آسیب گسترده ۳ کاخ سعدآباد با ۲۱ سنگرشکن

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

خبرنگاران رسانه‌های مختلف دیداری از کاخ سعدآباد داشتند و می‌گویند به خاطر انفجار ۲۱ سنگرشکن در فاصله ۴۰-۵۰متری محوطه این کاخ دچار آسیب شده بود. هرکدام از خبرنگاران از منظری به این اتفاق پرداخته بودند. راضیه زمانی نیز یک گزارش مفصل تصویری و مکتوب همراه با گفت‌وگو با لطف‌الله نیازی در ایرنا تهیه کرده بود‌. کاخ سعدآباد روز سه‌شنبه ۲۶ اسفند در بین ۱۴۹ اثری قرار گرفت که در طول جنگ در ۲۰ استان آسیب دیده‌اند؛ در تهران ۷۰ اثر، در اصفهان ۲۳ اثر، در گلستان ۱۲ اثر. در آن بامداد سه بنای تاریخی کاخ سبز، موزه برادران امیدوار و کوشک (عمارت والی) در مجموعه سعدآباد بر اثر موج انفجارهای متعدد حمله هوایی آمریکا و رژیم صهیونیستی دچار آسیب جدی و خسارت شد. عمارت والی، اولین بنایی است که در معرض مستقیم موج انفجار قرار گرفت و آسیب دید. موزه برادران امیدوار نیز واقع در سمت چپ محل حادثه، دچار شکست سازه‌ای جدی شده است؛ دلیل این امر، سبک‌بودن معماری آن و آسیب‌پذیری بیشتر در برابر چنین امواجی عنوان شده است. کاخ سبز هم یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی مجموعه سعدآباد و معماری معاصر ایران است که به دلیل ساختار خاص خود، واکنش متفاوتی به موج انفجار نشان داده. این کاخ که حدودا یک قرن پیش هم‌زمان با کاخ مرمر ساخته شده، از نظر آرایه‌های معماری و سبک ساخت، منحصر‌به‌فرد ارزیابی می‌شود. با وجود اینکه موزه ظروف سلطنتی حدود یک کیلومتر با کانون اصلی انفجار فاصله دارد، اما تأثیرات مخرب بر سازه بنا گذاشته است.

آسیب‌ها در دو سطح آسیب‌های آشکار و پنهان تقسیم می‌شوند. بمب‌های سنگرشکن به دلیل ماهیت عملکردشان، موج لرزه‌ای شدیدی ایجاد کرده‌اند که دقیقا مشابه با رفتارهای لرزه‌ای (تکان‌های افقی و عمودی) زلزله عمل می‌کند. این فشار منجر به تغییر شکل‌های ساختاری در بنا شده است. برای نمونه، کلاف‌های چوبی در بسیاری از بخش‌ها از محل اصلی خود جدا شده و درها دچار دفرمگی ساختاری شده‌اند. موج انفجار به تمامی پوسته‌های معماری و سازه بناها آسیب رسانده است. در بخشی از موزه، تزیینات «گل‌چینی» از ارتفاع پنج‌متری سقوط کرد و همچنین شکستگی‌های شیشه در مقیاس وسیع رخ داد.

در تمامی بناها، شیشه‌ها شکسته، قاب پنجره‌ها دفرمه و از ساختار اصلی خارج شده‌اند. به طور ویژه پنجره‌های منبت‌کاری‌شده کاخ سبز که حاصل هنر دست هنرمندان منبت‌کار بوده، دچار آسیب و شکستگی شده‌اند. ترکش‌های ناشی از انفجار به بدنه سنگی کاخ سبز برخورد کرده و باعث آسیب در نقاط مختلف شده است. البته خوشبختانه به بخش‌های سنگی آسیب نرسیده است. سنگ مورد استفاده در این بخش سنگ کمیاب «سرپانتین» نام دارد که دارای رگه‌های سبز و کرم زیبا‌ست. در کاخ سبز، بخش قابل توجهی از دیواره‌های آینه‌کاری‌شده فرو‌ریخته است. بخشی از گچ‌بری‌های سقف کاخ سبز نیز تخریب شده و پرده‌های زربفت، گران‌بها و ارزشمند مجموعه دچار آسیب شده‌ است. در عمارت والی، انفجار دیگری (در گذشته) که آن نیز بمب سنگرشکن بوده، باعث شکستگی و فروریزش خرپاهای چوبی این بنا شده بود. معماری صندوقی و دو پوسته این کاخ‌ها، که در آن دیوارها و سقف کاملا با چوب کار شده‌اند (و نه آجری یا سنگی)، به دلیل داشتن خاصیت ارتجاعی، از ریزش گسترده‌تر جلوگیری کرده و به بقای بنا کمک کرده است. با توجه به وقوع انفجار هم‌زمان با بارندگی شدید، اولین اقدام نجات‌بخشی اضطراری بناها بود. بسیاری از شیروانی‌ها از بستر چوبی خود جدا شده بودند. پس از انفجار، ورود گروه‌های بزرگ به داخل بناها با ریسک بالایی همراه است. حتی تنفس با صدای بلند در فضای داخلی می‌تواند منجر به ریزش سقف و سایر آرایه‌های معماری شود. به همین دلیل، تیم‌های کوچک متشکل از چهار تا پنج نفر با احتیاط فراوان وارد عمل می‌شوند و از هرگونه عجله یا صحبت با صدای بلند پرهیز می‌‌شود.

این اتفاق با وجود نصب سپر آبی در کل محوطه کاخ سعدآباد رخ داد و بر اثر موج انفجار بناهای این مجموعه تا فاصله هزارو ۲۰۰متری دچار آسیب شد. اکنون این مکان در مرحله حفاظت اضطراری، فرایند نجات‌بخشی و آواربرداری است و بعد از پایان جنگ قرار است فرایند مرمت آغاز شد.