حقوق ملت و آداب صلح و پیروزی

سال‌ها پیش و در دوران اصلاحات، یکی از دوستانی که جامعه‌شناس مطرحی در کشورمان بود، در جلسات و مصاحبه‌ها و یادداشت‌هایی، به نقد این نظر می‌پرداخت که «چرا در موضوع تجاوز به بانوان، این نظر که نوع پوشش زنان است که باعث تعرض برخی مردان به آنان می‌شود، غلط است» و تأکید می‌کرد که این نوع نگاه، جای مجرم و قربانی را عوض کرده و قربانی را مجرم‌انگاری می‌کند.

همین دوست جامعه‌شناس اما‌ وقتی از ایران خارج و در آمریکا ساکن شد، به مرور نگاهش در داوری مجرم و قربانی در امر تجاوز (البته نه در موضوع بانوان) تغییر کرد و جای قربانی و مجرم در تحلیل‌هایش به نگاه آنانی که تجاوز به زنان را تقصیر خودِ زنان و به دلیل نوع پوشش زنان می‌دانند نزدیک شد؛ چنان‌که در یکی از آخرین مصاحبه‌هایی که از او دیدم و در گفت‌وگویی تلویزیونی با یکی از شبکه‌های ماهواره‌ای ضدایرانی و در میانه جنگ ۴۰روزه، چنین نظر داد که اولا نقش تقاضاکنندگان حمله نظامی به ایران در این جنگ کاملا بی‌اهمیت و خالی از اثربخشی بوده و ثانیا اضافه کرد که در این جنگ، تقصیر با ایران است که با نوع رفتارها و شعارها و گفتارهای خود در این ۴۷ سال، آمریکا و اسرائیل را به این حمله تحریک کرده و این دقیقا همان منطق کسانی است که می‌گویند اگر زنی در خیابان مورد تعرض و تجاوز مردان قرار می‌گیرد، مقصر خود او است که پوششی اختیار کرده که پیر و جوان را به تعرض و تجاوز تحریک می‌کند. به عبارتیف منطق در هر دو موضوع یکسان است، اما نمی‌شود که در یک‌ جا بگوییم قربانی مقصر در تعرض و تجاوز است و در جای دیگر از این بگوییم که متجاوز مقصر است. به سخن دیگر، نمی‌شود یک‌ جا از حقوق قربانی دفاع و متجاوز را محکوم کنیم و در جای دیگر، حرکت و تجاوز مجرم را ناشی از رفتار قربانی بدانیم و بگوییم مقصر، خود قربانی است، چراکه متجاوز را به این عمل تحریک کرده است. منظور من اینجا از گفتن این موضوع، تأکید بر آداب است و اینکه قرارگیری در هر موقعیتی، آدابی دارد.

یکی از مهم‌ترین آداب تحلیل آن است که تحلیلگر لازم است موقع بررسی موضوع، بتواند لباس گرایش و علایق و نفرت خود را نسبت به موضوعات از تن بیرون بیاورد و تا جایی که بتواند، بدون حب و بغض به موضع بپردازد. در موضوع تجاوز به حریم دیگران نیز‌ تجاوز، تجاوز است و نمی‌توان یک‌ جا قربانی را مقصر دانست و جای دیگر متجاوز را. این مسئله برای همه صادق است؛ یعنی نمی‌شود یک‌ جا عده‌ای بگویند این زنان هستند که با نوع پوشش خود زمینه تجاوز را فراهم می‌کنند و در جای دیگر بگویند‌ سخن و رفتار ایران، هرچه که بوده، به متجاوزان این حق را نمی‌دهد که ایران را مورد تعرض قرار دهند و موضوع همین است که ما در اکثر مواقع، استانداردهای دوگانه داریم و آن‌قدر این در میان ما پرتکرار است که شاید به صراحت بتوان گفت اگر نه همه، بلکه اکثریت به اتفاق ما، دچار حب و بغض شخصی هستیم و آداب موضوع را رعایت نمی‌کنیم؛ درست مثل همان ماجرای ملانصرالدین که دزد خانه‌اش را زده بود و مردم گرد او جمع شده بودند و یکی می‌گفت‌ مقصر خود تو هستی که سگ در خانه نداشتی که دزد را بگیرد و یکی می‌گفت مقصر خودت هستی که در و پنجره خانه‌ات قفل و بست درستی نداشت و یکی می‌گفت مقصر خودت هستی که خوابت سنگین است و متوجه نشدی که دزد به خانه‌ات آمده و از همین دست نظرات که آخر ملا گفت «یعنی آن دزد که به خانه‌ام زده، هیچ تقصیر و خطایی نکرده و همه خطاها از من بوده؟»‌ و این همان مسئله آداب است.

آداب هر رفتاری و هر جایگاهی، معلوم و مشخص است. مثلا با آنکه خشم و غضب خطاست، ولی این فرق می‌کند که یک کودک یا آدمی معمولی باشی که روح و روانت را به خشم و غضب می‌سپاری یا پدر و مسئول یک خانواده که با تکیه بر خشم و غضب رفتار می‌کنی. پنجشنبه‌شب گذشته، پیام رهبر انقلاب درباره امضای تفاهم‌نامه بین ایران و آمریکا منتشر شد که به گمان من، یکی از مهم‌ترین پیام‌هایی بود که در این 47 سال از سوی کسی که در جایگاه نخست مسئولیت در کشورمان نشسته، برای روشن‌شدن دلیل تصمیم‌ صادر شده است. مهم‌ترین فراز این بیانیه پراهمیت که تقریبا از سوی همه مورد توجه قرار گرفته، آنجاست که رهبر انقلاب گفته‌اند «در مورد تفاهم‌نامه نظر دیگری داشتم، اما به دلیل تعهد رئیس‌جمهور برای پاسداشت حقوق ملت و جبهه مقاومت، آن را پذیرفتم» و نکته همین است؛ اینکه رهبر انقلاب هر نظری هم که داشته باشد و بشخصه بر هر عقیده‌ای هم که باشد، در مقام تصمیم‌گیری، آنچه برایش مهم است، نه نظر شخصی خودش، بلکه ملاک «حقوق ملت» است و این درخشان‌ترین فراز بیانیه ایشان است؛ اینکه «حقوق ملت» مهم‌ترین رکن تصمیم‌گیری است. و این بسیار سخت است که همه خانواده‌ات‌ و حتی کودکت را به شهادت رسانده باشند، اما خشم و غضب را کنار بگذاری و بگویی «حقوق ملت». این همان آدابی است که در جایگاه تصمیم و نظر، لازم است ‌رعایت شود و حالا که کشورمان به سلامت از سخت‌ترین بحران تاریخ وجودی خود گذشته است و از تونل تاریک 200ساله پس از شکست تحقیرآمیز‌ در جنگ‌های ایران و روس، با مقاومت در مقابل قدرتمندترین نیروی نظامی تاریخ خارج شده، شرط آداب پیروزی و صلح آن است که همه به آداب پیروزی وفادار باشیم.