ضرورت آموزش حضوری دانشگاه‌ها و مدارس

نهاد آموزش‌و‌پرورش عمومی و آموزش عالی از مهم‌ترین و پایه‌ای‌ترین نهادهای هر کشوری در سده معاصر است؛ به‌گونه‌ای که می‌توان ادعا کرد سازمان‌یابی آینده کشورها و جوامع از رهگذر آموزش عمومی و آموزش عالی تعین می‌یابد.

جامعه‌پذیری نسل نو برای برعهده‌گرفتن نقش‌های اجتماعی و تعمیق ارزش‌های هویتی و نگرش ملی از مهم‌ترین کارکردهای آموزش عمومی و آموزش عالی و البته تسریع حرکت کشور در مسیر توسعه علمی و فناوری نیز از دیگر کارکردهای آموزش عالی است. در سال‌های گذشته و به‌ویژه پس از شیوع ویروس کرونا و تعطیلی مراکز آموزشی کشور گسستگی نسبی در فرایند آموزش ایجاد شد و تکیه به آموزش مجازی موجب شد ضربات سختی بر پیکر آموزش در کشور وارد شود. این در حالی است که در بسیاری از کلان‌شهرها و دیگر مناطق کشور، وقوع پدیده‌هایی مانند آلودگی هوا یا مشکلات مربوط به تأمین انرژی هم در سال‌های گذشته موجب تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها شده است. چنین تجربه‌ای در دیگر کشورها یعنی تعطیلی طولانی‌مدت مدارس و دانشگاه‌ها فقط در شرایط بسیار بحرانی و وقوع جنگ داخلی یا اشغال کشور یا قحطی و مانند آن روی می‌دهد و به‌صورت یک رویداد عادی و مکرر نمایان نمی‌شود. اما متأسفانه به دلایلی در سال‌های گذشته دانشگاه‌ها و مدارس کشور بارها تعطیل شده‌اند و فرایند آموزش به نسل جدید در دانشگاه‌ها و مدارس دچار اختلال شده است. هم‌زمان با آغاز سال تحصیلی جدید، مسئولان آموزش‌و‌پرورش و آموزش عالی بارها بر حضوری‌شدن آموزش در سال جاری تأکید کرده‌اند و حتی وزیر آموزش‌و‌پرورش تأکید کرده که در سال پیش‌رو مدارس آخرین نهادی است که در صورت نیاز تعطیل می‌شوند. با وجود این تأکیدات، برخی نشانه‌ها حاکی از تردید نظام آموزشی کشور از حضوری‌کردن آموزش عمومی و عالی است. برای نمونه، در حالی ‌که قرار بود در بسیاری از دانشگاه‌ها آموزش حضوری از شنبه 28 شهریورماه آغاز شود، اما بخش بزرگی از دانشگاه‌های کشور یا می‌شود گفت تقریبا تمام دانشگاه‌ها، سال تحصیلی را به‌صورت مجازی آغاز کرده‌اند و حضوری‌شدن دانشگاه را به هفته آینده یعنی چهارم مهر و حتی در برخی دانشگاه‌ها به هفته‌های بعد یعنی 11 مهر یا 17 مهر یا حتی 25 مهرماه موکول کرده‌اند. مشخص نیست آیا در زمان‌های اعلام‌شده هم لزوما آموزش به‌صورت حضوری برگزار شود. آموزش حضوری نه‌تنها از نظر علمی و مهارت‌آموزی برای بسیاری از رشته‌ها و دروس دانشگاهی واجد اهمیتی بی‌چون‌و‌چراست، بلکه از نظر کسب تجارب جدید برای نسل نو نیز اهمیت بسیاری دارد. با وجود این اهمیت اما روند برنامه‌ریزی دستگاه‌های ذی‌ربط درباره آموزش عالی و آموزش‌و‌پرورش به‌گونه‌ای بوده است که به شهروندان این نکته را القا کند آموزش غیرحضوری خدشه‌ای در روند آموزشی ایجاد نمی‌کند. این نگرش غیرمسئولانه، نه مطلوب است و نه واقع‌بینانه. اما چه می‌شود کرد که روند رویدادها در کشور کار را به اینجا کشانده است. در هر حال این روزها مصادف با بازگشایی مدارس و دانشگاه‌هاست و امیدواریم که امسال خدشه‌ای در روند آموزش حضوری در مدارس و دانشگاه‌ها روی ندهد و آموزش حضوری به‌صورت جدی استمرار داشته باشد. این موضوع البته نیازمند توجه مسئولان ذی‌ربط به مباحث دیگری هم هست. از سویی تأمین نیازمندی‌های فوری مدارس کشور از‌جمله در مناطق کم‌برخوردارتر موضوعی نیست که بتوان به‌سادگی از کنار آن گذشت. تأمین معلمان و دبیران شایسته و آموزش‌دیده و امکانات لازم برای تمام مدارس در گوشه و کنار کشور، تهیه و تأمین نیازهای آموزشی و کمک‌آموزشی و نیز وسایل سرمایشی و گرمایشی و در شهرهای بزرگ‌تر تسهیلات مربوط به سرویس‌های دانش‌آموزان برای آمد و شد ازجمله چنین نیازهایی است که برای تهیه و تأمین آن باید برنامه‌ریزی فوری و جدی صورت گیرد. بنا بر شواهد موجود، در بسیاری از مدارس درباره سرویس دانش‌آموزان همچنان ابهام‌هایی وجود دارد که به موضوع قیمت بنزین و آینده تأمین انرژی باز‌می‌گردد. در دانشگاه‌ها نیز تأمین نیازهای دانشگاهی از‌جمله خوابگاه‌ها، امکانات رفاهی و ورزشی، آزمایشگاه‌ها و نیز موضوع بسیار مهم غذای دانشجویی باید به‌گونه‌ای حل‌وفصل شود که خدشه‌ای بر روند آموزش وارد نشود. در ماه‌های اخیر بر سر تأمین غذای دانشجویان در دانشگاه‌ها مسائلی بروز کرد و سایه تورم روزافزون بر سر کشور موجب شد تأمین غذای دانشجویان دانشگاه‌ها به یک چالش مبدل شود. دولت در ابتدای سال تحصیلی جدید درباره روند حضوری‌شدن آموزش در مدارس و دانشگاه‌ها با آزمون جدیدی مواجه است. حل‌وفصل مسائل بین‌المللی و دورکردن سایه جنگ از فراز کشور گام نخست برای اطمینان‌بخشی از استمرار روند حضوری‌شدن آموزش در مراکز آموزشی کشور است. همچنین با توجه به برخی القائات بخشی از جریان‌ها و جناح‌ها درباره تبعات سیاسی احتمالی حضوری‌شدن آموزش در کشور، وظیفه دولت گذر از این القائات و اصرار بر حضوری‌شدن آموزش در دانشگاه‌هاست. ایستادن بر موضع درست و اصولی ضرورت حضوری‌شدن دانشگاه‌ها آزمون دیگری است که در هفته‌های آتی شاهد نتایج و ابعاد آن خواهیم بود. پس از ماه‌ها تعطیلی و نیز غیرحضوری‌بودن آموزش عمومی و آموزش عالی، امید است همه‌ چیز برای آغاز فعالیت معمول دانشگاه‌ها و مدارس به‌صورت حضوری فراهم شود.