سالمندان را دریابیم

علی  عسکری

جنگ و شرایط جنگی الزاما هم به صورت خودآگاه و هم ناخودآگاه، آحاد جامعه را متوجه و درگیر کنش‌ها و واکنش‌هایی می‌کند که طبیعتا مرتبط و متناسب با آن است و نیازهای متعددی را برای مقابله و نیز تقویت استقامت فردی و جمعی برطرف می‌کند.

اما در این میان شاید پرداختن به برخی موضوعات که معمولا در زمان صلح و آرامش مورد بررسی و تحلیل قرار می‌گیرند نیز ضروری باشد چراکه در نظر گرفتن آنها، در دفاع و حراست از کیان اجتماعی، نقشی بسزا ایفا می‌کنند و از آن جمله، دریافتن افراد آسیب‌پذیرتر است که به حمایت بیشتری نیازمندند. این افراد، از مناظر مختلف قابل دسته‌بندی، توصیف و بررسی هستند که در این مجال صرفا به یک دسته اشاره خواهد شد که از منظر دوره سنی، آسیب‌پذیرتر بودنشان بدیهی است و آن، سالمندان هستند.

آنان نیز همچون کودکان گروه ویژه‌ای در بین اقشار سنی جامعه محسوب می‌شوند که در چرخه طول عمر انسانی در جایگاهی خاص قرار دارند و همواره در وضعیت‌های مختلف زندگی، ارتباط با دیگران یا موقعیت‌های محیطی، نیازمند توجه، رسیدگی، تأمین ویژه و ملاحظات گوناگون هستند که البته این امر در شرایط متفاوت یا بحرانی، بسیار مهم‌‌تر می‌شود.

اگرچه سلامت تن و روان موضوعی کاملا قابل دستیابی، حفظ و حتی تقویت برای این گروه سنی است که شیوه زندگی در دوران جوانی و میانسالی می‌تواند پیش‌درآمد آن تلقی شود اما بروز یا افزایش انواع اختلالات جسمی و روحی در این دوره از زندگی هر انسان حتی در شرایط عادی نیز قطعا نمی‌تواند دور از ذهن یا غیرقابل تصور باشد که البته اوضاع غیرعادی زمینه را فراهم‌تر می‌کند.

پرواضح است که یکی از اختلالات روانی و روزمره که مخاطرات جسمی را هم می‌تواند در پی داشته باشد، اضطراب است که در سالمندان و به ویژه در شرایط جنگی و اضطراری، غیرقابل اجتناب بوده و سالمندان ممکن است همانند کودکان توانایی انتقال کامل، واضح، صحیح یا به‌موقع معضلات خود را به اطرافیان نداشته باشند که این امر، اهمیت مراقبت و همراهی متفاوت از آنها را دوچندان می‌کند.

همراهی مطلوب با سالمندان در شرایط جنگی و بحرانی با حفظ صبر و تسلط بر خویشتن، به‌کارگیری لحن آرام و اعتمادبخش حتی در ترسناک‌ترین و سخت‌ترین وضعیت، نوازش‌های کلامی و غیرکلامی مستمر، حفظ روتین - غذا، خواب و تحرک در حد امکان - و رسیدگی‌های پزشکی لازم، تقویت فضای ارتباطی با دیگران و به‌خصوص وابستگان عاطفی، حذف یا محدود‌ کردن اخبار و تصاویر خشن و صداهای هول‌انگیز، صحبت و گفت‌وگو با سالمند در موضوعات غیرمرتبط با شرایط و اخبار، ایجاد زمینه‌های بیان و مرور خاطرات خوش گذشته برای آنها، جلوگیری کامل از صحبت‌کردن درباره حوادث با دیگران - حضوری، تلفنی یا مجازی - در حضور سالمندان و در نهایت توجه اکید به عدم تخلیه اضطراب خود یا دیگران در مقابل یا محیط حضور آنها قابل‌تحقق‌تر می‌شود. طبیعی است که شناخت هر چه بیشتر نشانه‌های بروز اضطراب یکی از شروط لازم همراهی و مراقبت مطلوب بوده و تطبیق آن نشانه‌ها با خصوصیات همیشگی زندگی سالمندان و ویژگی‌های شخصیتی و انحصاری هر سالمند نیز ضروری است.

هر انسانی محیط را با کمک حواس پنج‌گانه بینایی، بویایی، شنوایی، چشایی و لامسه خود درک می‌کند که هر کدام از این حواس به‌تنهایی یا همراه با یک یا چند حس دیگر ممکن است در شرایط جنگی، پیام‌هایی را خارج از نظم عادی و جاری زندگی از محیط به مغز منتقل کند تا پیام، دریافت و پردازش شود و با تحلیل و بررسی کامل و همه‌جانبه، سبب بروز واکنش‌های متناسب شود. اما برای سالمندان این تفاوت برجسته نسبت به جوانان و میانسالان وجود دارد که ممکن است هر کدام از حواس مورد اشاره یا قوای مغزی، به دلیل شرایط سنی، دچار ضعف یا اختلال عملکردی باشد که این امر، گاه در جهت افزایش توان سازگاری و گاه در خلاف آن و افزاینده میزان التهاب و اضطراب، تأثیرگذار می‌شود که تشخیص آن توسط اطرافیان و مراقبان سالمند، قابل توجه است.

طرح موضوع اضطراب اگرچه عمومی، مهم و کاربردی است اما بهانه‌ای بود در مجالی اندک برای پرداختن به اهمیت موضوع مراقبت و محافظت از سالمندان در شرایط جنگی که قطعا دقت و یادآوری موارد بسیار و متعدد دیگری نیز برای حصول مطلوب آن نیاز است.

آخرین مقالات منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.