فضیلت امید

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: امید در جهان فعلی ما حتی در مقایسه با چند دهه پیش نیز رنگ باخته است و چندان درباره آن حرفی زده نمی‌شود. با این حال یکی از کتاب‌های قابل توجهی که در سال‌های اخیر درباره مفهوم امید نوشته شده، اثری است از استان ون هوفت که در چند فصل به جنبه‌های مختلف امید پرداخته است. نویسنده می‌گوید وقتی بر جبین آینده به جز بلا و مصیبت چیزی قابل مشاهده نیست، آن گاه روا است اگر بگوییم در روزگار ما انعطاف‌پذیری و نه امید آن فضیلتی است که بیش از همه مورد نیاز است. با این حال، او در کتابش نشان داده که امید صرفا یک ایستار وجودی اساسی برای همه ما نیست، بلکه اگر واقع‌بینانه باشد، فضیلتی مهم نیز هست: «سخن‌گفتن از فضیلت سخن‌گفتن از ویژگی‌ها و گرایش‌های شخصیتی‌ای است که به ما کمک می‌کنند زندگی را به نحوی خوب و شایسته زندگی کنیم. برای مثال، انسان شجاع قادر است در مقابل دشواری‌هایی که در دلش ترس می‌اندازند بایستد و این‌چنین در برنامه‌هایش موفق گردد. انسان گشاده‌دست و گشاده‌رو قادر است بر میل خویش به خودخواهی غلبه کند و این‌چنین، به نیازمندان کمک کرده، قدردانی و احترام دیگران را جلب نماید. به این شیوه و بسیاری شیوه‌های دیگر، انسان فضیلت‌مند قادر است در زندگی، به طریقی که انسان رذیلت‌مند نخواهد توانست، موفق گردد». بسیاری از ایده‌های بسط‌یافته در کتاب «امید»، برآمده از رشته سمینارهایی است که نویسنده به‌همراه دانشجویانش در دانشگان دیکن به عنوان بخشی از ملزومات ارزشیابی سومین سال تحصیل آنها ترتیب داده بود. او می‌گوید دانشجویان حضوری ملزم بودند در کلاس‌هایی شرکت کنند که در آنها بحث و نظر با استفاده از قالب گفت‌وگوی سقراطی مدرن صورت می‌گرفت، درحالی‌که دانشجویان غیرحضوری نظراتشان را در یک وبلاگ مطرح می‌کردند. در هر دو مورد، موضوع بحث خیلی ساده پرسش از چیستی امید بود. برخی پرسش‌هایی که در این کتاب طرح شده‌اند عبارتند از: امید چیست؟ چه فرقی با امیدواری دارد؟ و خودِ این دو چه نسبتی با خوش‌بینی، خوش‌باوری و خوش‌خیالی از یک‌ سو و بدبینی، یأس و کلبی‌مسلکی از سوی دیگر دارند؟ در کتابی که سراسر به «امید» پرداخته، نویسنده، استان وَن هوفت، می‌کوشد از درونِ سنتی که به امید عمدتا به‌مثابه فضیلتی اخلاقی و بعضا الهیاتی می‌نگرد به این پرسش‌ها پاسخ دهد. بااین‌حال، ورای این کندوکاو نظری، نویسنده در تلاش است به این تعبیر که «انسان به امید زنده است» معنا و عینیت ببخشد. بر طبق نظر وَن هوفت، امید چیزی حتی ریشه‌ای‌تر و ابتدایی‌تر از فضیلت است. امید ساختار بنیادین هستی ما و نحو زیستمان در جهانی مملو از خطرات و مخاطرات است. اهمیت وجودیِ امید چندان است که می‌توان گفت، بودِ ما همواره در امیدواربودنمان است. اینها نکاتی هستند که نویسنده، در قالب فصل‌ها و بندهای مختلف کتاب، می‌کوشد با اتکا به مثال‌های زندگی روزمره و نیز مباحث پیچیده‌ترِ فلسفی روشن سازد: نسبت امید با آرزو، عقلانی‌بودن امید، واقع‌بینی در امیدواری، کندوکاو در نحوۀ حضور امید در عرصه‌های پزشکی، سیاست و دین، آسیب‌شناسی امید و در همین ارتباط، موعودگرایی، هزاره‌گرایی و سایر باورهای آخرالزمانی.

امید، استان ون هوفت، ترجمه مهدی نصراله‌زاده، نشر بیدگل

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.