ با ایران با یکدیگر دچار اختلاف شدند. ولیعهد سعودی از اعطای مجوز به ارتش آمریکا برای استفاده از حریم هوایی عربستان جهت اسکورت نفتکشهای تجاری از طریق تنگه هرمز که ایران میگوید کنترل آن را در دست دارد، امتناع ورزید. اکنون این توافق هستهای غیرنظامی کمک میکند تا روابط واشینگتن و ریاض بار دیگر در مسیری باثباتتر قرار گیرد. در دوران بایدن، واشینگتن و ریاض همچنین درباره یک توافق دفاعی متقابل گفتوگو میکردند که بخشی از طرح گستردهتر همکاری هستهای در ازای به رسمیت شناختن اسرائیل بود. سعودیها مدتهاست مقامات آمریکایی را برای انعقاد یک پیمان دفاعی متقابل که به تصویب سنا برسد، تحت فشار قرار دادهاند تا رؤسای جمهور آینده آمریکا نتوانند بهراحتی از آن خارج شوند.
مقامات ریاض چنین توافقی را تا حدی برای بازدارندگی در برابر ایران طلب میکردند. ترامپ و شاهزاده محمد در نشست نوامبر گذشته در کاخ سفید، به تفاهمی درباره یک ترتیبات دفاعی میان دو دولت دست یافتند که شامل فروش جنگندههای پیشرفته اف-۳۵ به عربستان میشود، اما این تفاهم در حد معاهدهای که دولت برای تصویب به سنا ارائه دهد، نبود. در طول جنگ با ایران در سال جاری، عربستان برای تأمین موشکهای رهگیر جهت دفاع هوایی در برابر پرتابههای ایرانی به ایالات متحده متکی بوده است. با این حال، مقامات سعودی نگران هستند که سیاستهای آمریکا در خاورمیانه، ازجمله شراکت با اسرائیل، خطرات برای عربستان و دیگر کشورهای عرب خلیج فارس را افزایش دهد. تا حدی به همین دلیل، دیپلماتهای سعودی در تلاش برای برگزاری مذاکراتی با ایران بودهاند؛ دو کشوری که در سال ۲۰۲۳ با میانجیگری چین روابط دیپلماتیک خود را عادیسازی کردند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
