جنگ از حقیقت تا واقعیت

1- حقیقت

حقوق بین‌الملل بیانگر حقیقت در روابط بین دولت‌ها در جهت صلح و نظم عادلانه جهانی است. براساس این معیارها اقدام نظامی مشترک ایالات متحده آمریکا و اسرائیل در حمله به قلمرو سرزمینی ایران عملی نامشروع و مصداق آشکار تجاوز است. تمسک آمریکا و اسرائیل به استدلال «اقدام پیش‌دستانه» برای توجیه حمله نظامی به ایران کاملا بی‌اساس و مردود است. اقدام پیش‌دستانه زمانی مصداق دارد که نشانه‌های روشن و قطعی وجود داشته باشد که یک دولت مشغول تدارک حمله نظامی به خاک کشوری دیگر است و حمله محتمل‌الوقوع است. در این صورت این دولت می‌تواند پیش‌دستی کرده و برای رفع خطر به کشور اول حمله کند.

حمله پیش‌دستانه باید محدود به دفع خطر باشد نه بیشتر. ایران خطر نظامی برای ایالات متحده نداشته است. حتی اگر فرض کنیم که ایران برای منافع آمریکا در سطح جهان مشکلات کوچک یا بزرگی ایجاد کرده باشد، این خطری نیست که حمله نظامی را توجیه کند. در روابط بین‌الملل همه دولت‌ها در رقابت برای کسب منافع بیشتر برای خود و کاستن از منافع دولت‌های دیگرند. تلاش ایران برای پیشبرد صنعت هسته‌ای و تولید موشک نیز مشروعیتی برای حمله نظامی به قلمرو سرزمینی ایران ایجاد نمی‌کند. این فعالیت‌های ایران به‌طورکلی به معنای حمله قریب‌الوقوع یا محتمل‌الوقوع نیستند. اگر هم این فعالیت‌ها مغایر با کنوانسیون‌های بین‌المللی باشند، تصمیم‌گیری در چنین مواردی بر عهده سازمان‌های بین‌المللی است نه یک دولت که به بهانه آن به کشور دیگر حمله کند. حتی اگر حمله نظامی آمریکا با همدستی متحد منطقه‌ای‌اش برای ازبین‌بردن صنعت هسته‌ای و موشکی ایران منطبق با قواعد حقوق بین‌الملل باشد، که نیست، در چارچوب قواعد حمله پیش‌دستانه، حدود چنین حمله‌ای فقط باید محدود به مراکز هسته‌ای و موشکی ایران می‌بود. اما دامنه اقدام نظامی ایالات متحده بسیار فراتر از این رفته و تمامی مراکز نظامی، فرودگاه‌ها، ساختمان‌های اداری، مقامات ارشد لشکری و کشوری را هدف قرار می‌دهد. آمریکا حتی پا را فراتر از این گذاشته و برای حکومت ایران تعیین تکلیف می‌کند و حتی برای انتخاب رهبری ایران شرط و شروط تعیین می‌کند. درباره اسرائیل هم ایران شروع‌کننده جنگ نبوده و نشانه‌ای برای حمله قریب‌الوقوع ایران به اسرائیل وجود نداشته است. از نظر حقوق بین‌الملل توجیهی تحت عنوان «حمله پیش‌دستانه» آمریکا و اسرائیل به ایران مردود و غیرقابل قبول و مصداق تجاوز نظامی است.

2- واقعیت

در روابط بین‌الملل بین حقیقت و واقعیت فاصله‌ای بسیار عمیق و طولانی وجود دارد. هدف حقوق بین‌الملل، مانند حقوق داخلی، برقراری نظم و عدالت و صلح بین ملت‌هاست. اما در روابط بین‌الملل دولت‌ها عملا هرجا و هر زمان که لازم بدانند، به‌راحتی قواعد حقوق بین‌الملل را نقض می‌کنند. روابط بین‌الملل مبتنی بر زور است. روی زمین واقعیت، تمام این مفاهیم تابعی از منافع دولت‌ها می‌شوند. دولت‌ها در روابط بین‌الملل به دنبال منافع خود هستند. هرجا منفعت هر دولتی ایجاب کند، به‌سادگی رفتاری مغایر با عدالت و نظم و صلح انجام می‌دهند. تا آنجا که برای منافع خود جنگ‌افروزی می‌کنند.

دولت‌ها برای منافع خود و کشور خود شروع به جنگ می‌کنند نه منافع کشوری که مورد هجوم قرار گرفته است. ساده‌اندیشی است اگر تصور شود مداخله نظامی خارجی می‌تواند به آزادی و توسعه منتهی شود. هر حکومتی که با مداخله خارجی حاکم شود، بدون هیچ تردیدی مجبور است منافع دولت مداخله‌گر را تأمین کند نه منافع ملت خود را. هنوز دولت آمریکا سهم بزرگی از نفت عراق را به‌عنوان غرامت جنگی که خود آمریکا ایجاد کرد، برمی‌دارد. دولت ونزوئلا مکلف است نفت خود را به مشتریانی بفروشد که آمریکا تعیین می‌کند و درآمد نفتی خود را در آمریکا سپرده کند و آمریکا هر زمان که خواست پولی را به ونزوئلا بدهد.

مصونیت از منفعت‌جویی‌های جنگ‌طلبانه دولت‌ها با کسب قدرت ممکن است. از مهم‌ترین پایه‌های قدرت حضور واقعی مردم در ساختار سیاسی است که بیش از هر سلاحی نیروی بازدارندگی ایجاد می‌کند. انحصار قدرت در دستان گروهی کوچک، بیرون‌راندن جامعه از جریان اداره کشور، توسل به خشونت‌های مختلف در مقابله با اعتراضات مردم، محدودکردن روزافزون آزادی‌های سیاسی و اجتماعی ملت، بی‌اعتنایی به خواسته‌های عمومی و عوامل دیگر فاصله‌های بسیاری بین مردم و حکومت می‌سازد که این رکن قدرت را از میان می‌برد و حس طمع را در دولت‌های قدرتمند و کسانی که به اتکای قدرت بیگانه به دنبال کسب قدرت هستند، تحریک می‌کند‌ و توان دفاعی را کاهش می‌دهد.

در شرایط تاریخی و بسیار دشواری که به سر می‌بریم، هنوز هم می‌توان با پذیرش و اجرای حقوق اساسی ملت و احترام به خواست‌های آنان، ایران را از چنین گردابی بیرون آورد.

آخرین مقالات منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.