قربانیان تجاوز، ضرورت دادخواهی و راه دشوار اثبات ادعا
چند روز پیش «همشهری آنلاین» این خبر را منتشر کرد: «اواخر سال ۱۴۰۳ دو دختر نوجوان با مراجعه به پلیس مدعی شدند: چند هفته قبل با پسری آشنا شدم و روز حادثه با من تماس گرفت و قرار ملاقات گذاشت و از من خواست تا با خواهرم به سر قرار بروم. ما هم رفتیم و او هم با دوستش آمده بود.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
چند روز پیش «همشهری آنلاین» این خبر را منتشر کرد: «اواخر سال ۱۴۰۳ دو دختر نوجوان با مراجعه به پلیس مدعی شدند: چند هفته قبل با پسری آشنا شدم و روز حادثه با من تماس گرفت و قرار ملاقات گذاشت و از من خواست تا با خواهرم به سر قرار بروم. ما هم رفتیم و او هم با دوستش آمده بود. ابتدا قرار بود به یک کافیشاپ برویم اما یکباره به سمت خانهاش رفت و دیدیم که سه نفر از دوستان دیگرش هم در آنجا هستند و بدون توجه به نظر ما فقط به دنبال نیت شیطانیشان بودند. با ثبت این شکایت مأموران با نشانیهایی که دو خواهر در اختیارشان قرار داده بودند، به ردیابی متهمان پرداختند. دو شاکی هم به پزشکی قانونی معرفی شدند که معاینات تخصصی موضوع آزار و اذیت را تأیید کرد. با دستگیری متهمان در جریان بازجویی از آنها، یکی از پسرها مدعی شد نه آزار و اذیتی در کار بوده و نه اجباری، ما با هم دوست بودیم. در ادامه متهمان بار دیگر منکر اتهام خود شدند و گفتند ما به این دو خواهر آزار نرساندیم، فقط آنها را سوار خودرو کردیم و به داروخانه رفتیم و بعد از آن هم دیگر خبری از آنها نداشتیم و گزارش پزشکی قانونی را هم قبول نداریم. پس از اظهارات متهمان و تکمیل تحقیقات، برای آنها به اتهام آدمربایی و تجاوز کیفرخواست صادر و پروندهشان برای رسیدگی به شعبه ۳ دادگاه کیفری یک استان تهران فرستاده شد. در ابتدای این جلسه که بهصورت غیرعلنی برگزار شد، دو خواهر نوجوان درخواست اشد مجازات کردند. سپس متهمان یک به یک به جایگاه رفتند و اتهام آدمربایی و تعرض را رد کردند. در پایان جلسه قضات براساس مستندات پرونده و گزارش پزشکی قانونی، دو متهم پرونده را به ۴۰ میلیارد تومان خسارت به دو خواهر محکوم کرد». جزئیات حکم منتشر نشده است، اما نوع و میزان مجازات با توجه به اتهام، عجیب به نظر میرسد.
فرض کنیم زنی مدعی میشود به او تجاوز شده است؛ با این سخن چگونه باید برخورد کرد؟ اگر ادعا را بدون دلیل بپذیریم، خلاف منطق و اصول حقوقی است؛ چون هر فردی میتواند چنین ادعایی طرح کند. از سوی دیگر اگر انتظار داشته باشیم قربانی برای ادعای خود دلیل و مدرکی بیاورد، امر اثبات بسیار دشوار خواهد بود؛ زیرا اینگونه جرائم اغلب در خفا رخ میدهد و در نتیجه اساسا شاهد و مدرکی وجود ندارد. حال چه کنیم؟ اگرچه در قوانین کیفری از اقرار، شهادت و سوگند بهعنوان ادله اثبات جرم نام برده شده است، اما قراین و امارات نیز میتواند مستند قرار گیرد و موجب علم قاضی شود. بهترین مثال برای استفاده از قراین برای کشف حقیقت در این مسائل، داستان یوسف پیامبر در کتاب آسمانی است. وقتی یوسف در معرض اتهام تعرض به زلیخا قرار میگیرد، فردی در مقام داوری میگوید: اگر پیراهن یوسف از پیش دریده شده، زن راستگو است و اگر پیراهن یوسف از پشت چاک خورده باشد، زن دروغ میگوید و یوسف از راستگویان است.
شاید مهمترین چالش، روشننبودن مفهوم «تجاوز» باشد. واژه تجاوز دو معنا دارد: اول، برقراری رابطه جنسی بدون رضایت قربانی که در نظام حقوقی ما به جرم «زنای به عنف» شهرت دارد؛ دوم، خارجشدن از حریم شرعی و قانونی. گاهی در مواردی که در جامعه ما مفهوم تجاوز در رسانهها مطرح شده، تجاوز در معنای دوم بوده است. برای مثال، دو نفر با هم دوست هستند و رابطه دارند، گرچه این رابطه در کشور ما خلاف شرع و قانون است، اما تا زمانی که موضوع علنی یا شکایتی طرح نشود، موضوع مخفی میماند. پس از مدتی که رابطه دو طرف به هم میخورد، زن، مرد را متهم به تجاوز میکند و رابطه خود را که هرچند خلاف قانون اما رضایتمندانه بوده، عملی بدون رضایت قلبی توصیف میکند. در این موارد تجاوز به معنای خروج از حریم رخ داده است، اما عمل خشونتآمیز به آن معنا که عرف استنباط میکند، نیست. در تجاوز به معنای واقعی کلمه، فقدان رضایت قربانی یا عدم امکان تشخیص او (مثل مورد به کودکان)شرط است.
اما قربانی برای اثبات تجاوز چه کند؟ ماده 211 «قانون مجازات اسلامی» (1392) علم قاضی را اینگونه تعریف کرده است: «علم قاضی عبارت از یقین حاصل از مستندات بین در امری است که نزد وی مطرح میشود. در مواردی که مستند حکم، علم قاضی است، وی موظف است قراین و امارات بین مستند علم خود را بهطور صریح در حکم قید کند». اگر جرمی رخ داد، باید این اقدامات صورت گیرد: نخست، بلافاصله با پلیس 110 تماس گرفته شود تا مأمور با حضور در محل اظهارات بزهدیده را صورتجلسه کند. دوم، از وضع موجود فیلم و عکس تهیه شود یا از اطرافیان برای مشاهده وضع موجود و تنظیم استشهادیه دعوت شود. سوم، ابزارهای ارتباطی مثل تماسها یا پیامکهای تلفن همراه میتواند برای یافتن مجرم مورد استفاده قرار گیرد. چهارم، در اولین فرصت به پزشکی قانونی مراجعه شود تا پیش از بین رفتن آثار و صدمات، توسط پزشک معاینه صورت گیرد. و پنجم، از طریق وکیل دادگستری یا با مشورت از یک حقوقدان، فوری شکایت ثبت شود.
