|

آونگ

درباره پرفورمنس آرت «ابتدای میم»
دال بی‌انتها

محمد آزرم: «ابتدای میم» پرفورمنس آرت علیرضا امیرحاجبی رخداد مهمی در خوانش‌های بینانشانه‌ای است. در این پرفورمنس که ایده امیرحاجبی برای خوانش شعر تهران از کتاب شعر «هوم» اثر خود من است، دو آکورد پیاپی تکرار می‌شوند تا یک قطعه مینی‌مال شکل بگیرد و هم‌زمان پرفورمر شروع به خواندن کلمات «آدم‌ها» و «ماشین‌ها» از روی 594 برگه سفیدی می‌کند که چیزی روی آنها نوشته نشده است. موسیقی مینی‌مال این پرفورمنس با القای حس تکرار و یک‌نواختی، حرکت دست پرفورمر در برداشتن برگه‌های سفید و بیان کلمات او را پوشش می‌دهد و فضایی از ملال مکانیکی، خلق می‌کند. ایده خواندن از روی 594برگه سفیدی که متناظر با تعداد کلمات در متن شعر چاپ شده و نماد همسانی آدم و ماشین است، کنشی ابزورد است که بر بیهودگی فعالیت و کلمات در شهرهایی مثل تهران تأکید دارد؛ هرچند در این پرفورمنس مخاطب با فضایی خلق‌شده در نظام ارتباطی هنر مواجه است و نه واقعیت شهر تهران.
این اجرا هم، بیانی موسیقایی از شعر تهران ارائه می‌کند و هم، نشان‌دهنده حرکت‌ها و کنش‌هایی است که مابازایی رمزگذاری‌شده ‌در شعر چاپ‌شده ندارد و حاصل شهود هنری اجراگران است. شعر تهران در کتاب «هوم»، اثری است کانکریت و کانسپچوال که از دو کلمه «آدم‌ها» و «ماشین‌ها» بافتی تصویری در صفحات کتاب پدید آورده و با القای مفاهیم تکرار و خستگی، چشمان خواننده را معطوف به خود می‌کند.
این تهرانِ زبانی هرگز قصد بازنمایی واقعیت شهر تهران را ندارد و با در پرانتزگذاشتن آدم‌ها و ماشین‌ها و حذف سایر مظاهر شهر، عملی پدیدارشناختی صورت می‌دهد تا تهران زبانی شده، به این دو مفهوم تقلیل یابد. سطر پایانی این شعر در کتاب، بیرون‌رفتن از پرانتز پدیدارشناختی و بیان خوداندیشی و خودآگاهی شعر است: تهران فقط جای تأسف دارد. به‌عبارتی، فقط «تأسف» می‌تواند فاصله بین آدم‌ها و ماشین‌ها را در صفحات کتاب پر کند. در پرفورمنس ابتدای میم، این سطر پایانی غایب بود و به جای آن حیرت و توجه مخاطبان حاضر که خود بخشی از پرفورمنس بودند، جلب‌نظر می‌کرد. شاید اگر این فضای حیرت به مخاطبان القا نمی‌شد، با پرفورمر در بیان کلمات همراهی می‌کردند؛ یا حتی با بیان کلماتی دیگر، همسانی آدم و ماشین را نقض می‌کردند؛ اما تکرار ریتم موسیقی مینی‌مال و کلمات پرفورمر مثل وردی فضا را تخدیر کرده بود و این فضای مشترک ماشین‌گرایی و صوفی‌گرایی است.
این پرفورمنس، هم اجرائی با دقت بی‌نظیر از شعر تهران است و هم تفسیر و ترجمه‌ای بینانشانه‌ای، فعال و مستقل از آنکه قائم به گفتار شعر نیست اما معناهایی را که در رفتار شعر پنهان است، با گذر از حدود متن چاپ‌شده، آشکار می‌کند و خود به اثری با معناهای ضمنی بسیار تبدیل می‌شود. توجه به این نکته حائز اهمیت است، چراکه مخاطبان پرفورمنس لزوما خوانندگان شعر چاپ‌شده در کتاب نیستند و نباید برای حسی که به آنها القا می‌شود، نیازی به پیش‌زمینه داشته باشند.
تهران ِمینی‌مال
آنیما احتیاط: دونالد جاد، هنرمند برجسته سبک مینی‌مال، زمانی گفته بود: «نخستین مبارزه‌ای که تقریبا هر هنرمند باید انجام دهد، فاصله‌گرفتن از هنر کهن اروپایی است. شاید بتوان این حرف دونالد جاد را در زمانه‌ای که ما در آن زندگی می‌کنیم، این‌گونه بازنویسی کرد: نخستین مبارزه‌ای که تقریبا هر هنرمند باید انجام دهد، انجام فعالیت هنری است! در زمان کنونی، فعالیت هنری شامل دو خصیصه متضاد است؛ اول آنکه دنیای هنر، آزادی بی‌حدی‌حصری را تجربه می‌کند که تاکنون بی‌سابقه بوده است و از طرف دیگر، فاصله‌ها کوتاه و شباهت‌های بین آثار هنری به طرز چشمگیری زیاد شده است و این دو خصیصه فعالیت هنری را وارد دو مرحله کاملا متفاوت و توأمان می‌کند؛ نخست آنکه فعالیت هنری سخت و گاه ناممکن می‌شود، دوم اینکه هنرمند ناگزیر از رسانه‌های گوناگون استفاده می‌کند. علیرضا امیرحاجبی، هنرمندی چند رسانه‌ای است. وی به آن دسته از هنرمندانی تعلق دارد که تلاش می‌کنند هم از آزادی ذکرشده در جهت توسعه فعالیت‌های خود در فضاهای غیررسمی بهره ببرنند و هم ناممکن‌بودن فعالیت هنری را با تجربه در رسانه‌های متنوع، ممکن کنند. یکی از دغدغه‌های او هنر مینی‌مالیستی است. وی 28 اردیبهشت در نشر «هنوز» پنج قطعه از ساخته‌های خود برای گیتار کلاسیک را اجرا کرد. ویژگی مشترک همه قطعات، سادگی و بی‌پیرایه‌بودن در فرم و اجرا، اما تنوع و حرکت در «تجربه شنیداری» بود. رنگ‌آمیزی این قطعات در برخی موارد اگرچه به گونه‌ای است که ارجاعاتی به آثار دیگر دارد، اما طرح نهایی منحصر به ویژگی‌های ساخت و اجرای قطعات توسط خود امیرحاجبی است. اما قطعه تهران با سایر قطعات تفاوت زیادتری داشت. این قطعه با الهام از شعر تهران محمد آزرم ساخته شده بود و با یک پرفورمنس آرت به اجرای هومن داودی همراه بود. شعر تهران محمد آزرم، عبارت است از 594 بار تکرار آدم‌ها، ماشین‌ها. شعر با این جمله تمام می‌شود: تهران فقط جای تأسف دارد.
در حین اجرای موسیقی، هومن داودی تکرار می‌کرد آدم‌ها، ماشین‌ها، آدم‌ها، ماشین‌ها... و یک کاغذ سفید از 594 کاغذ را برمی‌داشت و به گوشه‌ای می‌نهاد. این فرایند تا اتمام کاغذها ادامه داشت. هرچند این پرفورمنس آرت، بدون وجود کاغذها کامل‌تر و بهتر بود به جای وفاداری کمی به شعر، تا از هوش‌رفتن نوازنده و پرفورمر، «آدم‌ها، ماشین‌ها» تکرار می‌شد.

درباره پرفورمنس آرت «ابتدای میم»
دال بی‌انتها

محمد آزرم: «ابتدای میم» پرفورمنس آرت علیرضا امیرحاجبی رخداد مهمی در خوانش‌های بینانشانه‌ای است. در این پرفورمنس که ایده امیرحاجبی برای خوانش شعر تهران از کتاب شعر «هوم» اثر خود من است، دو آکورد پیاپی تکرار می‌شوند تا یک قطعه مینی‌مال شکل بگیرد و هم‌زمان پرفورمر شروع به خواندن کلمات «آدم‌ها» و «ماشین‌ها» از روی 594 برگه سفیدی می‌کند که چیزی روی آنها نوشته نشده است. موسیقی مینی‌مال این پرفورمنس با القای حس تکرار و یک‌نواختی، حرکت دست پرفورمر در برداشتن برگه‌های سفید و بیان کلمات او را پوشش می‌دهد و فضایی از ملال مکانیکی، خلق می‌کند. ایده خواندن از روی 594برگه سفیدی که متناظر با تعداد کلمات در متن شعر چاپ شده و نماد همسانی آدم و ماشین است، کنشی ابزورد است که بر بیهودگی فعالیت و کلمات در شهرهایی مثل تهران تأکید دارد؛ هرچند در این پرفورمنس مخاطب با فضایی خلق‌شده در نظام ارتباطی هنر مواجه است و نه واقعیت شهر تهران.
این اجرا هم، بیانی موسیقایی از شعر تهران ارائه می‌کند و هم، نشان‌دهنده حرکت‌ها و کنش‌هایی است که مابازایی رمزگذاری‌شده ‌در شعر چاپ‌شده ندارد و حاصل شهود هنری اجراگران است. شعر تهران در کتاب «هوم»، اثری است کانکریت و کانسپچوال که از دو کلمه «آدم‌ها» و «ماشین‌ها» بافتی تصویری در صفحات کتاب پدید آورده و با القای مفاهیم تکرار و خستگی، چشمان خواننده را معطوف به خود می‌کند.
این تهرانِ زبانی هرگز قصد بازنمایی واقعیت شهر تهران را ندارد و با در پرانتزگذاشتن آدم‌ها و ماشین‌ها و حذف سایر مظاهر شهر، عملی پدیدارشناختی صورت می‌دهد تا تهران زبانی شده، به این دو مفهوم تقلیل یابد. سطر پایانی این شعر در کتاب، بیرون‌رفتن از پرانتز پدیدارشناختی و بیان خوداندیشی و خودآگاهی شعر است: تهران فقط جای تأسف دارد. به‌عبارتی، فقط «تأسف» می‌تواند فاصله بین آدم‌ها و ماشین‌ها را در صفحات کتاب پر کند. در پرفورمنس ابتدای میم، این سطر پایانی غایب بود و به جای آن حیرت و توجه مخاطبان حاضر که خود بخشی از پرفورمنس بودند، جلب‌نظر می‌کرد. شاید اگر این فضای حیرت به مخاطبان القا نمی‌شد، با پرفورمر در بیان کلمات همراهی می‌کردند؛ یا حتی با بیان کلماتی دیگر، همسانی آدم و ماشین را نقض می‌کردند؛ اما تکرار ریتم موسیقی مینی‌مال و کلمات پرفورمر مثل وردی فضا را تخدیر کرده بود و این فضای مشترک ماشین‌گرایی و صوفی‌گرایی است.
این پرفورمنس، هم اجرائی با دقت بی‌نظیر از شعر تهران است و هم تفسیر و ترجمه‌ای بینانشانه‌ای، فعال و مستقل از آنکه قائم به گفتار شعر نیست اما معناهایی را که در رفتار شعر پنهان است، با گذر از حدود متن چاپ‌شده، آشکار می‌کند و خود به اثری با معناهای ضمنی بسیار تبدیل می‌شود. توجه به این نکته حائز اهمیت است، چراکه مخاطبان پرفورمنس لزوما خوانندگان شعر چاپ‌شده در کتاب نیستند و نباید برای حسی که به آنها القا می‌شود، نیازی به پیش‌زمینه داشته باشند.
تهران ِمینی‌مال
آنیما احتیاط: دونالد جاد، هنرمند برجسته سبک مینی‌مال، زمانی گفته بود: «نخستین مبارزه‌ای که تقریبا هر هنرمند باید انجام دهد، فاصله‌گرفتن از هنر کهن اروپایی است. شاید بتوان این حرف دونالد جاد را در زمانه‌ای که ما در آن زندگی می‌کنیم، این‌گونه بازنویسی کرد: نخستین مبارزه‌ای که تقریبا هر هنرمند باید انجام دهد، انجام فعالیت هنری است! در زمان کنونی، فعالیت هنری شامل دو خصیصه متضاد است؛ اول آنکه دنیای هنر، آزادی بی‌حدی‌حصری را تجربه می‌کند که تاکنون بی‌سابقه بوده است و از طرف دیگر، فاصله‌ها کوتاه و شباهت‌های بین آثار هنری به طرز چشمگیری زیاد شده است و این دو خصیصه فعالیت هنری را وارد دو مرحله کاملا متفاوت و توأمان می‌کند؛ نخست آنکه فعالیت هنری سخت و گاه ناممکن می‌شود، دوم اینکه هنرمند ناگزیر از رسانه‌های گوناگون استفاده می‌کند. علیرضا امیرحاجبی، هنرمندی چند رسانه‌ای است. وی به آن دسته از هنرمندانی تعلق دارد که تلاش می‌کنند هم از آزادی ذکرشده در جهت توسعه فعالیت‌های خود در فضاهای غیررسمی بهره ببرنند و هم ناممکن‌بودن فعالیت هنری را با تجربه در رسانه‌های متنوع، ممکن کنند. یکی از دغدغه‌های او هنر مینی‌مالیستی است. وی 28 اردیبهشت در نشر «هنوز» پنج قطعه از ساخته‌های خود برای گیتار کلاسیک را اجرا کرد. ویژگی مشترک همه قطعات، سادگی و بی‌پیرایه‌بودن در فرم و اجرا، اما تنوع و حرکت در «تجربه شنیداری» بود. رنگ‌آمیزی این قطعات در برخی موارد اگرچه به گونه‌ای است که ارجاعاتی به آثار دیگر دارد، اما طرح نهایی منحصر به ویژگی‌های ساخت و اجرای قطعات توسط خود امیرحاجبی است. اما قطعه تهران با سایر قطعات تفاوت زیادتری داشت. این قطعه با الهام از شعر تهران محمد آزرم ساخته شده بود و با یک پرفورمنس آرت به اجرای هومن داودی همراه بود. شعر تهران محمد آزرم، عبارت است از 594 بار تکرار آدم‌ها، ماشین‌ها. شعر با این جمله تمام می‌شود: تهران فقط جای تأسف دارد.
در حین اجرای موسیقی، هومن داودی تکرار می‌کرد آدم‌ها، ماشین‌ها، آدم‌ها، ماشین‌ها... و یک کاغذ سفید از 594 کاغذ را برمی‌داشت و به گوشه‌ای می‌نهاد. این فرایند تا اتمام کاغذها ادامه داشت. هرچند این پرفورمنس آرت، بدون وجود کاغذها کامل‌تر و بهتر بود به جای وفاداری کمی به شعر، تا از هوش‌رفتن نوازنده و پرفورمر، «آدم‌ها، ماشین‌ها» تکرار می‌شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.