گفتوگو با علی کیانیان آهنگساز نمایش پدر
داستان یک مهاجرت معکوس
مهاجرت معکوس همیشه سؤالبرانگیز است. یکی از جذابترین قسمتهای پادکست رادیو مرز درباره تمام کسانی است که روزی از ایران رفتهاند؛ درحالیکه به بازگشت فکر نمیکردند، اما به هر دلیلی برگشتهاند. این «به هر دلیل» موجب ایجاد سؤال در ذهن اطرافیان میشود. حس تعلق از مهمترین عوامل بازگشت است و من به همین علت در گفتوگویی که با علی کیانیان داشتم، مستقیم سراغ این سؤال رفتم. علی کیانیان در سال ۹۲ پس از اتمام تحصیلاتش در مهندسی موسیقی دانشگاه کالیفرنیا از لسآنجلس به تهران برگشت.
مریم رحمانیان
مهاجرت معکوس همیشه سؤالبرانگیز است. یکی از جذابترین قسمتهای پادکست رادیو مرز درباره تمام کسانی است که روزی از ایران رفتهاند؛ درحالیکه به بازگشت فکر نمیکردند، اما به هر دلیلی برگشتهاند. این «به هر دلیل» موجب ایجاد سؤال در ذهن اطرافیان میشود. حس تعلق از مهمترین عوامل بازگشت است و من به همین علت در گفتوگویی که با علی کیانیان داشتم، مستقیم سراغ این سؤال رفتم. علی کیانیان در سال ۹۲ پس از اتمام تحصیلاتش در مهندسی موسیقی دانشگاه کالیفرنیا از لسآنجلس به تهران برگشت. در این سالها در نمایشهایی از آروند دشتآرای، آتیلا پسیانی، جلال تهرانی، مصطفی شبخوان و عاطفه تهرانی کار آهنگسازی را بر عهده داشته است. درحالحاضر او کار آهنگسازی تئاتر پدر به کارگردانی دشتآرای و اجرای رضا کیانیان را بر عهده دارد که در سالن اصلی تئاتر شهر در حال نمایش است. موسیقی کار چنان عنصر قابل اعتنا و زندهای بود که پس از دیدن نمایش تصمیم گرفتم با او گفتوگویی داشته باشم.
از او پرسیدم که زندگی در آمریکا را چطور میدیده و این بازگشت برای او به چه معنا بوده است؟ او برخلاف تصور من کارکردن در ایران برای یک هنرمند را راحتتر میدانست و از نظر او سختیهای واردشدن به بازار کار موسیقی ایران قابل مقایسه با آنچه او در آنجا تجربه کرده، نیست. او موفقیت در رشتههای هنری خارج از ایران را کار سادهای نمیداند و میگوید برای اینکه بتواند به موقعیت نسبتا خوبی برسد، باید چندین سال در استودیوها بدون دریافت حقوق آهنگسازی میکرد. در گفتوگویی که قبلتر با رضا کیانیان داشتم، از این میگفت که پس از بازگشت پسرش به او پیشنهاد داده که کارهایش را به کارگردانان مطرح نشان دهد تا امکان همکاری برایش فراهم شود، اما او ترجیح داده که راه خودش را برود. در میان صحبتهایم با علی کیانیان هیچ لحظهای نبود که ابایی از گفتن امتیاز خاص زندگی در یک خانواده هنری داشته باشد. وقتی از برگشتش پرسیدم، بیهیچ سعی در پنهانکاری رایج در چنین موقعیتی، گفت که با توجه به موقعیت خانوادگی و دوستانش در ایران، بازگشت منطقیتر از ماندن به نظر میرسید. در تمام مسیر شغلیاش سعی بر این داشته که تا جای ممکن خودش راهش را باز کند و کارگردانان را با سبک جدیدی که امثال بامداد افشار و او در این چند سال به صحنه تئاتر و سینما آوردهاند، آشنا کند. او اولین کارهایش با عاطفه تهرانی بود. عاطفه تهرانی را اغلب تئاتریها با کارهای فرم فیزیکال و رقص معاصر میشناسند. برف نیمه مرداد و کافه لته اثر همین کارگردان باعث شد که کیانیان شناخته شود و بعدتر بفهمد که بیشتر دوست دارد برای همین ژانر موسیقی بسازد. امیدوار است از رقص معاصر تابوزدایی شود و امکان حیات برای چنین نمایشهایی از دست نرود.
از او درباره روند تولید آثاری که برای تئاتر میسازد پرسیدم؛ از چالشهایی که با کارگردانان مختلف داشته و پروسه رسیدن به یک مخلوق قابل ارائه. گفت که نمایشنامه را میخواند و دربارهاش ساعتها با کارگردان صحبت میکند. خودش را جای شخصیتهای نمایش میگذارد و سعی میکند برای ساخت موسیقی به جهان شخصیشان نزدیک شود. اگر فضای ذهنی او و کارگردان به یکدیگر نزدیک باشد، کار جلو میرود. بااینحال، گاهی میشود که کارگردان با بودجه اندکی که برای موسیقی کنار گذاشته، یک اثر ارکسترال یا اپرا میخواهد و درکی از چگونگی انجامشدن کار ندارد؛ چنین همکاریهایی یا غالبا فرسودهکنندهاند یا به عدم همکاری منجر میشوند. اما یک نوعی از سختی در کار وجود دارد که برای او به جذابترشدن مسیر ساخت موسیقی میانجامد. برای مثال تعامل با آروند دشتآرای از اینگونه موارد است؛ ازاینرو که صدها بار موسیقی عوض میشود، رشد میکند، در خود میپیچد و بزرگ میشود و این روند تا آخرین اجرا وجود دارد. میگوید آروند بهعنوان مخاطب هر شب موسیقی را گوش میدهد و با پیشنهادهایی برای اصلاح دوباره و دوباره با او تماس میگیرد. درباره الهامبخشبودن موسیقی فیلم پدر اثر هانس زیمر از او پرسیدم و اینکه آیا برای ساخت موسیقی نمایش پدر استفادهای از آن قطعهها کرده است؟ برای او همیشه مهم بوده که بخشی از خودش را بهعنوان امضا در آثارش ببیند؛ گرچه تمام موسیقیهایی که میشنود، برایش به نوعی الهامبخش و تأثیرگذارند، اما همیشه سعی داشته که اثر منحصربهفرد خودش را تولید کند. همچنین امیدوار است ژانر جدیدی که موسیقی او به فضای تئاتر ایران آورده است، بیشتر دیده شود و کارگردانان ریسکپذیرتر باشند تا از امکانهای موجود در این مدل از موسیقی استفاده کنند. اگر چنین شود، دیگر مهاجرت معکوس او یک بازگشت به عقب محسوب نمیشود، بلکه جهش بزرگی میشود برای خودش و تمام تئاترهایی که برای آنها آهنگسازی میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.