مشکلات فراوان و دولتی تنها

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

سال گذشته و در بحبوحه رقابت پزشکیان و جلیلی برای دستیابی به مقام ریاست‌جمهوری و در پی تبلیغات گسترده مبنی بر بی‌فایده‌بودن حضور در انتخابات، در مقاله‌ای در همین نشریه (انتخابات، اصلاحات و ماهیت دموکراسی، روزنامه «شرق»، 6 تیر 1403) خطاب به مردم مردد و نیروهای سیاسی مخالف شرکت در انتخابات توضیح دادم که سیستم لیبرال‌دموکراسی غربی، ساختاری است که برای ایجاد ثبات و اجتناب از تغییرات انقلابی و ناگهانی ایجاد شده، اما سابقه پراکنده و منقطع مردم ایران در مواجهه با این سیستم موجب عدم آشنایی جمعی با مختصات آن شده، تا جایی که در کنار مردم عادی، حتی فعالان سیاسی هم انتظاراتی رؤیایی و غیرواقعی از فرایند‌های دموکراتیک داشته و دارند. حال و با گذشت 21 ماه از آن روزها به نظر می‌رسد بحثی در این زمینه البته نه با مردم، که با فعالان سیاسی اصلاح‌طلب ضروری به نظر برسد، به‌ویژه آنکه در روز‌های اخیر و پس از تأیید خبر استعفای معاون سیاسی و یکی از اعضای شورای رسانه‌ای دفتر رئیس‌جمهور، خبرهای غیر‌رسمی‌تر حاکی از استعفای محمد‌رضا عارف به دلیل نبود حمایت کافی اصلاح‌طلبان از دولت و نپذیرفتن آن از سوی مسعود پزشکیان است. در‌واقع نگاهی گذرا به فضای سیاسی و رسانه‌ای کشور در ماه‌های گذشته روشن می‌سازد که انتقادات از عملکرد دولت به نحو درخورتوجهی افزایش یافته و این در حالی است که جریانات و رسانه‌های اصلاح‌طلب نیز در این رویکرد با اصولگرایان همراه شده‌اند. در‌این‌میان اگر‌چه انتقادات اصولگرایان با توجه به مبانی فکری و رقابت‌های سیاسی قابل درک است، اما انتقادات اصلاح‌طلبان مبنی بر عدم تحقق لازم و کافی مطالبات اصلاح‌طلبانه، با توجه به عملکرد دولت و زمان سپری‌شده از دوره ریاست‌جمهوری پزشکیان منطقی و عاقلانه به نظر نمی‌رسد و لازم است در این زمینه به نکاتی توجه و تأمل بیشتر شود.

1- همه می‌دانیم که مهم‌ترین شعار پزشکیان و مهم‌ترین وجه تمایز او با رقیب اصلی‌اش اعتقاد او به ضرورت افزایش تعامل با غرب برای رفع تنگناهای اقتصادی بود. البته روشن است که سعید جلیلی به‌عنوان مهم‌ترین رقیب پزشکیان و جناح سیاسی حامی او، دیدگاه‌هایی بسته در زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی داشتند، اما جلیلی در فرایند مبارزات انتخاباتی، دیدگاه‌های خود در حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی را پنهان می‌کرد و فقط بر دیدگاه‌های ضد غربی خود تأکید داشت. در این چارچوب شعار گشایش در سیاست خارجی، به مهم‌ترین وجه ممیزه پزشکیان در انتخاباتی تبدیل شد که به پیروزی او منتهی شد و بدیهی است که پزشکیان از ابتدای ریاست‌جمهوری خود تلاش کرد که این شعار را تحقق ببخشد. اولین تلاش در این چارچوب حضور و مذاکرات پزشکیان و تیم سیاست خارجی او درنشست مجمع عمومی سازمان ملل در سال 2024 بود. اما این تلاش مشخصا نمی‌توانست نتیجه‌ای در بر داشته باشد، چرا‌که در آستانه انتخابات آمریکا، رهبران غربی در انتظار روشن‌شدن نتایج انتخابات بودند. با پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری و با وجود زمزمه‌های مخالف نیرو‌های افراطی، مذاکرات ایران و آمریکا در فروردین سال جاری (کمتر از سه ماه پس از آغاز به کار ترامپ) آغاز شد که در نهایت به حمله اسرائیل و آمریکا در خرداد‌ماه و در میانه مذاکرات انجامید. بعد از جنگ نیز تلاش‌های پزشکیان و تیم سیاست خارجی او برای تعامل با کشورهای اروپایی در مجمع عمومی سال 2025 به شکست انجامید. در‌واقع پزشکیان و تیم سیاست خارجی او هر‌چه را در توان داشتند، برای تعامل با غرب انجام دادند اما در‌نهایت به نتیجه‌ای نرسیدند. در این شرایط و وقتی رئیس‌جمهور از امکان‌ناپذیر بودن تعامل با غرب در شرایط فعلی سخن می‌گوید، کنش سیاسی منطقی و قابل انتظار از اصلاح‌طلبان به‌عنوان یک نیروی سیاسی با‌تجربه، پذیرش نظر نامزد پیروز خود در انتخابات و حمایت از دولت منتسب به خود در برابر مخالفان است، نه انتقاد از او و حمله به تیم دیپلماتیک دولت.

2- نگاهی به روند تحولات سیاسی کشور به‌ویژه پس از دوم خرداد نشان می‌دهد که با وجود عظمت و شکوه فرایندی که به پیروزی محمد خاتمی انجامید، شدت‌گرفتن رقابت نیروهای سیاسی پس از دوم خرداد موجب شده بخش درخورتوجهی از انرژی و توان جریانات سیاسی، صرف مقابله با نیروهای مخالف شود و این روند تا جایی پیش رفته که حتی کار به مقابله و سنگ‌اندازی در برابر موفقیت‌ها و سیاست‌های راه‌گشای جریان مقابل هم کشیده شده است. پزشکیان با درک درست از مضرات چنین تقابل‌هایی تلاش کرده که سیاست‌های خود را با همراهی حد‌اکثری نیرو‌های سیاسی حاکم پیش ببرد و در این چارچوب نمی‌توان از او انتظار داشت که برخی از وعده‌های خود مانند رفع فیلترینگ را بدون اقناع حد‌اکثری در بلوک قدرت پیش ببرد، هر‌چند در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی نیز اقدامات ارزشمندی مانند اجتناب از ابلاغ لایحه حجاب و ایجاد فضای نسبتا با‌نشاط در عرصه‌های فرهنگی و هنری انجام شده.

3- همه می‌دانیم که دولت پزشکیان برای گذر از مشکلاتی که کشور به آن مبتلاست، ناچار است تصمیم‌های سختی را به‌ویژه در حوزه‌های اقتصادی اتخاذ کند که تبعات آنها می‌تواند پیش‌بینی‌ناپذیر باشد. در این راستا از یک طرف دولت نیاز به حمایت دارد تا اعتماد‌به‌نفس لازم برای اتخاد تصمیم‌های سخت را به دست آورد و از طرف دیگر مردم هم نیاز دارند که برای مواجه‌شدن با مشکلات ناشی از اصلاحات اجتناب‌ناپذیر اقتصادی، اطلاعات مورد نیاز را برای مواجهه با مشکلات و ترسیم چشم‌انداز آتی کسب کنند، حال واقعا واقعیت جز این است که فشار به دولت و انتقاد از آن، تنها اعتماد‌به‌نفس لازم را از دولت برای اصلاحات سلب می‌کند و آن را به طرف ناکار‌آمدی بیشتر سوق می‌دهد.

البته در شرایط سیاسی امروز ایران که یک جناح سیاسی در پی ابلاغ قانون حجاب و خروج از ان‌پی‌تی است و جناح مقابل در پی حل مشکل با غرب و رفع فیلتر اینترنت، مطلوب‌تر آن است که هر دو جناج سیاسی با درک محدودیت‌های دولت و فشار‌های وارد بر آن رویکردی ملی را در پیش گرفته و مواضع خود را تا حد امکان تعدیل کنند، اما واقعیت آن است که وقتی مخالفان دولت پزشکیان افزایش دو هزار تومانی قیمت بنزین را به مسئله‌ای جدی تبدیل کرده و درباره آن افشاگری می‌کنند، انتظار زیادی از آنان نمی‌توان داشت. در این شرایط هوشیاری فعالان سیاسی اصلاح‌طلب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، چرا‌که در‌نهایت دولت چهاردهم دولت مورد حمایت اصلاح‌طلبان به شمار می‌رود و شکست یا پیروزی آن در‌نهایت به حساب اصلاح‌طلبان گذاشته خواهد شد.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.