تاب‌آوری در جهان غیرمتصل

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شعار امسال روز جهانی ارتباطات از «شریان‌های حیاتی دیجیتال» و «تاب‌آوری در جهانی متصل» سخن می‌گوید؛ شعاری که بر اهمیت اینترنت پایدار، دسترسی آزاد به ارتباطات و نقش فناوری در حفظ زندگی اجتماعی و اقتصادی تأکید دارد. اما تجربه امروز ما در ایران‌ بیش از آنکه تجربه تاب‌آوری در یک جهان متصل باشد، نوعی تلاش برای بقا در «جهانی غیرمتصل» است؛ جهانی که در آن اینترنت‌ به‌جای آنکه پلی برای ارتباط، آموزش، کار و زندگی باشد، هر لحظه ممکن است محدودتر شود. امروز اینترنت دیگر یک ابزار لوکس یا صرفا یک امکان سرگرمی نیست؛ اینترنت بخشی از زندگی روزمره، اقتصاد، آموزش، سلامت روان، ارتباطات انسانی و حتی هویت نسل جدید است. برای میلیون‌ها نفر، اینترنت محل کار است؛ برای بسیاری دیگر، پنجره‌ای به جهان، آموزش، دوستی، بازی، سرگرمی و حتی امید است. وقتی اینترنت بین‌الملل قطع یا محدود می‌شود، فقط چند اپلیکیشن از دسترس خارج نمی‌شود؛ بخشی از زندگی مردم مختل می‌شود. در سال‌های اخیر، تجربه قطعی اینترنت و حرکت به سمت اینترنت محدود، نشان داده آسیب این وضعیت فقط متوجه کسب‌وکارها نیست. روزنامه‌نگاران، پژوهشگران، دانشجویان، فریلنسرها، برنامه‌نویسان، تولیدکنندگان محتوا، معلمان، هنرمندان و حتی کودکان و نوجوانان، همگی تحت تأثیر این محدودیت قرار می‌گیرند. نسلی که جهان را در بستر ارتباطات دیجیتال شناخته، ناگهان با دیوارهای محدودیت مواجه می‌شود؛ دیوارهایی که فقط ارتباط را محدود نمی‌کنند، بلکه احساس حذف‌شدن از جهان را نیز به همراه دارند. حق دسترسی آزاد به اینترنت امروز دیگر بخشی از حقوق بنیادین شهروندی تلقی می‌شود؛ همان‌طور که حق آموزش، حق دسترسی به اطلاعات، حق کار و حق ارتباط انسانی اهمیت دارند. محدودیت گسترده اینترنت عملا بسیاری از این حقوق را تحت تأثیر قرار می‌دهد. وقتی دانشجو به منابع جهانی دسترسی ندارد، وقتی خبرنگار امکان ارتباط و راستی‌آزمایی ندارد، وقتی کسب‌وکار آنلاین متوقف می‌شود، وقتی نوجوان امکان بازی، یادگیری یا ارتباط با جهان را از دست می‌دهد، مسئله فقط یک اختلال فنی نیست؛ مسئله، محدودشدن بخشی از حق زیستن در جهان امروز است. اینترنت همچنین بخشی از سلامت روان و زیست اجتماعی نسل جدید شده است. برای بسیاری از جوانان، ارتباطات آنلاین جایگزین بخشی از فضاهای عمومی محدودشده شده‌ است. قطع ناگهانی این ارتباطات، احساس انزوا، اضطراب و بی‌ثباتی ایجاد می‌کند. حتی مفهوم «حق بازی» که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، در جهان امروز بخشی از حق تجربه کودکی، تعامل اجتماعی و اوقات فراغت سالم است. وقتی دسترسی به بازی‌های آنلاین، ارتباطات دوستانه یا پلتفرم‌های جهانی مختل می‌شود، تأثیر آن فقط تفریحی نیست، بلکه مستقیم بر تجربه زیسته نسل جدید اثر می‌گذارد. از سوی دیگر، ارائه اینترنت محدود به بخشی از جامعه، خطر شکل‌گیری شکاف جدیدی را در جامعه به وجود می‌آورد؛ شکافی میان کسانی که دسترسی دارند و کسانی که ندارند. اگر اینترنت آزاد به امتیازی برای گروهی خاص تبدیل شود، نابرابری دیجیتال تشدید خواهد شد؛ نابرابری‌ای که می‌تواند به نابرابری آموزشی، اقتصادی و فرهنگی نیز منجر شود. جامعه‌ای که بخشی از آن به جهان متصل باشد و بخشی دیگر پشت دیوار محدودیت بماند، به‌تدریج با شکاف‌های عمیق‌تری روبه‌رو خواهد شد. شعار امسال روز جهانی ارتباطات از تاب‌آوری در جهانی متصل سخن می‌گوید، اما شاید مهم‌ترین پرسش ما این باشد: چگونه می‌توان در جهانی که هر روز بیشتر بر پایه اتصال، ارتباط و گردش آزاد اطلاعات شکل می‌گیرد، با محدودیت و قطع ارتباط، تاب‌آوری واقعی ایجاد کرد؟ تاب‌آوری فقط به معنای تحمل شرایط سخت نیست، بلکه به معنای ایجاد امکان زندگی پایدار، امید، مشارکت و احساس تعلق در جامعه است. جامعه‌ای که ارتباطش با جهان محدود شود، دیر یا زود با فرسایش سرمایه اجتماعی، افزایش بی‌اعتمادی و احساس عقب‌ماندگی مواجه خواهد شد. امروز دفاع از اینترنت پایدار و آزاد‌ فقط دفاع از فناوری نیست؛ دفاع از حق آموزش، حق کار، حق دانستن، حق ارتباط و حتی حق داشتن یک زندگی عادی در جهان معاصر است. هرچند ذکر این نکته ضروری است که همه اینها به معنای بی‌توجهی به موضوع امنیت ملی نیست، بلکه اتفاقا رابطه مستقیمی با آن دارد و کارشناسان متعدد ادامه این روند را کاملا علیه امنیت ملی ارزیابی می‌کنند. در چنین شرایطی شاید بیش از هر زمان دیگری لازم باشد بپذیریم که ارتباطات‌ دیگر یک مسئله فرعی یا صرفا فنی نیست، بلکه بخشی از زیست انسانی و شرط مشارکت در جهان امروز محسوب می‌شود.