حمله اوکراین به کشتی ایرانی

درحالی‌که آمریکا حملات 13روزه‌اش را جمعه‌شب متوقف کرد، حمله غیرمنتظره اوکراین به یک کشتی تجاری ایرانی که روز شنبه در دریای خزر رخ داد، منشأ تحولی جدید در جنگ ایران و آمریکا به شمار رفته است. در اینکه این حمله یک بُعد جدید و مهم به جنگ افزوده و برخی از آن به عنوان گامی دیگر در جهت گسترش افقی یا حداقل عوارض جنگ یاد کرده‌اند، تردیدی نیست. اگرچه هنوز روشن نیست که آیا می‌توان این اتفاق را در حکم ایجاد یک جبهه جدید در جنگ بین ایران و آمریکا به شمار آورد یا خیر. تا اینجا روشن است که این تعرض اوکراین به لحاظ عملی جنگ در خلیج فارس را از جهاتی به جنگ اوکراین در شرق اروپا متصل کرده‌ است. وال‌استریت‌ژورنال از این حادثه به عنوان «تداخل رسمی دو جنگ» اسم برده است.

رئیس‌جمهور اوکراین مدعی شده این حمله که از فاصله هزار و 200 کیلومتری انجام شده، اقدامی علیه یک «محموله نظامی حامل قطعات پهپاد و موشک» بین روسیه و ایران بوده است. ایران این ادعا را تکذیب و محموله کشتی را آهن‌آلات ذکر کرده است. در ادعای زلنسکی این اتفاق به پهپادهای شاهد و نیز ادعای ارائه اطلاعات ماهواره‌ای روسیه به تهران برای هدف‌گیری تأسیسات نظامی آمریکا ربط داده شده است. این در حالی است که برخی ناظران اخبار غیررسمی درباره ارائه اطلاعات ماهواره‌ای را اگر درست باشد، واکنش مسکو به دادن امکاناتی توسط غرب به اوکراین برای زدن تأسیسات انرژی در بخش اعظم روسیه تلقی کرده‌اند.

حمله به کشتی تجاری ایرانی در دریای خزر در حالی است که اوکراین در اوایل تجاوزات اسرائیل و آمریکا به ایران و واکنش ایران علیه پایگاه‌های آمریکایی در برخی کشورهای عربی، داوطلب همکاری با این کشورها با هدف مقابله با پهپادهای ایرانی شده بود. ادعای اوکراین این بود که طی بیش از چهار سال گذشته در مقابله با پهپادهای شاهد تخصص کسب کرده است. این اتفاق جدید در دریای خزر در بستر اقدامات قبلی علیه ایران، بیش از پیش اوکراین را وارد معادلات خاورمیانه کرده است.

چند سؤال درمورد این اقدام تجاوزکارنه اوکراین مطرح است:

1- درحالی‌که اوکراین از این طریق توانایی خود را برای هدف قراردادن کشتی‌ها در خزر نشان داده، آیا قصد اوکراین فقط انجام یک حمله ایذایی بوده یا آن کشور قصد ادامه مستمر این حملات را در آینده دارد.

2- آیا هدف این اقدام اوکراین اعمال فشار اقتصادی بر ایران از طریق ایجاد اخلال در کریدور اصلی لجستیک دریایی بین ایران و روسیه و آسیای میانه و قفقاز بوده یا اهداف نظامی نیز از سوی اوکراین دنبال می‌شود. اهمیت این کریدور تجاری از این جهت است که بعد از شروع مجدد محاصره دریایی، آمریکا در دور جدید تجاوزات خود به دو پل در آق‌قلا در استان گلستان در روز اول جنگ 13روزه نیز حمله کرده بود. گفته می‌شود که این دو پل در مسیر کریدورهای تجاری ایران- اوراسیا و ایران- چین- اروپاست.

3- آیا اوکراین ضمن هماهنگی قبلی با آمریکا و احتمالا اسرائیل اقدام به حمله کرده است یا خیر. آمریکا تاکنون واکنشی  در این مورد نشان نداده است.

پاسخ به این سه پرسش، شاید در آینده نزدیک روشن کند که آیا با شکل‌گیری یک جبهه جدید در جنگ بین ایران و آمریکا مواجه هستیم یا این تحول فقط یک عمل ایذایی و محدود بوده است. فعلا پیش‌فرض همچنان این است که خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای سرخ، عراق و سوریه جبهه‌های جنگ ایران و آمریکا هستند و به تازگی خزر و اوکراین نیز به نحوی به این جنگ ارتباط یافته‌اند.

مسئله این است که اگر جبهه جدیدی شکل بگیرد، در آن صورت ایران ناچار به انجام اقداماتی برای تأمین امنیت آب‌های شمالی کشور نیز خواهد شد. برای این منظور چاره‌ای جز اقدام به انتقال برخی امکانات و نفرات و منابع به دریای خزر وجود نخواهد داشت که می‌تواند منشأ فشارهای جدیدی باشد. همچنین ممکن است که ایران نیز ناچار به مقابله‌به‌مثل علیه اهدافی در دریای سیاه و شاید در خاک اوکراین شود. در این صورت واکنش آمریکا، اروپا و ترکیه چه خواهد بود؟ واکنش روسیه نیز در این رابطه مهم خواهد بود و می‌تواند مسکو را نیز بیش از پیش وارد معادلات جنگ ایران و آمریکا کند.