پلتفرمی با ۶۰ میلیون امضا

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

فعالیت‌هایشان محدود شده و تعدادی از اعضای تیم روانه خانه شده‌اند ؛ این سرنوشت پلتفرم «کارزار» است. در عنوان این پلتفرم آمده: پلتفرم مستقل جمع‌آوری امضا. آن را به‌عنوان کمپینی اینترنتی می‌شناسند که در ماه‌های اخیر به دلیل دسترسی‌های محدود، آفلاین شده است. هرچند سایت فعال است و می‌توان کارزار جدید ایجاد کرد اما تنها کاری که می‌شود انجام داد، همین است. کارزار، به مطرح‌کردن موضوعات مهم اجتماعی، محیط‌زیستی، میراث فرهنگی، سیاسی و صنفی شناخته شده؛ به ماجرای یوزها و پرداخت‌نکردن حقوق، درخواست اصلاح قانون به نفع کنکوری‌ها. تیم کارزار اما در آستانه ۶۰ میلیون‌ شدن امضاها، تصمیم سختی گرفت؛ آن‌هم نیمه‌باز گذاشتن درِ «کارزار». حمید بیدی، مدیر و بنیان‌گذار مجموعه کارزار است و در سال‌های گذشته بارها درباره تأثیر کمپین‌های جمع‌آوری امضا صحبت کرده و حالا خبر بد را به «شرق» می‌دهد: «تعطیل نه به آن معنا. اما ناچار شدیم بیشتر اعضای تیم را تعدیل کنیم و بسیاری از فعالیت‌های مدنی مثل برگزاری رویدادها و تولید محتوا را در شبکه‌های اجتماعی متوقف کنیم». با این حال تأکید می‌کند که خود پلتفرم در دسترس است و می‌توان کارزار جدیدی ثبت کرد. وب‌سایت کارزار خرداد سال ۹۶ راه‌اندازی شد تا میزبان بستری امن، مستقل و رایگان برای طرح درخواست‌ها، شکوائیه‌ها و تقدیرهای جمعی از طریق جمع‌آوری امضا باشد. شاهد حلاج یکی از اعضای تیم است که سابقه فعالیت سه‌ساله را در این پلتفرم دارد. او با 20 سال سابقه روزنامه‌نگاری، می‌گوید فعالیت در این پلتفرم برایش نوعی ادامه کار روزنامه‌نگاری است: «هدف روزنامه‌نگار، محقق‌شدن مطالبات مردم و ثبت اتفاقاتی به نفع جامعه است. کارزار تا حد زیادی همین موضوع را دنبال می‌کرد».

 پاسخ‌گوی  کارزارها  نبودند

تیم کارزار، ۲۴ نفر بود که با بیش از نیمی از آنها، قطع همکاری شده است. به گفته فعالان این پلتفرم، پیش‌ازاین هم در دوره‌های مختلف به دلیل قطعی اینترنت و محدودشدن فعالیت‌ها چنین اتفاقاتی افتاده است و مجموعه ناچار به خداحافظی با تعدادی از اعضایش شده؛ افرادی که البته همین حالا هم به صورت داوطلبانه با تیم همکاری دارند. کار آنها رساندن صدای مردم به گوش مسئولان و ایجاد تغییر است. اما شاهد حلاج می‌گوید خیلی وقت‌ها این اتفاق نمی‌افتاد و معمولا اقدامی در راستای خواسته‌های معترضان انجام نمی‌شد: «بسیاری از مسئولان با فعالیت کارزار آشنا بودند اما گاهی هم به زبان ساده برایشان توضیح می‌دادیم که کارزار مشغول چه کاری است؛ یک طومارنویسی در بستر اینترنت. اما خب، مسئولان ما پاسخ‌گو نیستند. مشکل هم از اینجا شروع می‌شود. البته گاهی هم واکنش‌های مثبت دیده می‌شد و به بعضی از کارزارها جواب می‌دادند. برای ما همین مهم بود که مردم یا آنها که ایجادکننده کارزار هستند و آن را امضا کرده‌اند، بدانند که صدای مطالبات‌شان شنیده شده است». حلاج مسئولیت پیگیری کارزارها را داشت و تلاش می‌کرد با مسئولان جلساتی برگزار کند و پاسخی برای کارزارها بگیرد: «متأسفانه همان گروهی که معتقدند روزنامه‌نگاری تهدید است، نه فرصت، کارزار را هم یک تهدید می‌دیدند. درحالی‌که به‌راحتی می‌شد به‌عنوان فرصت به آن نگاه کرد». به گفته او، پاسخ مسئولان آن‌طورکه انتظار می‌رفت، نبود؛ گاهی جوابیه‌هایی به کارزارها می‌دادند، مثل اقدام اخیر وزارت علوم یا قبل از آن وزارت نفت در پاسخ به اعتراض صنفی کارمندانش. گاهی هم اتفاقات جالبی می‌افتاد. مثل کارزاری که برای یوز ایرانی ایجاد و در نهایت منجر به فنس‌کشی شد، یا کارزاری که برای پتروشیمی میانکاله ثبت شد و بازخوردهای خوبی داشت: «ما بارها اعلام کرده‌ایم که کارزار، یکی از ابزارهاست، نه ابزار اصلی؛ یعنی در کنار سایر اقدامات می‌توانست کمک‌کننده باشد».

آیدا صالحی، به‌عنوان خبرنگار کارزار شناخته می‌شود و دو سال سابقه فعالیت در این پلتفرم را دارد. او می‌گوید دو جنگی که در یک سال رخ داد، منجر به کاهش ثبت کارزارها و جمع‌آوری امضا شد؛ البته دراین‌میان هم در پی تشکیل پرونده‌ای برای کارزار، به مدت دو هفته تا یک ماه نتوانست فعالیت کند و این مسئله هم ضربه‌ای به آن زد. با این حال او به نکته دیگری اشاره می‌کند و آن اینکه، وقتی حال جامعه خوب نباشد، ایجاد کارزار و ثبت امضاها هم کاهش می‌یابد؛ این نتیجه‌ای است که آنها از بررسی روند فعالیت در سایت به دست آورده‌اند: «مثلا در زمستان سال گذشته میزان امضاها خیلی کاهش یافت، بعد هم که جنگ شروع شد. با این حال در پایان زمستان برخی از کارزارها به ۶۰ هزار امضا رسیدند». بیشترین امضایی که برای یک کارزار ثبت شده، یک میلیون بوده است.

شرایط، تعداد کاربران را کم کرد

حمید بیدی، صحبت‌های اعضای تیمش را کامل می‌کند: «مجموعه ما از سال ۹۶ فعالیتش را شروع کرد اما در قالب یک تیم مستقل و کامل، از سال ۹۹ استارت کار را زد. در پنج، شش سال گذشته مثلا در سال ۱۴۰۱ نیز هم‌زمان با اتفاقات رخ‌داده، وضعیتی مشابه شرایط فعلی ایجاد شده بود که تیم یکی، دو ماه بیشتر نتوانست تاب‌آوری داشته باشد و فعالیتش را محدود کرد. بعد از آن در تابستان و زمستان سال گذشته نیز هم‌زمان با جنگ و مسائل دیگر، محدودیت‌های دسترسی به اینترنت وجود داشت که فعالیت کارزار را کم کرد. البته دراین‌میان اتفاقات دیگری هم رخ داد؛ مثل پرونده‌هایی که علیه کارزار تشکیل شد؛ تا جایی که در یکی از موارد حکم توقیف برای سه ماه صادر شد. هرچند در نهایت بعد از یک ماه حکم نقض شد اما همان مدت تعطیلی هم به کارمان لطمه زد. وقتی چنین اتفاقاتی رخ می‌دهد، نمی‌توانیم میزبان مطالبات مردم باشیم و مردم هم ناچار می‌شوند سراغ پلتفرم دیگری بروند، به‌همین‌دلیل میزان کاربران و مخاطبان ما کاهش می‌یابد». البته محدودیت‌ها فقط به این بخش محدود نمی‌شود. گاهی هم ثبت یک کارزار به مذاق عده‌ای خوش نمی‌آید و دستور به توقف یا حذف آن می‌دهند.

۶۰ میلیون امضا؛ نتیجه کنشگری مدنی

به گفته بنیان‌گذار کارزار، قطعی اینترنت افت شدیدی در فعالیت‌های‌شان ایجاد می‌کند. او می‌گوید که پیش‌ازاین فعالیت‌های کیفی برای اثرگذاری اجتماعی کارزارها انجام می‌شد، اما اکنون متوقف شده است: «آن بخش از فعالیت‌های کارزار به‌عنوان ابزار، همچنان ادامه دارد و می‌تواند خدمات را به صورت آنلاین ارائه دهد و در دسترس است. اما یک سمت فعالیت‌های نهادی کارزار است که متوقف شده». با این حال ۶۰ میلیون امضا برای این پلتفرم که بنیان‌گذارانش تصور نمی‌کردند بتوانند چندین سال آن را نگه دارند، موفقیت بزرگی است: «قرار بود برای این ۶۰ میلیون امضا رویدادی برگزار شود اما به دلیل شرایط جنگ، این اتفاق نیفتاد. این آمار نشان می‌دهد که فرهنگ مطالبه و کنش‌ جمعی در کشور وجود دارد. کنشگری آنلاین در جامعه مدنی به مرحله‌ای رسیده که کلمه کارزار مترادف با دادخواست‌های آنلاین، جایی برای خود باز کرده است».

در این پلتفرم، کارزارهای اقتصادی، سیاسی، صنفی و اجتماعی دنبال می‌شد و از دو سال گذشته کارزارهای روستایی هم به مجموعه اضافه شده است. با اینکه امضاهای کمی داشته اما در میان کارزارهای چند صد هزارتایی، این کارزارهای روستایی هم دیده شده است. آیدا صالحی در جریان اتفاقات اخیر، تعدیل شده، اما می‌گوید: «جالب‌ترین فعالیت کارزار، توجه به خواسته‌ها و مطالبات جامعه محلی و روستایی بود. برخی از اهالی روستا، برای ثبت کارزار به شهر می‌رفتند تا به اینترنت دسترسی داشته باشند و کارزار ثبت کنند. برخی از موضوعات اصلا برای جامعه آشنا نبود اما از سوی این اهالی ثبت می‌شد و برایش امضا جمع می‌شد. هرچند تعداد امضاها کم بود اما توجه به این گروه، یکی از مهم‌ترین بخش‌های فعالیت کارزار بود». به گفته او، در شرایط عادی شاید مردم ندانند اما بسیاری از مسائل برای روستاییان، بحران است. مثلا در روستاهای سیستان‌وبلوچستان مسئله شناسنامه وجود دارد یا در روستای دیگری مشکل اصلی، آسفالت‌نداشتن است. وقتی کارزاری نباشد، شاید اصلا چنین مشکلاتی رسانه‌ای نشود و بخش بزرگی از جامعه صدای آن اهالی را نشنوند و برای‌شان مهم هم نباشد. اما برای خود روستاییان هم مهم است کارزارشان دیده شود و مثلا در روزنامه‌ منتشر شود؛ چون در حالت عادی کارزارهای سیاسی و... بازتاب‌های خودشان را دارند. بنیان‌گذار این پلتفرم هم در ادامه صحبت‌های همکارش، می‌گوید گستردگی موضوعات و دامنه کاربرانی که به واسطه این پلتفرم درگیر شده‌اند، نشان‌دهنده کارآمد بودن یک ابزار برای فعالان مدنی است. به هر حال کارزار یکی از ابزارهای روی میز است که افراد می‌توانند از آن بهره‌مند شوند.

فرصت، نه تهدید

تیم کارزار زمستان سال گذشته نامه‌ای به مسئولان رده‌بالا؛ از شورای ‌عالی امنیت ملی تا قوه‌ قضائیه نوشت و درباره نادیده گرفته‌شدن مطالبات و خواسته‌های مردم هشدار داد. حالا هم معتقدند کارزار می‌تواند کارکرد دوگانه‌ای داشته باشد؛ از یک طرف برای کارآمدتر کردن سیستم از آن استفاده شود و تبدیل به فرصت شود یا به‌عنوان تهدید شناخته شود و با آن برخورد کنند. زمانی که صدای مردم شنیده شود و فضا آزادتر باشد، قطعا برای سیستم فرصت‌های خوبی ایجاد می‌شود اما آن‌طو که بیدی می‌گوید، در سال‌های گذشته کارزار به‌عنوان تهدید دیده شده است.

بیدی معتقد است کارزار محلی برای ثبت مطالبات مردم است؛ اگر آنها اعتراضی دارند، می‌توانند به صورت رسمی و قانونی در این پلتفرم، درباره آن بنویسند. این یک روش مدنی است . «ما از سال ۹۶ که این کار را شروع کردیم، می‌دانستیم قرار است روی مسئله‌ای دست گذاشته شود که یکی از اصلی‌ترین مسائل کشور است؛ یعنی همان اعتراض و مطالبه؛ بنابراین برای ما محدودیت و... پیش‌بینی‌پذیر بود. بااین‌همه فکر می‌کردیم خیلی زودتر جلوی فعالیت کارزار گرفته شود و امیدی برای ادامه مسیر نداشتیم. اما می‌دانستیم که اگر چنین پلتفرمی دوام داشته باشد، می‌تواند مورد استقبال قرار گیرد. با همه اینها او و هم‌بنیان‌گذاران کارزار، ناامید نیستند؛ آنها معتقدند که در شرایط سخت هم کارزار می‌تواند یک ابزار مدنی باشد؛ ابزاری برای مسئول و جامعه‌شناسی که نیاز به دماسنج اجتماعی دارد. به گفته او، هر کارزار قصه‌ای دارد، گاهی یک کارزار روستایی در منطقه‌ای کوچک آن‌قدر شنیدنی است که یک کارزار چند میلیون امضایی شاید چنین شرایطی نداشته باشد.

کنشگری   بازمی‌گردد

تیم کارزار معتقد است حوزه‌های محیط‌ زیست و میراث‌ فرهنگی و همچنین مطالبات صنفی، بیشترین بازخوردها را داشته است. بیدی می‌گوید: «در حوزه محیط‌ زیست موردی مانند پتروشیمی میانکاله یا پروژه‌های آب‌رسانی و در حوزه میراث فرهنگی مانند تخریب بافت‌ها و بناهای تاریخی، بیشترین بازتاب‌ها را داشته و حتی منجر به جلوگیری از تخریب آنها شده. در کنار آن مطالبات جمعی صنفی هم جای خودش را در کارزار پیدا کرده بود؛ فرهنگیان، بازنشستگان، وکلا و... بارها مطالبات صنفی خود را چه از طریق نهاد صنفی یا خودشان به صورت مستقل، به صورت کارزار ثبت کرده‌اند. نزدیک به ۵۰ درصد کارزارهایی که میزبانی شده، مربوط به همین مطالبات صنفی و اقتصادی است که به کارمندان و کارگران کمک کرده حقوق خود را مطالبه کنند». هرچند گاهی با همان کارزارهای محیط‌زیستی هم برخورد می‌شد.

اینکه آیا دیگر پلتفرم‌ها هم با چنین وضعیتی مواجه شده‌اند، سؤالی است که بیدی این‌طور به آن پاسخ می‌دهد: «هر چیزی که وابستگی مالی داشته باشد، برای بسیاری از سازمان‌های مردم‌نهاد و استارت‌آپ‌های اجتماعی، محدودیت‌هایی ایجاد کرده است. غیر از چالش‌های مالی، مسئله دیگر که فعالیت پلتفرم‌ها را محدود می‌کند، قطعی اینترنت و از بین رفتن انگیزه‌ است. جامعه با یک نوع از سرخوردگی مواجه است، حتی سایر دوستان فعال در حوزه‌های مدنی هم انگیزه‌ای برای ادامه فعالیت ندارند و خیلی محدود شده‌اند. البته فکر می‌کنم با تمام‌شدن کامل جنگ، جامعه خیلی زود به کنشگری بازمی‌گردد و شروع به ابتکار عمل می‌کند».