شواهدی از اثربخشی آموزش دانشگاهی در بازار کار

بسیار گفته شده است که آموزش دانشگاهی با نیازهای بازار کار تطابق ندارد. این ادعا مدام تکرار شده که یکی از عوامل بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاه عدم هماهنگی یادگیری در دانشگاه و خواست‌های کارفرمایان از نیروی کار است. در این میان بیش از همه آموزش‌های علوم انسانی نقد شده است.

اما شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد آموزش دانشگاهی اثر‌بخش است و فارغ‌التحصیلان دانشگاه از توانمندی لازم برای فعالیت در بازار کار برخوردارند. یکی از شواهد مربوط، پژوهشی است که در معاونت توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در اواخر سال 1403 انجام شده اما مورد توجه قرار نگرفته است. این پژوهش در واقع ارزیابی عملکرد طرح کارورزی فارغ‌التحصیلان دانشگاه است. داده‌ه‍ای این تحقیق از پرسش‌نامه به دست آمده است و جامعه آماری آن را بیش از دوهزار و ۹۰۰ نفر فارغ‌التحصیل دانشگاه‌های کشور و بیش از 800 نفر از کارفرمایان تشکیل داده‌اند. از کارفرمایان پرسش شده است که چقدر آموخته‌های دانشگاهی کارورزان با نیازهای بازار کار تناسب دارد. 72 درصد از مدیران بنگاه‌های اقتصادی معتقد بودند آموخته‌های دانشگاهی فارغ‌التحصیلانِ کارورز با نیازهای بازار کار هماهنگی نسبتا خوبی داشته است. 77 درصد از کارفرمایان در جواب سؤالی که توانایی به‌کارگیری آموخته‌های دانشگاهی در واحد اقتصادی چقدر است، پاسخ داده‌اند که کارورزان توانایی نسبتا خوبی در به‌کارگیری آموزش‌های دانشگاهی دارند. داده‌های این پیمایش همچنین نشان می‌دهد 88 درصد از کارفرمایان معتقدند فارغ‌التحصیلان دانشگاهی کارورز هم علاقه‌مند به یادگیری هستند و هم تلاش زیادی برای افزایش مهارت‌های شغلی انجام می‌دهند. به‌عبارتی هم انگیزه یادگیری دارند و هم برای آن تلاش زیادی می‌کنند.

از دیگر یافته‌های جالب گزارش این است که 77 درصد کارفرمایان میزان خلاقیت، ابتکار و نوآوری فارغ‌التحصیلان دانشگاه را متوسط به بالا ارزیابی کرده‌اند. آنها مشاهده کرده‌اند که فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که دوره کارورزی را می‌گذرانند، از خلاقیت و نوآوری بالایی برخورداند. این یافته‌ها برخلاف تصور کسانی است که معتقدند آموزش‌های دانشگاهی در ایجاد خلاقیت و نوآوری اثری ندارد. بیش از 80 درصد کارفرمایان گفته‌اند فارغ‌التحصیلان دانشگاه مشارکت خوبی در پیشرفت اهداف بنگاه داشته‌اند. پس آموزش دانشگاهی در افزایش خلاقیت و نوآوری و روحیه مشارکت‌جویی اثرگذار بوده است.

براساس داده‌های این گزارش که البته باید توسط مؤسسات معتبری که کار نظر‌سنجی و پیمایش‌های ملی انجام می‌دهند یا دانشگاه‌ها که پژوهش‌ها و پیمایش‌های ملی انجام می‌دهند تکرار شود تا شواهد متقن‌تری به دست آید، نظام آموزش دانشگاهی اثربخش بوده است. این گزارش تحقیقی، ادعا و تصور کسانی را که معتقدند آموزش‌های دانشگاهی مطابق با نیازهای بازار کار نیست و دانشگاه‌ها بی‌توجه به صنعت و بازار دانشجو تربیت می‌کنند، رد می‌کند. جالب است که بیش از 50 درصد فارغ‌التحصیلانی که به عنوان کارورز در این طرح مشارکت داشته‌اند دانش‌آموخته علوم انسانی بوده‌اند. پس می‌توان گفت آموزش‌های علوم انسانی در دانشگاه‌ها بی‌ربط به فضای بازار کار نیست.

تصور اولیه این بوده است که فارغ‌التحصیلان علوم انسانی کم‌مهارت هستند و به همین دلیل نتوانسته‌اند مشغول کار شوند، اما دوره کارورزی فضایی فراهم کرده است تا آنها نشان دهند که با آموخته‌های دانشگاهی می‌توانند در بنگاه اقتصادی موفق باشند. با توجه به این شواهد که از اثربخشی آموزش دانشگاهی در بازار کار حکایت می‌کند، اگر آموزش‌های دانشگاهی به‌صورت مجازی و برخط دنبال شود که ممکن است اثربخشی آموزش‌های حضوری را نداشته باشد، از تطابق آن با نیازهای بازار کار کاسته می‌‌شود؛ بنابراین لازم است بر حضوری‌بودن آموزش‌های دانشگاهی تأکید بیشتری شود.