بال تار، خالق جهان مالیخولیایی درگذشت
سینمای جهان یکی از صداهای منحصربهفرد خود را از دست داد. «بلا تار» فیلمساز مجارستانی و از رادیکالترین و تأثیرگذارترین مؤلفان تاریخ سینما، پس از یک دوره طولانی بیماری در ۷۰سالگی درگذشت؛ هنرمندی که جهانهایی زمستانی، فرسوده و در آستانه خاموشی را به یکی از ماندگارترین تجربههای زیباییشناختی بدل کرد.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
سینمای جهان یکی از صداهای منحصربهفرد خود را از دست داد. «بلا تار» فیلمساز مجارستانی و از رادیکالترین و تأثیرگذارترین مؤلفان تاریخ سینما، پس از یک دوره طولانی بیماری در ۷۰سالگی درگذشت؛ هنرمندی که جهانهایی زمستانی، فرسوده و در آستانه خاموشی را به یکی از ماندگارترین تجربههای زیباییشناختی بدل کرد.
او نمونه کامل «مؤلفِ مؤلفها» است؛ هنرمندی که از کارگردانی کمنامونشان بیرون از مجارستان، به یکی از چهرههای تحسینشده سینمای جهان بدل شد و همزمان شور سینمادوستیِ مشتعل را در میان لشکری رو به گسترش از پیروان برانگیخت. فیلم لعنت (۱۹۸۸) نخستین بیان کاملِ سبکی را عرضه کرد که تار در چهار فیلم بلند شگفتانگیزِ پس از آن نیز ارائه داد: آثاری با فیلمبرداری سیاهوسفید عبوس، برداشتهای طولانی با میزانسنهای پیچیده و دقیق، ریتمی هیپنوتیزمکننده و روایتهایی رازآلود که آکنده از حس فاجعهای قریبالوقوع هستند. او گاه تجربههایی عجیب داشته؛ از مسیری که به عظمت مسحورکننده و جسورانه هفتونیمساعته «تانگوی شیطان» به مینیمالیسم عریانِ «اسب تورین» ختم شد. «اسب تورین» در بخش رقابتی جشنواره برلین در سال ۲۰۱۱ به نمایش گذاشته شد و خرس نقره جایزه بزرگ هیئت داوران و همچنین جایزه فیپرشی را دریافت کرد.
«تار» کارش را با مجموعهای از فیلمهای مستندنما، تند و پرتنش آغاز کرد؛ آثاری که از درگیری فوری با مسائل اجتماعی معاصر در «آشیانه خانواده» ۱۹۷۷ بهتدریج به مطالعهای نمایشیتر، انتزاعیتر و خفقانآور از حرص و تباهی در «مردم پیشساخته» رسید؛ فیلمی که استفاده جسورانهاش از ترکیببندیهای نامتعارف و دیالوگهای غیرطبیعی، مستقیما به آثار متأخر «تار» راه میبرد. بااینهمه، ریشههای سینمای او در گرایشهای مستند موسوم به «مکتب بوداپست» همچنان در آثار متأخرِ بهشدت آراستهاش قابل تشخیص است؛ آثاری که تصنع غریب و ابعاد تاریک خیالپردازانهشان (گاه تا مرزهای شبهعلمی–تخیلی) بر وفاداری وسواسگونه به فضا و زمان استوار است. از این منظر، تار با دوربینی بهغایت سیّال، متنوع عمل میکند؛ از چرخیدن افراد لایعقل در میخانهای چرکمرده تا کار روزانه کشاورزان. آثار نمادین «تار» با دوربینهای متحرک
شناخته میشوند.
بلا تار (متولد ۱۹۵۵ در پِچ، مجارستان) کار خود را در اواخر دهه ۱۹۷۰ با فیلمهایی مستندنما و اجتماعی آغاز کرد؛ در آثارش با نگاهی بیپرده به فقر، فروپاشی خانواده و بنبستهای زندگی روزمره در سوسیالیسم متأخر مجارستان میپرداخت. این فیلمها، که ریشه در سنت مستندگرای «مکتب بوداپست» داشتند، بهتدریج مسیر «تار» را به سوی سینمایی هرچه انتزاعیتر، نمایشیتر و فلسفیتر گشودند.
در سینمای تار، دوربین نه صرفا ابزار ثبت، بلکه نیرویی زنده و حاکم است.
با وجود تاریکی و تهدید مداومی که بر این جهانها حاکم است، سینمای بلا تار سرشار از جذابیت و حتی نوعی شکوه است اما تکرارهای وسواسگونه و تعلیقی میآفرینند که هر لحظه در آستانه اوج و انفجار به نظر میرسند.
او هر بار در ساخت اثرش شگفتآفرین عمل کرد. اقتباس تلویزیونی او از مکبث تنها در دو پلان فیلمبرداری شد.
آکادمی فیلم اروپا با بیانیهای درباره درگذشت او اعلام کرد: «آکادمی فیلم اروپا درگذشت کارگردانی برجسته و چهرهای با صدایی قوی و سیاسی را سوگواری میکند».
از دیگر ساختههای بلا تار میتوان به «تقویم پاییز یا گاهنامه خزان» و «نفرین» اشاره کرد. «بلا تار» در سال ۲۰۲۳ جایزه افتخاری آکادمی فیلم اروپا را دریافت کرد و در سال ۲۰۲۲ نیز با دریافت جایزه یک عمر دستاورد جشنواره فیلم قاهره مورد تقدیر قرار گرفت.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
