تاریخ صد ساله گاهشمار لیزر
اسماعیل مؤمنی
هرچند اولین دستگاه لیزری با کاربرد عملی، 50 سال قبل ساخته شد، اما تاریخچه این نظریه کمی طولانیتر است. نقاط اوج این تاریخ را مرور میکنیم.
1917: «آلبرت اینشتین» نظریه «نشر برانگیخته» را ارائه کرد. طبق این نظریه، یک فوتون یا ذره نور، اتم را تحریک میکند که فوتون یکسانی را گسیل کند.
1953: «چارلز تاونز»، فیزیکدان آمریکایی، «میزر» را ساخت که بهنوعی پیشگام لیزر محسوب میشود.
1957: «گوردون گولد»، دانشجوی دکترا که زیر نظر تاونز پژوهش میکند و واژه «لیزر» هم از ابداعهای اوست، این نظریه را ارائه میدهد که میتوان با استفاده از نور، اتمها را بهگونهای برانگیخته کرد که پرتوهای همدوس نور تولید کنند.
1960: «تئودور میمن» اولین لیزر جهان را ساخت. او این لیزر را در آزمایشگاههای پژوهشی هیوز در کالیفرنیا ساخت که اولین لیزر عملیاتی جهان بود. چند ماه بعد «علی جوان» نخستین لیزر گازی دنیا را که ترکیبی از دو گاز هلیوم و نئون بود، اختراع کرد.
1961: برای اولینبار از لیزر در جراحی استفاده کردند. در این جراحی از لیزر برای تخریب و نابودکردن تومور شبکیه چشم استفاده کردند.
1962: لیزر دیود نیمهرسانا ابداع شد. این ابداع مهمترین گام برای لیزرهای تجاری کوچک امروزی بود.
1969: برای اولینبار استفاده از لیزر در اندازهگیری از دور (تلهمتری) آغاز میشود. در این آزمایش پرتویی از لیزر را به آینهای فرستادند که فضانوردان آپولو-11 در ماه قرار داده بودند. این پرتو لیزر پس از برخورد به آینه ماه، به زمین برگشت. بهاینترتیب دانشمندان توانستند فاصله زمین تا ماه را با دقت چند متر اندازه بگیرند.
1971: برای نخستینبار، از لیزر در شوها و نمایشها استفاده شد و بهاینترتیب لیزر وارد عرصه هنر میشود. در همین سال جایزه نوبل فیزیک را به دلیل ابداع «هولوگرافی» به «دنیس گابور»، فیزیکدان انگلیسی- مجارستانی، اهدا کردند.
1974: اولین اسکنر بارکد فروشگاهی عرضه شد.
1975: آیبیام، اولین چاپگر لیزری را ارائه میکند.
1978: شرکت فیلیپس اولین دیسکخوان لیزری را میسازد، اما قیمت زیاد آن باعث میشود که در بازار موفق نباشد.
1982: اولین سیدیخوان عرضه شد. اولین سیدی موسیقی نیز «خیابان پنجاهودوم» اثر «بیلی جوئل»، خواننده آمریکایی، است.
1983: «رونالد ریگان»، سخنرانی «جنگ ستارگان» را ارائه میکند. وی در این سخنرانی درباره طراحی، ساخت و استفاده از سلاحهای لیزری در فضا صحبت میکند.
1988: برای اولینبار اروپا و آمریکایشمالی با کابل فیبر نوری بههم متصل میشوند. در این شیوه ارتباطی، از پالسهای لیزر برای انتقال دادهها استفاده میشود.
1990: از لیزر در فرایندهای تولید صنعتی استفاده میکنند. این فرایندها شامل مدارهای مجتمع و تولید خودرو است.
1991: اولین جراحی لیزری برای درمان نزدیکبینی انجام میشود. برای اولینبار در جنگ خلیج فارس از مهمات هدایتشونده لیزری استفاده میکنند.
1996: توشیبا برای اولینبار دیسکخوان دیجیتال چندمنظوره (دستگاه دیویدی) را ارائه میکند.
2008: جراحان مغز و اعصاب در فرانسه، از لیزر فیبر اپتیک و جراحی لاپاراسکوپی برای نابودی سرطان مغز استفاده میکنند.
2010: اداره ملی امنیت هستهای آمریکا میگوید در تلاش برای همجوشی هستهای به یک مانع بسیار مهم برخورده است. در این روش قرار است با استفاده از 192 پرتو لیزر برای فشردهسازی توپهای کوچک از سوخت ساختهشده از دوتریوم و تریتیوم استفاده کنند.
هرچند اولین دستگاه لیزری با کاربرد عملی، 50 سال قبل ساخته شد، اما تاریخچه این نظریه کمی طولانیتر است. نقاط اوج این تاریخ را مرور میکنیم.
1917: «آلبرت اینشتین» نظریه «نشر برانگیخته» را ارائه کرد. طبق این نظریه، یک فوتون یا ذره نور، اتم را تحریک میکند که فوتون یکسانی را گسیل کند.
1953: «چارلز تاونز»، فیزیکدان آمریکایی، «میزر» را ساخت که بهنوعی پیشگام لیزر محسوب میشود.
1957: «گوردون گولد»، دانشجوی دکترا که زیر نظر تاونز پژوهش میکند و واژه «لیزر» هم از ابداعهای اوست، این نظریه را ارائه میدهد که میتوان با استفاده از نور، اتمها را بهگونهای برانگیخته کرد که پرتوهای همدوس نور تولید کنند.
1960: «تئودور میمن» اولین لیزر جهان را ساخت. او این لیزر را در آزمایشگاههای پژوهشی هیوز در کالیفرنیا ساخت که اولین لیزر عملیاتی جهان بود. چند ماه بعد «علی جوان» نخستین لیزر گازی دنیا را که ترکیبی از دو گاز هلیوم و نئون بود، اختراع کرد.
1961: برای اولینبار از لیزر در جراحی استفاده کردند. در این جراحی از لیزر برای تخریب و نابودکردن تومور شبکیه چشم استفاده کردند.
1962: لیزر دیود نیمهرسانا ابداع شد. این ابداع مهمترین گام برای لیزرهای تجاری کوچک امروزی بود.
1969: برای اولینبار استفاده از لیزر در اندازهگیری از دور (تلهمتری) آغاز میشود. در این آزمایش پرتویی از لیزر را به آینهای فرستادند که فضانوردان آپولو-11 در ماه قرار داده بودند. این پرتو لیزر پس از برخورد به آینه ماه، به زمین برگشت. بهاینترتیب دانشمندان توانستند فاصله زمین تا ماه را با دقت چند متر اندازه بگیرند.
1971: برای نخستینبار، از لیزر در شوها و نمایشها استفاده شد و بهاینترتیب لیزر وارد عرصه هنر میشود. در همین سال جایزه نوبل فیزیک را به دلیل ابداع «هولوگرافی» به «دنیس گابور»، فیزیکدان انگلیسی- مجارستانی، اهدا کردند.
1974: اولین اسکنر بارکد فروشگاهی عرضه شد.
1975: آیبیام، اولین چاپگر لیزری را ارائه میکند.
1978: شرکت فیلیپس اولین دیسکخوان لیزری را میسازد، اما قیمت زیاد آن باعث میشود که در بازار موفق نباشد.
1982: اولین سیدیخوان عرضه شد. اولین سیدی موسیقی نیز «خیابان پنجاهودوم» اثر «بیلی جوئل»، خواننده آمریکایی، است.
1983: «رونالد ریگان»، سخنرانی «جنگ ستارگان» را ارائه میکند. وی در این سخنرانی درباره طراحی، ساخت و استفاده از سلاحهای لیزری در فضا صحبت میکند.
1988: برای اولینبار اروپا و آمریکایشمالی با کابل فیبر نوری بههم متصل میشوند. در این شیوه ارتباطی، از پالسهای لیزر برای انتقال دادهها استفاده میشود.
1990: از لیزر در فرایندهای تولید صنعتی استفاده میکنند. این فرایندها شامل مدارهای مجتمع و تولید خودرو است.
1991: اولین جراحی لیزری برای درمان نزدیکبینی انجام میشود. برای اولینبار در جنگ خلیج فارس از مهمات هدایتشونده لیزری استفاده میکنند.
1996: توشیبا برای اولینبار دیسکخوان دیجیتال چندمنظوره (دستگاه دیویدی) را ارائه میکند.
2008: جراحان مغز و اعصاب در فرانسه، از لیزر فیبر اپتیک و جراحی لاپاراسکوپی برای نابودی سرطان مغز استفاده میکنند.
2010: اداره ملی امنیت هستهای آمریکا میگوید در تلاش برای همجوشی هستهای به یک مانع بسیار مهم برخورده است. در این روش قرار است با استفاده از 192 پرتو لیزر برای فشردهسازی توپهای کوچک از سوخت ساختهشده از دوتریوم و تریتیوم استفاده کنند.
