جنگ و دیپلماسی بدون رسانه

رفتار رسانه‌ای ایران در طول جنگ 40روزه و پس از آن بی‌برنامه، سردرگم و متناقض بوده است. ساختار نظامی و دیپلماسی ایران منبع مستقلی برای کار رسانه‌ای هدفمند و بابرنامه ندارد.

تلویزیون ایران جهت‌گیری‌هایی متفاوت از تصمیم‌های دستگاه سیاسی عالی که افسران عالی‌رتبه نظامی نیز در آنها حضور و مشارکت دارند، ارائه می‌کند. سایر رسانه‌های وابسته به طیف‌های مختلف سیاسی و فکری نیز حرف خودشان را می‌زنند و براساس اصل آزادی رسانه مواضع خود را بازتاب می‌دهند. تعدد حساب‌ها و صفحه‌ها در شبکه‌های اجتماعی مثلا تحلیلگر و استراتژیست و متخصص روابط بین‌الملل و دیپلماسی و انواع و اقسام جنگ‌ها وجود دارد. در این آشفتگی هر خبر نادرست یا ناقص یا کذب در جریان اطلاعات به گردش می‌افتد و هر تحلیل بی‌اساس، شعاری، غیرمستند، حزبی و جناحی منتشر می‌شود.

در این بازار آشفته کدام خبر راست است و کدام خبر دروغ. کدام تحلیل به سیاست‌های رسمی ایران در جنگ نزدیک است یا دور و کدام تحلیل تلاشی است برای تولید فشار بر نظام تصمیم‌گیری جنگ و دیپلماسی. تقریبا هیچ چیزی معلوم نیست. نتیجه این آشفتگی

 خبری-تحلیلی، سردرگمی مردم در قبال موضوعات جنگ و دیپلماسی است. این درهم‌ریختگی حتی بر نظام تصمیم‌گیری کشور و ثبات تصمیمات نیز اثرگذار است. ایران در داخل و خارج توفیقی در رقابت رسانه‌ای نداشته است.

این وضعیت ناشی از فقدان تمرکز بر وجه رسانه‌ای جنگ و دیپلماسی کشور است. امروزه با توسعه شبکه‌های اجتماعی و آسانی دسترسی عمومی به شبکه‌های اجتماعی برای تولید و مصرف محتوا، کار رسانه‌ای نظام سیاسی کشور فوق‌العاده سخت‌تر، حیاتی‌تر، پیچیده‌تر و دقیق‌تر است. اما به همین اندازه دستگاه‌ها و مسئول جنگ و دیپلماسی از اهمیت کار رسانه‌ای مربوط به جنگ و دیپلماسی مرتبط با آن غافل‌اند. یک دلیل مهم این غفلت بزرگ و مخاطره‌آمیز این است که ساخت سیاسی ایران معمولا خبر را به شکل «دستور» تلقی می‌کند. گویی آن چیزی که خبر داده می‌شود، مانند یک دستور است که همه باید قبول کنند. نتیجه دیگر این نگاه آمرانه و دستوری اعتقادنداشتن به آگاهی مردم است. وقتی شما به آگاهی دیگری معتقد باشید، برای اقناع او و ارائه تحلیلی بیشتر، دقیق‌تر، عمیق‌تر و حتی متنوع‌تر تلاش بیشتری می‌کنید. اما در یک نگاه آمرانه دستوری دچار خطای دید می‌شوید. اهمیت کار رسانه‌ای حرفه‌ای و متمرکز در مسائل جنگ و دیپلماسی کشور در برابر تجاوز دشمن، کمتر از اهمیت تسلیحات نظامی نیست. اگر ایران از نظر تسلیحات نظامی مورد نیاز این جنگ، مانند موشک و پهپاد وضع مطلوبی دارد، اما شرایط رکن رسانه‌ای جنگ و دیپلماسی آن بسیار نامطلوب است و تقریبا دیده نمی‌شود که دستگاه‌های مسئول توجهی به این کمبود و نقص بزرگ داشته باشند که اگر داشتند، آن را درست می‌کردند. جنگ با ابعاد گسترده و پیچیده و متنوعی که دارد، به شدت نیازمند یک ستاد خبری کارآمد و حرفه‌ای است. چنین ستادی باید از روزنامه‌نگاران مستقل و کارآمد با تجربه‌های طولانی در روزنامه‌نگاری جنگ، بحران، بین‌الملل و دیپلماسی، اجتماعی و سیاسی تشکیل شود. کار این ستاد باید تولید یا گزینش اخبار در امتداد اهداف و سیاست‌های رسمی سازمان جنگی و دیپلماسی ایران باشد. همچنین تولید انواع تحلیل‌های متناسب با استفاده از کارشناسان واقعی، نه رانتی به‌منظور آگاهی‌بخشی عمومی و ایجاد یک برداشت اندکی واحد در افکار عمومی باید از دیگر کارهای چنین ستادی باشد. اگر ایران چنین ستادی داشته باشد، حتی می‌تواند با برقراری ارتباط با مقام‌ها یا کارشناسان معتبر و گفت‌وگو با آنها در دولت‌های دیگر نیز اثرگذار باشد.

دولت برای تشکیل چنین ستادی پیشگام شود و با هماهنگی سایر نهادهای مرتبط مانند رهبری، شورای عالی امنیت ملی، نیروهای نظامی و مسئول تیم مذاکره کارهای خبری و تحلیلی جنگ و دیپلماسی را به این ستاد واگذار کند و از آنها بخواهد نه به عنوان تبلیغاتچی بلکه به عنوان روزنامه‌نگاران حرفه‌ای در چارچوب سیاست‌های جنگی و دیپلماتیک رسمی ایران عمل کنند. برای جلب مخاطب هرآنچه در کار روزنامه‌نگاری حرفه‌ای رایج و متعارف است، انجام دهند و حتی اجازه طرح مباحث انتقادی نیز داشته باشند.

در کنار این ستاد ضروری است که امنیت و استقلال و آزادی رسانه‌های خصوصی نیز به رسمیت شناخته شود تا بتوانند در این فرایند ملی مشارکت فعال داشته باشند.

در جهان رسانه‌ای‌شده امروز، ما خود‌ پیرامون و جهان را از چشم رسانه نگاه می‌کنیم. رسانه می‌تواند حتی به ما احساس خوشبختی بدهد یا ناکامی. رسانه می‌تواند ما را به ما برنده معرفی کند یا بازنده. در عرصه جهانی رسانه می‌تواند ما را جنگ‌طلب بشناساند یا صلح‌جویی که مورد تجاوز قرار گرفته است. بدون مدیریت رسانه‌ای کاملا حرفه‌ای و تخصصی، یک رکن مهم جنگ و دیپلماسی آن لنگ است.