راه آینده

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

محسن یوسفی - مدیر برنامه‌ریزی شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس 

صنعت پتروشیمی در دهه اخیر وارد مرحله‌ای تازه از تحول ساختاری شده است؛ مرحله‌ای که دیگر صرفا با رشد ظرفیت تولید و توسعه واحدهای جدید تعریف نمی‌شود، بلکه به‌طور هم‌زمان تحت تأثیر متغیرهای اقتصادی، زیست‌محیطی، فناورانه و ژئوپلیتیکی قرار دارد. کاهش شتاب رشد اقتصادی جهانی، الزامات کربن‌زدایی، تغییر الگوی مصرف و سیاست‌های سخت‌گیرانه زیست‌محیطی در حوزه بازیافت، موجب شده‌اند این صنعت با نوعی رکود نسبی در برخی بازارها مواجه شود؛ رکودی که ماهیت آن بیش از آنکه چرخه‌ای و کوتاه‌مدت باشد، ساختاری و بلندمدت است.

در سطح جهانی، تقاضا برای محصولات پایه پتروشیمی در بازارهای سنتی مانند اروپا، ژاپن و بخش‌هایی از شرق آسیا با کاهش یا ثبات نسبی روبه‌رو شده است. یکی از دلایل اصلی این روند، گسترش اقتصاد چرخشی و توسعه بازیافت مواد پلیمری است. سیاست‌گذاری‌های سخت‌گیرانه زیست‌محیطی، محدودیت مصرف محصولات یک‌بارمصرف و جایگزینی مواد بازیافتی به‌جای مواد اولیه نو (Virgin Materials)، به‌تدریج بخشی از تقاضای سنتی برای محصولات پتروشیمی را کاهش داده است. این تحول، به‌ویژه در صنایع بسته‌بندی، خودروسازی و لوازم خانگی، به‌عنوان یکی از عوامل اصلی رکود نسبی بازار پتروشیمی در کشورهای توسعه‌یافته شناخته می‌شود.

در مقابل، مرکز ثقل رشد تقاضا به سمت بازارهای نوظهور در حال جابه‌جایی است. مناطقی مانند خاورمیانه، هند، جنوب شرق آسیا و به‌ویژه آفریقا، به دلیل رشد جمعیت، شهرنشینی سریع و توسعه زیرساخت‌ها، همچنان ظرفیت بالایی برای مصرف محصولات پلیمری و شیمیایی دارند. قاره آفریقا، با وجود عقب‌ماندگی نسبی در زیرساخت‌های بازیافت و اقتصاد چرخشی، هنوز در مراحل ابتدایی مصرف صنعتی و شهری قرار دارد و همین موضوع، آن را به یکی از فرصت‌های راهبردی آینده برای صادرکنندگان محصولات پتروشیمی تبدیل کرده است.

در چنین فضایی، جایگاه شرکت‌های پتروشیمی بیش از گذشته از طریق رتبه‌بندی‌های معتبر بین‌المللی سنجیده می‌شود. گزارش‌های سالانه ICIS به‌عنوان یکی از مراجع معتبر جهانی، تصویری روشن از وضعیت بازیگران اصلی این صنعت ارائه می‌دهد. بر اساس رتبه‌بندی‌های معتبر بین‌المللی از جمله گزارش‌های سالانه ICIS، شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس در زمره هلدینگ‌های بزرگ و اثرگذار صنعت پتروشیمی جهان قرار دارد. این جایگاه، بیش از آنکه بیانگر یک رتبه عددی باشد، نشان‌دهنده مقیاس اقتصادی، تنوع محصولات و نقش منطقه‌ای و بین‌المللی این هلدینگ است.

شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس، به‌عنوان بزرگ‌ترین هلدینگ پتروشیمی ایران، در شرایطی فعالیت می‌کند که صنعت جهانی با رکود نسبی ناشی از اشباع بازارها، توسعه بازیافت و تغییر الگوی مصرف مواجه است. در چنین شرایطی، مزیت‌هایی همچون دسترسی پایدار به خوراک، مقیاس تولید و شبکه گسترده شرکت‌های تابعه، امکان حفظ جایگاه رقابتی را برای این هلدینگ فراهم کرده است.

در سطح داخلی نیز، رتبه‌بندی IMI100 جایگاه ممتاز شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس را در اقتصاد ملی نشان می‌دهد. حضور مستمر این هلدینگ در میان شرکت‌های برتر IMI100، بیانگر نقش کلیدی آن در صادرات غیرنفتی، ارزآوری و ایجاد اشتغال است؛ نقشی که در شرایط محدودیت درآمدهای نفتی، اهمیت دوچندان یافته است. از منظر منطقه‌ای، خاورمیانه همچنان یکی از قطب‌های اصلی صنعت پتروشیمی جهان به شمار می‌رود. با این حال، حتی در این منطقه نیز اثرات غیرمستقیم اقتصاد چرخشی جهانی قابل مشاهده است. کاهش رشد تقاضای جهانی، فشار بر قیمت محصولات پایه و رقابت فزاینده میان تولیدکنندگان، ضرورت حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر و توسعه صنایع پایین‌دستی را بیش از پیش برجسته کرده است. در این چارچوب، توسعه بازارهای نوظهور، به‌ویژه آفریقا، می‌تواند راهبردی مؤثر برای کاهش اثرات رکود جهانی و تنوع‌بخشی به مقاصد صادراتی شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس باشد.

در کنار رکود ساختاری بازار، تحریم‌های بین‌المللی نیز چالش مضاعفی برای این هلدینگ ایجاد کرده‌اند. محدودیت در دسترسی به فناوری‌های نوین، تجهیزات پیشرفته، کاتالیست‌های به‌روز و دانش فنی مرتبط با واحدهای کم‌کربن و بازیافت پیشرفته، موجب شده است هم‌گامی با تحولات جهانی با دشواری بیشتری همراه باشد. افزون بر این، تحریم‌ها دسترسی به منابع مالی خارجی، فاینانس پروژه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های مشترک را محدود و اجرای طرح‌های توسعه‌ای را با چالش مواجه کرده‌اند.

با این حال، همین شرایط می‌تواند به فرصتی راهبردی تبدیل شود. تمرکز بر بومی‌سازی فناوری، ساخت داخل تجهیزات کلیدی صنعت، توسعه صنایع پایین‌دستی و تکمیل زنجیره ارزش، تولید گریدهای تخصصی و مهندسی‌شده و تعریف نقشی فعال در زنجیره اقتصاد چرخشی داخلی -از جمله بازیافت و استفاده مجدد از پلیمرها- می‌تواند بخشی از فشار رکود جهانی را خنثی کند. در همین راستا، برگزاری سالانه رویداد پتروکم توسط هلدینگ خلیج فارس، به‌عنوان بستری برای شناسایی شرکت‌های توانمند داخلی و توسعه همکاری‌های فناورانه و صنعتی، نقشی مؤثر در تحقق این اهداف ایفا می‌کند. همچنین هدف‌گذاری هوشمندانه بازارهای نوظهور که هنوز به‌طور گسترده تحت تأثیر اقتصاد چرخشی قرار نگرفته‌اند، می‌تواند مزیت رقابتی مهمی برای این هلدینگ ایجاد کند.

در جمع‌بندی می‌توان گفت رکود نسبی بازار جهانی پتروشیمی، بیش از هر چیز ناشی از تحولات ساختاری مانند قوانین سخت‌گیرانه زیست‌محیطی، توسعه اقتصاد چرخشی و تغییر الگوی مصرف است. در این میان، شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس با پشتوانه جایگاه معتبر در رتبه‌بندی‌های جهانی ICIS و موقعیت ممتاز در IMI100، این ظرفیت را دارد که با بازتعریف راهبردها، بهره‌گیری از بازارهای نوظهور و حرکت هدفمند در زنجیره ارزش، نه‌تنها اثرات این رکود را مدیریت کند، بلکه به یکی از بازیگران تعیین‌کننده آینده صنعت پتروشیمی در منطقه تبدیل شود.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.