لندن و دشواری حفظ توازن در جنگ اوکراین
ابعاد عملی این سیاست نیز قابل توجه است. بریتانیا در اکتبر ۲۰۲۶ از بسته حمایتی تازهای خبر داد که بخشی از آن به تقویت پدافند هوایی اوکراین اختصاص دارد. لندن با اختصاص منابع قابل توجه به حمایت از اوکراین، خود را در شمار حامیان اصلی کییف در اروپا قرار داده است و اثبات میکند حمایت از اوکراین به یکی از محورهای اصلی سیاست خارجی و امنیتی بریتانیا تبدیل شده است.
مهراد کچویی
جنگ اوکراین برای بریتانیا فقط مسئله حمایت از یک متحد اروپایی نیست، بلکه آزمونی برای جایگاه لندن در نظم امنیتی غرب و نسبت آن با ایالات متحده است. دولت اندی برنهام از یک سو بر تداوم حمایت از کییف تأکید میکند و از سوی دیگر میکوشد در تلاطم سیاسی واشینگتن، نقش اروپا را در تصمیمگیریهای امنیتی پررنگتر کند. مسئله اصلی لندن، انتخاب میان آمریکا و اروپا نیست، بلکه حفظ رابطه ویژه با واشینگتن، بدون واگذاری کامل ابتکار عمل امنیتی به کاخ سفید است. پس از گذشت بیش از چهار سال از آغاز جنگ روسیه و اوکراین، موضع بریتانیا همچنان بر حمایت از کییف و مخالفت با توافقی استوار است که به بهای تضعیف حاکمیت و امنیت این کشور تمام شود. لندن تأکید کرده است هر توافق صلحی باید تمامیت ارضی اوکراین را به رسمیت بشناسد و با تضمینهای امنیتی معتبر همراه باشد. دولت برنهام نیز ادامه تحریمهای روسیه را تا زمانی که مسکو به جنگ ادامه میدهد، ضروری میداند.
ابعاد عملی این سیاست نیز قابل توجه است. بریتانیا در اکتبر ۲۰۲۶ از بسته حمایتی تازهای خبر داد که بخشی از آن به تقویت پدافند هوایی اوکراین اختصاص دارد. لندن با اختصاص منابع قابل توجه به حمایت از اوکراین، خود را در شمار حامیان اصلی کییف در اروپا قرار داده است و اثبات میکند حمایت از اوکراین به یکی از محورهای اصلی سیاست خارجی و امنیتی بریتانیا تبدیل شده است.
لندن معتقد است توقف درگیریها، بدون ترتیباتی برای جلوگیری از حمله دوباره روسیه، صلحی پایدار ایجاد نخواهد کرد. در همین چارچوب، بریتانیا و فرانسه رهبری ائتلافی از کشورهای حامی اوکراین را بر عهده گرفتهاند که هدف آن آمادهسازی استقرار نیرویی چندملیتی در مناطقی مشخص از اوکراین، پس از پایان مخاصمات است. این نیرو قرار است با تقویت ارتش اوکراین و کمک به تأمین امنیت آسمان و آبهای اطراف این کشور، توان دفاعی آن را افزایش دهد. این طرح را میتوان تلاشی برای تبدیل حمایت سیاسی اروپا به تعهدی عملی و بلندمدت دانست؛ اقدامی که جایگاه لندن را در امنیت آینده اروپا تقویت میکند.
در کنار موضع رسمی دولت، اظهارات چهرههای سیاسی بریتانیا نیز از نگاههای متفاوت به نحوه مواجهه با روسیه حکایت دارد. اظهارات تازه بوریس جانسون درباره دیدارش با سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، بار دیگر نام نخستوزیر پیشین بریتانیا را به بحثهای جنگ اوکراین بازگردانده است. جانسون که در سال ۲۰۱۷ و پیش از رسیدن به نخستوزیری، وزیر خارجه بود، مدعی شد لاوروف او را در برابر آتشی بسیار داغ وادار کرده است مقدار زیادی نوشیدنی بنوشد؛ تجربهای که به گفته او، به مجازاتی در یک مدرسه شبانهروزی دوران ویکتوریا شباهت داشت. او این دیدار را «وحشتناک» و بینتیجه توصیف کرد. این روایت بهسرعت در رسانهها بازتاب یافت؛ نهفقط به دلیل جزئیات نامتعارف آن، بلکه به خاطر پیام سیاسیاش: به اعتقاد جانسون، در برابر پوتین نباید بر سر اوکراین مصالحه کرد. البته جزئیات این خاطره همچنان محل اختلاف است. با این حال، روایت طعنهآمیز جانسون نشان میدهد چگونه یک خاطره شخصی میتواند به ابزاری برای انتقال موضع سیاسی تبدیل شود. سخنان او موضع رسمی دولت برنهام نیست، اما بازتابدهنده دیدگاهی سختگیرانه در فضای سیاسی بریتانیاست که هرگونه توافق با مسکو را بدون تضمین امنیت اوکراین، خطرناک میداند. این تفاوت دیدگاه، در بررسی رابطه لندن و واشینگتن نیز اهمیت دارد.
در دوره جو بایدن، بریتانیا و آمریکا در حمایت از اوکراین، تحریم روسیه و تقویت توان دفاعی کییف همسویی گستردهای داشتند. هر دو کشور از تأمین تسلیحات و کمکهای مالی حمایت میکردند و هماهنگی آنها در ناتو و گروه هفت، بخش مهمی از پاسخ غرب به تهاجم روسیه بود. البته درباره دامنه و زمانبندی ارسال تسلیحات و خطر گسترش جنگ اختلافهایی وجود داشت. برای نمونه، محدودیتهای آمریکا درباره استفاده از موشکهای دوربرد علیه اهدافی در عمق خاک روسیه تا ماههای پایانی دولت بایدن ادامه یافت. با وجود این اختلافها، دو طرف در هدف اصلی، یعنی حمایت از اوکراین، اشتراک نظر داشتند.
با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، اختلافها ابعاد تازهای پیدا کرد. دولت آمریکا مذاکره و دستیابی سریعتر به توافق را در اولویت قرار داد، در حالی که بریتانیا و برخی کشورهای اروپایی نگران بودند شتاب در مذاکرات به توافقی منجر شود که امنیت و حاکمیت اوکراین را نادیده بگیرد. لندن ضمن حفظ همکاری با واشینگتن، بر ضرورت مشارکت کییف در مذاکرات و ارائه تضمینهای امنیتی معتبر تأکید کرده است. اختلاف بر سر میزان تأثیرگذاری اروپا در تعیین شرایط صلح نیز از موضوعات مهم این دوره بوده است.
پیروزی دموکراتها در انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در نوامبر ۲۰۲۶، معادله را پیچیدهتر کرده است. کنترل هر دو مجلس کنگره از سوی دموکراتها میتواند قدرت مانور دولت ترامپ را در حوزه بودجه و سیاستگذاری محدود کند و فرصت بیشتری برای تداوم کمک به اوکراین فراهم آورد. با این حال، این تحول به معنای بازگشت خودکار سیاست دوره بایدن نیست؛ رئیسجمهور آمریکا همچنان ابزارهای مهمی برای پیشبرد سیاست خارجی در اختیار دارد. برای لندن، نتیجه انتخابات فرصتی برای گسترش همکاری با حامیان اوکراین در آمریکاست، نه تضمینی برای تغییر سیاست واشینگتن.
تحولات اخیر نشان میدهد لندن در پی فاصلهگرفتن از واشینگتن نیست؛ رابطه امنیتی و اطلاعاتی دو کشور همچنان برای بریتانیا اهمیتی اساسی دارد. با این حال، تغییر سیاستهای آمریکا نشان داده است امنیت اروپا نمیتواند صرفا به تصمیمهای دولتهای مستقر در کاخ سفید وابسته بماند. همکاری نزدیکتر با فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی، آمادهسازی نیروی چندملیتی و تداوم حمایت از کییف، بخشی از تلاش لندن برای افزایش ظرفیت عمل مستقل است.
اروپا هنوز با محدودیتهای نظامی و سیاسی مهمی روبهرو است و نمیتواند بهسرعت جایگزین نقش آمریکا در امنیت قاره شود. از این رو، راهبرد بریتانیا نه گسست از واشینگتن، بلکه حفظ اتحاد با آمریکا و همزمان تقویت توان دفاعی اروپاست. لندن میکوشد در نظمی که سیاست آمریکا در آن قابل پیشبینی نیست، صرفا تابع تصمیم دیگران نباشد و در تعیین آینده امنیت اروپا سهمی مؤثر داشته باشد. بریتانیا توانسته نقش مستقلتری برای خود تعریف کند، اما هنوز نتوانسته امنیت اروپا را از نوسانهای سیاست آمریکا بینیاز کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.