|

گفت‌وگو با شانتال موف درباره خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و انتخابات در اسپانیا

شوکی مفید؟

ترجمه: نیما عیسی‌پور

شانتال موف، فیلسوف بلژیکی‌الاصلی است که در لندن زندگی و تدریس می‌کند. او به پودموس بسیار نزدیک است و درواقع استراتژی سیاسی حزب ملهم از آرای او است. در مصاحبه‌ پیش‌رو، او از واکنش نظری‌اش به خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و عواقب آن برای انتخابات در اسپانیا می‌گوید.
‌‌‌
‌ شما رأی مردم به خروج بریتانیا از اتحادیه‌ اروپا را حاوی چه درس‌هایی می‌دانید؟
امیدوارم این شوک برای اروپا مفید باشد، به دلیل اینکه ادامه‌ وضعیت موجود بدین شکل دیگر ممکن نیست. اگر این امکان وجود داشت که رأی بدهم احتمالا به «‌ماندن» در اتحادیه اروپا رأی می‌دادم. به این خاطر که من جزو آن دسته از به‌اصطلاح «اروپاگراهای چپ» هستم که جدایی‌طلب (sovereigntist) نیست، بلکه خواستار پی‌‌ریزی مجدد اروپا بر اساس مطالبات دموکراتیک است. اما به‌هرحال انتظار این رأی را هم داشتم، چراکه در طول کارزار این «طرفداران خروج بریتانیا» از اتحادیه اروپا بودند که از خود شور و حرارت نشان می‌دادند. به نظر من نقش احساسات در سیاست تعیین‌کننده است. اینکه مثلا کوربین هیچ کارزاری برای ماندن در اتحادیه به راه نینداخت معلول این است که دیگر همذات‌پنداری با اتحادیه اروپای نولیبرالی موجود میسر نیست. او در موضع غیرقابل‌‌دفاعی قرار داشت: همچون کامرون، او هم از «ماندن» در اتحادیه اروپا حمایت کرد، اما به دلایلی کاملا متفاوت. او خواهان یک اروپای سوسیالیستی بود درحالی‌که کامرون اروپایی نولیبرال‌تر را می‌خواست. در نتیجه خیلی از این قضیه جا نخوردم.از یک طرف، اگر این رأی بتواند مرکز اقتصادی لندن (the City) و نیروهای نولیبرال را در هم بکوبد، ما از آن استقبال می‌کنیم. از طرف دیگر، حتی اگر خروج بریتانیا از اتحادیه رأی نمی‌آورد باز بریتانیا و اروپا به مشکل می‌خوردند، به این خاطر که کامرون برای حفظ بریتانیا در اتحادیه اروپا توافقات و واگذاری‌های بسیاری را تضمین کرده بود، موضوعی که ممکن است معضلات لاینحل زیادی را پیش‌روی آینده اروپا قرار دهد. و حالا جالب است ببینیم در اسکاتلند قرار است چه اتفاقی بیفتد. شاید این برای بریتانیای کبیر شروع یک پایان است.
‌ پس چرا این راست افراطی بود که در خلال کارزار همه‌پرسی در بریتانیا نقد اروپای نولیبرال را به انحصار خود درآورد؟
از اینکه حزب کارگر علاقه‌ی بسیار اندکی به اروپا نشان داد جا خوردم. حتی در میان چپ‌ها هم گاهی اوقات بعضی از مطرح‌ترین چهره‌های یوروفیل (دوستدار اروپا) می‌گویند: «شاید بهتر باشد اروپا را ترک کنیم تا اینکه بدون ما نیز بتواند به حرکت خود ادامه دهد». هروقت رادیو را روشن کردم، با گفتاری مواجه شدم که نفرت و بیگانه‌هراسی در آن موج می‌زد. این کارزار باعث شده است انگلیسی‌ها روی زشت خود را نشان دهند. به‌همین‌دلیل با وجود اینکه احساس می‌کنم اروپا احتمالا با یک بحران مفید روبرو خواهد شود، اما از این هم می‌ترسم که به‌موجب یک نیروی گریزازمرکز همین احساسات در دیگر کشورهای موجود در اتحادیه اروپا نیز ظهور کند. اگر اتحادیه اروپا امروز از هم می‌پاشید، هیچ‌کس به اندازه‌ نیروهای پوپولیست دست‌راستی از آن سود نمی‌برد. من نیز به همین دلیل همچنان به خودم جرئت می‌دهم که به امکان تشکیل یک پوپولیسم چپ‌گرا در چند کشور، از جمله اسپانیا، امیدوار باشم.
‌ آیا همچنان اعتقاد دارید که در چارچوب نهادهای اروپایی موجود یک سیاست آلترناتیو ممکن است؟
در شرایط موجود، خیر. اما فکر می‌کنم اگر در اسپانیا، فرانسه، ایتالیا و پرتغال دولت‌هایی مترقی بر سر کار بودند، می‌شد مناسبات قدرتی به وجود آورد که کارکرد این نهادها را تغییر دهد. در اسپانیا، سوسیالیست‌ها (PSOE) و حزب مردمی (PP) با دستاویز قراردادن کابوس یونان می‌کوشند مردم را از پودموس دلسرد سازند. اما تلاش آنها برای مقایسه‌ اسپانیا با یونان انسجام منطقی چندانی ندارد: چون اسپانیا به‌مراتب از یونان بزرگ‌تر است و میزان بدهی‌های یونان هم بسیار بیشتر از بدهی‌های اسپانیا بود.فکر نمی‌کنم که اگر یک دولت مترقی در اسپانیا یا فرانسه با دیگر دولت‌های اتحادیه اروپا به مشکل بخورد، سرنوشتی مشابه مورد یونان پیدا کند. در یونان سیپراس حقیقتا دریافت که گردنش زیر تیغ است. بنابراین می‌توان اینگونه تصور کرد که دولت‌هایی که در سراسر اروپا حول یک پوپولیسم چپ‌گرا متحد می‌شوند می‌توانند موازنه‌ قدرت را بهم زده و پی‌‌ریزی مجدد و ریشه‌ای پروژه‌ اروپا را تحمیل کنند. درست است که این گزینه‌ چندان مطمئن نیست، ولی باور من به آن خیلی بیشتر از خروج از اتحادیه اروپاست، زیرا با خروج از اتحادیه دولت‌ها ابزارهای واقعی لازم برای انجام یک‌سویه‌ این پروژه را در اختیار نخواهند داشت. مسئله اصلا انقلاب سوسیالیستی نیست. به نظر من امروزه استراتژی درست برای چپ اروپایی اصلاحات ریشه‌ای است، اصلاحاتی که جنگ بر سر جایگاه‌ها آن را به جلو می‌راند، و انجام این اصلاحات تا جای ممکن را تحمیل می‌کند. بی‌تردید این موضوع مستلزم برخی گسست‌ها است که به‌گونه‌ای تدریجی رخ خواهند داد، چراکه ما نمی‌توانیم همه‌چیز را پیشاپیش پیش‌بینی کنیم و همه‌چیز به اتحاد بین‌المللی بستگی دارد.
فکر می‌کنم که ایگلسیاس هم با طرح «چهارمین سوسيال‌دموکراسی» همین را پیشنهاد می‌دهد. این به این معنا نیست که ما پروژه‌ سوسيال‌دموکراسی را به کناری می‌گذاریم، بلکه می‌خواهیم به یک سوسيال‌دموکراسی حقیقتا رادیکال بازگردیم.
‌ بااین‌حال به نظر می‌رسد فراتر از انجام اصلاحات ناچیز در بانک مرکزی اروپا، پودموس به زحمت برنامه‌ای برای به‌چالش‌کشیدن نهادهای اروپایی دارد؟
قطعا آنها حواس‌شان جمع است، اما پروژه‌‌شان به‌چالش‌کشیدن تمهیدات ریاضتی است. حال باید دید تا چه اندازه در این رابطه قدرت مانور دارند. شخصا ترجیح می‌دهم که پودموس از تهدید خروج از اتحادیه اروپا استفاده نکند. در سال 2014 در جلسه‌ای حضور داشتم که الکسیس سیپراس هم در آن شرکت داشت، البته قبل از اینکه قدرت را به دست بگیرد. در آن مقطع، او بسیار خوش‌بین بود و می‌گفت «بمب اتمی خروج از یورو» را در اختیار دارد. اما در مواجهه با آقای شوبله، که او هم خواستار خروج یونان از حوزه‌ یورو بود، خیلی زود دریافت که در باغ نیست.با وجود خشونت تحمیل‌شده به مردم یونان، فکر نمی‌کنم مورد یونان امکان یک چپ تحول‌خواه واقعی را از اعتبار بیندازد. تجربه‌ یونان به ما اجازه داد بفهمیم اروپای نولیبرال تحمل موفقیت یک آلترناتیو واقعی حتی در یک کشور را ندارد. این به همه‌چیز محتوایی سیاسی بخشید و نشان داد که اروپا یک پروژه‌ معمولی نیست. امروز با علم به تجربه‌ یونان یک دولت مترقی می‌داند که در مواجهه‌ با اروپای نولیبرال نباید به اندازه‌ سیپراس ساده‌لوح باشد.
‌ آیا خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا بر نتایج انتخابات در اسپانیا تأثیر می‌گذارد؟
نمی‌‌دانم، اما فکر کنم متأسفانه تأثیر بگذارد. ناامنی اغلب مردم را به رأی‌دادن به جناح راست سوق می‌دهد، اما آیا اسپانیایی‌ها برنامه دارند با انتخاب یک دولت جدید برای خود به بلاتکلیفی موجود در وضعیت اروپا بیفزایند؟ اگر قرار است وضع اینگونه باشد، پس ماریانو راخوی کاندیدای محافظه‌کار حزب مردمی (PP) بالا خواهد آمد. اما من همچنان امیدوارم که بعد از انتخابات روز یکشنبه ایگلسیاس دولت تشکیل دهد، حتی اگر منجر شود به اینکه سوسیالیست‌ها (PSOE) موضع خود را شفاف بگویند که از پودموس حمایت می‌کنند یا از یک دولت محافظه‌کار؟ به نظر من رهبر فعلی PSOE سانچز از پودموس حمایت می‌کند، ولی این درخصوص دیگر رهبران حزب سوسیالیست صدق نمی‌کند.
‌ نظر شما در رابطه با انتقادات چپ‌ها به پودموس چیست؟ آنها می‌گویند گرچه پودموس با گره‌زدن خود به ائتلاف چپ در اسپانیا دوباره جایگاه خود را در چپ به دست آورده، اما ساختار حزب همچنان بسیار بالا به پایین و متمرکز است.
فکر می‌کنم این نقدها منصفانه نیستند، خصوصا به این دلیل که اغلب این انتقادات مبتنی‌بر تجربیات محلی در بارسلونا و مادرید هستند، و به همین دلیل نمی‌توان این تجربیات را در مقیاس ملی تعمیم بخشید. پودموس چهار انتخابات را پشت‌سر گذاشته است، و کارزارهای انتخاباتی معمولا خود را درگیر بحث‌های داخلی نمی‌کنند. اما آنها به‌خوبی به این قضیه واقفند که «انجمن‌ها» باید حافظ نقش خود در عملکرد حزب باشند و تلاش می‌کنند انجمن‌ها را تقویت کنند. این چیزی است که در کارزار انتخاباتی حزب هم مشهود بود. من همچنان بسیار تحت‌تأثیر خلاقیت برجسته‌ آنها هستم. آنها با ارائه‌ برنامه‌های حزب در قالب کاتالوگ ایکیا نه‌فقط دست به یک اقدام قاطع رسانه‌ای زدند بلکه موفق شدند رأی‌دهندگانی را که بیانیه‌های حزب را نخوانده بودند به خواندن ترغیب کنند.
منبع: ورسو

شانتال موف، فیلسوف بلژیکی‌الاصلی است که در لندن زندگی و تدریس می‌کند. او به پودموس بسیار نزدیک است و درواقع استراتژی سیاسی حزب ملهم از آرای او است. در مصاحبه‌ پیش‌رو، او از واکنش نظری‌اش به خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و عواقب آن برای انتخابات در اسپانیا می‌گوید.
‌‌‌
‌ شما رأی مردم به خروج بریتانیا از اتحادیه‌ اروپا را حاوی چه درس‌هایی می‌دانید؟
امیدوارم این شوک برای اروپا مفید باشد، به دلیل اینکه ادامه‌ وضعیت موجود بدین شکل دیگر ممکن نیست. اگر این امکان وجود داشت که رأی بدهم احتمالا به «‌ماندن» در اتحادیه اروپا رأی می‌دادم. به این خاطر که من جزو آن دسته از به‌اصطلاح «اروپاگراهای چپ» هستم که جدایی‌طلب (sovereigntist) نیست، بلکه خواستار پی‌‌ریزی مجدد اروپا بر اساس مطالبات دموکراتیک است. اما به‌هرحال انتظار این رأی را هم داشتم، چراکه در طول کارزار این «طرفداران خروج بریتانیا» از اتحادیه اروپا بودند که از خود شور و حرارت نشان می‌دادند. به نظر من نقش احساسات در سیاست تعیین‌کننده است. اینکه مثلا کوربین هیچ کارزاری برای ماندن در اتحادیه به راه نینداخت معلول این است که دیگر همذات‌پنداری با اتحادیه اروپای نولیبرالی موجود میسر نیست. او در موضع غیرقابل‌‌دفاعی قرار داشت: همچون کامرون، او هم از «ماندن» در اتحادیه اروپا حمایت کرد، اما به دلایلی کاملا متفاوت. او خواهان یک اروپای سوسیالیستی بود درحالی‌که کامرون اروپایی نولیبرال‌تر را می‌خواست. در نتیجه خیلی از این قضیه جا نخوردم.از یک طرف، اگر این رأی بتواند مرکز اقتصادی لندن (the City) و نیروهای نولیبرال را در هم بکوبد، ما از آن استقبال می‌کنیم. از طرف دیگر، حتی اگر خروج بریتانیا از اتحادیه رأی نمی‌آورد باز بریتانیا و اروپا به مشکل می‌خوردند، به این خاطر که کامرون برای حفظ بریتانیا در اتحادیه اروپا توافقات و واگذاری‌های بسیاری را تضمین کرده بود، موضوعی که ممکن است معضلات لاینحل زیادی را پیش‌روی آینده اروپا قرار دهد. و حالا جالب است ببینیم در اسکاتلند قرار است چه اتفاقی بیفتد. شاید این برای بریتانیای کبیر شروع یک پایان است.
‌ پس چرا این راست افراطی بود که در خلال کارزار همه‌پرسی در بریتانیا نقد اروپای نولیبرال را به انحصار خود درآورد؟
از اینکه حزب کارگر علاقه‌ی بسیار اندکی به اروپا نشان داد جا خوردم. حتی در میان چپ‌ها هم گاهی اوقات بعضی از مطرح‌ترین چهره‌های یوروفیل (دوستدار اروپا) می‌گویند: «شاید بهتر باشد اروپا را ترک کنیم تا اینکه بدون ما نیز بتواند به حرکت خود ادامه دهد». هروقت رادیو را روشن کردم، با گفتاری مواجه شدم که نفرت و بیگانه‌هراسی در آن موج می‌زد. این کارزار باعث شده است انگلیسی‌ها روی زشت خود را نشان دهند. به‌همین‌دلیل با وجود اینکه احساس می‌کنم اروپا احتمالا با یک بحران مفید روبرو خواهد شود، اما از این هم می‌ترسم که به‌موجب یک نیروی گریزازمرکز همین احساسات در دیگر کشورهای موجود در اتحادیه اروپا نیز ظهور کند. اگر اتحادیه اروپا امروز از هم می‌پاشید، هیچ‌کس به اندازه‌ نیروهای پوپولیست دست‌راستی از آن سود نمی‌برد. من نیز به همین دلیل همچنان به خودم جرئت می‌دهم که به امکان تشکیل یک پوپولیسم چپ‌گرا در چند کشور، از جمله اسپانیا، امیدوار باشم.
‌ آیا همچنان اعتقاد دارید که در چارچوب نهادهای اروپایی موجود یک سیاست آلترناتیو ممکن است؟
در شرایط موجود، خیر. اما فکر می‌کنم اگر در اسپانیا، فرانسه، ایتالیا و پرتغال دولت‌هایی مترقی بر سر کار بودند، می‌شد مناسبات قدرتی به وجود آورد که کارکرد این نهادها را تغییر دهد. در اسپانیا، سوسیالیست‌ها (PSOE) و حزب مردمی (PP) با دستاویز قراردادن کابوس یونان می‌کوشند مردم را از پودموس دلسرد سازند. اما تلاش آنها برای مقایسه‌ اسپانیا با یونان انسجام منطقی چندانی ندارد: چون اسپانیا به‌مراتب از یونان بزرگ‌تر است و میزان بدهی‌های یونان هم بسیار بیشتر از بدهی‌های اسپانیا بود.فکر نمی‌کنم که اگر یک دولت مترقی در اسپانیا یا فرانسه با دیگر دولت‌های اتحادیه اروپا به مشکل بخورد، سرنوشتی مشابه مورد یونان پیدا کند. در یونان سیپراس حقیقتا دریافت که گردنش زیر تیغ است. بنابراین می‌توان اینگونه تصور کرد که دولت‌هایی که در سراسر اروپا حول یک پوپولیسم چپ‌گرا متحد می‌شوند می‌توانند موازنه‌ قدرت را بهم زده و پی‌‌ریزی مجدد و ریشه‌ای پروژه‌ اروپا را تحمیل کنند. درست است که این گزینه‌ چندان مطمئن نیست، ولی باور من به آن خیلی بیشتر از خروج از اتحادیه اروپاست، زیرا با خروج از اتحادیه دولت‌ها ابزارهای واقعی لازم برای انجام یک‌سویه‌ این پروژه را در اختیار نخواهند داشت. مسئله اصلا انقلاب سوسیالیستی نیست. به نظر من امروزه استراتژی درست برای چپ اروپایی اصلاحات ریشه‌ای است، اصلاحاتی که جنگ بر سر جایگاه‌ها آن را به جلو می‌راند، و انجام این اصلاحات تا جای ممکن را تحمیل می‌کند. بی‌تردید این موضوع مستلزم برخی گسست‌ها است که به‌گونه‌ای تدریجی رخ خواهند داد، چراکه ما نمی‌توانیم همه‌چیز را پیشاپیش پیش‌بینی کنیم و همه‌چیز به اتحاد بین‌المللی بستگی دارد.
فکر می‌کنم که ایگلسیاس هم با طرح «چهارمین سوسيال‌دموکراسی» همین را پیشنهاد می‌دهد. این به این معنا نیست که ما پروژه‌ سوسيال‌دموکراسی را به کناری می‌گذاریم، بلکه می‌خواهیم به یک سوسيال‌دموکراسی حقیقتا رادیکال بازگردیم.
‌ بااین‌حال به نظر می‌رسد فراتر از انجام اصلاحات ناچیز در بانک مرکزی اروپا، پودموس به زحمت برنامه‌ای برای به‌چالش‌کشیدن نهادهای اروپایی دارد؟
قطعا آنها حواس‌شان جمع است، اما پروژه‌‌شان به‌چالش‌کشیدن تمهیدات ریاضتی است. حال باید دید تا چه اندازه در این رابطه قدرت مانور دارند. شخصا ترجیح می‌دهم که پودموس از تهدید خروج از اتحادیه اروپا استفاده نکند. در سال 2014 در جلسه‌ای حضور داشتم که الکسیس سیپراس هم در آن شرکت داشت، البته قبل از اینکه قدرت را به دست بگیرد. در آن مقطع، او بسیار خوش‌بین بود و می‌گفت «بمب اتمی خروج از یورو» را در اختیار دارد. اما در مواجهه با آقای شوبله، که او هم خواستار خروج یونان از حوزه‌ یورو بود، خیلی زود دریافت که در باغ نیست.با وجود خشونت تحمیل‌شده به مردم یونان، فکر نمی‌کنم مورد یونان امکان یک چپ تحول‌خواه واقعی را از اعتبار بیندازد. تجربه‌ یونان به ما اجازه داد بفهمیم اروپای نولیبرال تحمل موفقیت یک آلترناتیو واقعی حتی در یک کشور را ندارد. این به همه‌چیز محتوایی سیاسی بخشید و نشان داد که اروپا یک پروژه‌ معمولی نیست. امروز با علم به تجربه‌ یونان یک دولت مترقی می‌داند که در مواجهه‌ با اروپای نولیبرال نباید به اندازه‌ سیپراس ساده‌لوح باشد.
‌ آیا خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا بر نتایج انتخابات در اسپانیا تأثیر می‌گذارد؟
نمی‌‌دانم، اما فکر کنم متأسفانه تأثیر بگذارد. ناامنی اغلب مردم را به رأی‌دادن به جناح راست سوق می‌دهد، اما آیا اسپانیایی‌ها برنامه دارند با انتخاب یک دولت جدید برای خود به بلاتکلیفی موجود در وضعیت اروپا بیفزایند؟ اگر قرار است وضع اینگونه باشد، پس ماریانو راخوی کاندیدای محافظه‌کار حزب مردمی (PP) بالا خواهد آمد. اما من همچنان امیدوارم که بعد از انتخابات روز یکشنبه ایگلسیاس دولت تشکیل دهد، حتی اگر منجر شود به اینکه سوسیالیست‌ها (PSOE) موضع خود را شفاف بگویند که از پودموس حمایت می‌کنند یا از یک دولت محافظه‌کار؟ به نظر من رهبر فعلی PSOE سانچز از پودموس حمایت می‌کند، ولی این درخصوص دیگر رهبران حزب سوسیالیست صدق نمی‌کند.
‌ نظر شما در رابطه با انتقادات چپ‌ها به پودموس چیست؟ آنها می‌گویند گرچه پودموس با گره‌زدن خود به ائتلاف چپ در اسپانیا دوباره جایگاه خود را در چپ به دست آورده، اما ساختار حزب همچنان بسیار بالا به پایین و متمرکز است.
فکر می‌کنم این نقدها منصفانه نیستند، خصوصا به این دلیل که اغلب این انتقادات مبتنی‌بر تجربیات محلی در بارسلونا و مادرید هستند، و به همین دلیل نمی‌توان این تجربیات را در مقیاس ملی تعمیم بخشید. پودموس چهار انتخابات را پشت‌سر گذاشته است، و کارزارهای انتخاباتی معمولا خود را درگیر بحث‌های داخلی نمی‌کنند. اما آنها به‌خوبی به این قضیه واقفند که «انجمن‌ها» باید حافظ نقش خود در عملکرد حزب باشند و تلاش می‌کنند انجمن‌ها را تقویت کنند. این چیزی است که در کارزار انتخاباتی حزب هم مشهود بود. من همچنان بسیار تحت‌تأثیر خلاقیت برجسته‌ آنها هستم. آنها با ارائه‌ برنامه‌های حزب در قالب کاتالوگ ایکیا نه‌فقط دست به یک اقدام قاطع رسانه‌ای زدند بلکه موفق شدند رأی‌دهندگانی را که بیانیه‌های حزب را نخوانده بودند به خواندن ترغیب کنند.
منبع: ورسو

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.